ری: 11) یعنی: «هیچ چیزی همانند خدا نیست و او، شنوا و بیناست».
پس خدای متعال، ولی است و امور جهان و آفریدگان را به عهده دارد و او، صاحب تدبیر می باشد و آنچه را براي دین و دنیا و مخلوقاتش مفید می باشد، فراهم آورده است[3].
خداوند، خودش را ولی نامیده است. پس (ولی)، از اسمای حسنی است. خداوند عزّوجلّ می فرماید: «أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِيَاء فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَهُوَ يُحْيِي المَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» (شوری: 9) يعني: «آیا کسانی جز او را به ولایت گرفته اند؟ در صورتی که الله، ولی است و او، مردگان را زنده می گرداند و او ، بر همه چیز تواناست؟».
و می فرماید: «وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ» (شوری: 28) يعني: «و اوست که باران را می باراند بعد از آنکه ناامید می گردند و رحمت خود را می گستراند؛ او، سرپرست ستوده است».
خداوند، ولی و سرپرست است و بنده، با پرستش و اطاعت خدا و نزدیکی جستن به او و با انجام عبادت، او را به یاوری و سرپرستی می گیرد. خداست که بندگانش را با تدبیر امورشان سرپرستی می نماید. سرپرستی ویژه خداوند نسبت به بندگان مؤمنش، بدین ترتیب است که آنان را از تاریکیها می رهاند و آنها را به سوی نور سوق می دهد و تربیت و پرورش آنان را به لطف خویش بر عهده می گیرد و آنها را در همه کارهایشان یاری می نماید و با توفیق خویش به آنها کمک می کند. خداوند عزّوجلّ می فرماید: «اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ» (بقره: 257) يعني: «خداوند، متولی و عهده دار کسانی است که ایمان می آورند؛ ایشان را از تاریکیها بیرون می آورد و به سوی نور رهنمون می شود و کسانی که کفر ورزیده اند، طاغوت، متولی و سرپرست ایشان است. آنان را از نور بیرون آورده، به سوی تاریکی می کشاند؛ اینان، اهل آتشند و در آنجا جاویدان می مانند».
و می فرماید: «وإِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ» (جاثیه: 19) يعني: «ستمگران کفرپیشه، برخی، یار و یاور برخی دیگرند و خدا هم یار و یاور پرهیزگاران است».
پس خداوند عزّوجلّ، یاور و پشتیبان مؤمنان است؛ با کمک و توفیق خویش، آنها را سرپرستی می نماید و آنان را از تاریکیها به سوی نور بیرون می آورد. کفر را بدین خاطر به تاریکی تشبیه کرد که تاریکی، مانع از دیدن اشیاء و درک و پذیرش وجود چیزها می شود. همینطور کفر، چشم دل را کور می کند و نمی گذارد که حقایق ایمان را ببیند و به صحت آن و درستی اسباب آن پی ببرد. پس خداوند خبر داد که ولی و سرپرست مؤمنان است و حقیقت ایمان و راهها و قوانین و حجتهای آن را به آنها نشان می دهد و آنها را به سوی دلایل آن هدایت می کند؛ دلایلی که شک و تردیدها را می زداید و بدین سان انگیزه های کفرورزی و تاریکیهایی را که پرده هایی بر بینش دلهاست، از آنان دور می گرداند.
خلاصه اینکه خداوند، خبر داده که او، یاور و سرپرست کسانی است که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده و با انجام واجبات ایمان و ترک نمودن آنچه با ایمان منافات دارد، صداقت و راستی ایمان خود را نشان داده اند؛ چنانچه با ولایت ویژه خویش، آنها را سرپرستی می نماید و تربیت آنان را بر عهده می گیرد و آنها را از تاریکیهای جهالت، کفر، گناهان و غفلت و رویگردانی، می رهاند و به سوی نور علم و یقین و ایمان و اطاعت و روي آوردن کامل به سوی پروردگارشان، سوق می دهد و با نور وحی و ایمان، دلهایشان را نورانی می گرداند، کارها را برایشان آسان می نماید، آنان را از سختیها دور می كند، منافع را به سوی آنها می آورد و زیانها را از آنان دور می سازد: «إِنَّ وَلِيِّيَ اللّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ» (اعراف: 196) يعني: «همانا یار و سرپرست من خدایی است که این کتاب را نازل کرده و اوست که بندگان شایسته را یاری و سرپرستی می کند».
خداوند، بندگان راستگو و مخلص و پاک نیتی را که با ایمان و تقوی، خداوند را به دوستی و سرپرستی بر می گزینند و کسی غیر از او را که فایده و سودی نمی رساند، به سرپرستی نمی گیرند، یاری و سرپرستی می نماید و نسبت به آنها مهربانی می کند و آنها را بر کارهای خیر و آنچه به مصلحت دین و دنیایشان می باشد، یاری می دهد و به سبب ایمانشان هر امر ناخوشایندی را از آنها دور می کند؛[4] چنانکه خداوند متعال می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا» (حج: 38) يعني: «همانا خداوند، از کسانی که ایمان آورده اند، دفاع می کند».
اما خداوند، کافران را كه غیر او را به دوستی و سرپرستی گرفته اند، رها مي نمايد، خوارشان می گرداند و آنها را به چیزهایی مي سپارد که به سرپرستی گرفته اند؛ چیزهایی که سود و زیانی نمی رسانند. بدین سان معبودان باطل، کافران را گمراه ساختند، آنها را بدبخت نمودند و آنان را از هدایت و دستیابی به علم مفید و عمل صالح و از سعادت همیشگی، محروم کردند و بدین ترتیب جهنم، جایگاه همیشگی کافران گردید. بارخدایا! ما را سرپرستی و یاری کن[5].
خداوند، دوستانش را دوست می دارد و آنها را یاری می کند. دوست خدا، کسی است که خدا را می شناسد، بر اطاعت و فرمانبرداری او مواظبت می نماید، عبادت را خالصانه برای خدا انجام می دهد و از معصیت و نافرمانی خدا دوري می کند. هر کس با دوست خدا، دشمنی کند، خداوند، با او اعلام جنگ می نماید. پیامبر ص مي گوید: خداوند می فرمايد: (مَنْ عَادَى لِي وَلِيًّا فَقَدْ آذَنْتُهُ بِالْحَرْبِ وَمَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدِي بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ وَمَا يَزَالُ عَبْدِي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أُحِبَّهُ فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ وَيَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا وَرِجْلَهُ الَّتِي يَمْشِي بِهَا وَإِنْ سَأَلَنِي لأُعْطِيَنَّهُ وَلَئِنْ اسْتَعَاذَنِي لأُعِيذَنَّهُ وَمَا تَرَدَّدْتُ عَنْ شَيْءٍ أَنَا فَاعِلُهُ تَرَدُّدِي عَنْ نَفْسِ الْمُؤْمِنِ يَكْرَهُ الْمَوْتَ وَأَنَا أَكْرَهُ مَسَاءَتَهُ)[6] ترجمه: «هرکس، با دوستی از دوستانم دشمنی کرد، من با او اعلام جنگ می کنم و آنچه بیش از همه چیز بنده ام را به من نزدیک می نماید، تکالیفی است که بر او فرض نموده ام و بنده ام با خواندن نوافل همچنان به من نزدیک می شود تا اینکه دوستش می دارم؛ پس آنگاه که دوستش بدارم، شنوایی او می شوم که با آن می شنود و چشم او می شوم که با آن می بیند و دست او می شوم که با آن می گیرد و پایش می شوم که با آن راه می رود و اگر از من بخواهد، به او م