 هر يك از این صفات، كمال مطلق، متصف می باشد. یگانگی او، بیانگر این است که او (صمد) یعنی پروردگار کامل و سرور بزرگ است که در تمام امور و در رفع نیازها و دفع بلاها، بدو روی می شود؛ خداوندی که به همه صفات کمال، متصف می باشد و صفات او، در نهایت کمال قرار دارند؛ به صورتی که خلایق نمی توانند بخشی از این صفات را با قلب خود احاطه نمایند و زبانهایشان از بیان آن قاصر و ناتوان است[2].

--------------------------------------
1.تفسیر علامه عبدالرحمن سعدی 5/620.
2.بهجة قلوب الابرار، عبدالرحمن سعدی 291.خداوند متعال می فرماید: «هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ» (حشر: 23).
يعني: «الله، ذاتی است که جز او پروردگار و معبودی نیست. او فرمانروا، منزه، بی عیب و نقص، امان دهنده و امنیت بخشنده، محافظ و مراقب، قدرتمند چیره، بزرگوار و شکوهمند و والامقام و فرازمند است. خداوند، پاک و منزه و فراتر از چیزهايی است که انباز او می کنند».
پس خدای متعال از آنجا که بزرگ و شکوهمند است، از بدی و نقص و عیب، برتر می باشد.خداوند متعال می فرماید: «هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاء الْحُسْنَى» (حشر: 24) يعني: «او، خداوندی است که طراح هستی و آفریدگار آن از نیستی و صورتگر جهان است. دارای نامهای نیک و زیباست».
همچنین می فرماید: «إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ» (حجر: 86) يعني: «بی گمان پروردگار تو، آفریدگار بسیار آگاهی است».
ذاتی، پروردگار جهانیان می باشد که همه موجودات را آفریده و مخلوقات را از عدم، پدید آورده و نظام هستی را با حكمت خويش برابر نموده و شکل داده و او، همواره و همیشه بر این صفت بزرگ بوده است.ذاتی که خودش را با صفات کمال ونيز به کمال مطلق در شکوه و زیبایی، ستوده است. خداوندی که پیامبرانش را فرستاده و کتابهایش را با نشانه ها و دلایل نازل کرده و پیامبرانش را با دلایل و حجتهای گواه بر صدق و راستی آنان، تصدیق و تأیید نموده است.خداوندی که بر چیزهای پوشیده و آنچه در دلها پنهان است، آگاه و مطلع می باشد؛ ذاتی که علم و آگاهی او، هر چیزی را در احاطه دارد.[1] بغوی می گوید: مهیمن، یعنی ذاتی که مراقب و گواه بر اعمال بندگانش می باشد و این، قول ابن عباس رضی الله عنه و مجاهد و دیگران است و مهیمن یعنی مراقب[2].

--------------------------------------
1.تفسیر سعدی 5/624.
2.تفسیر بغوی 4/326.خداوند متعال می فرماید: «وَللّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَكَانَ اللّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُّحِيطاً» (نساء: 126) يعني: «از آنِ خداست آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است و خداوند، از هر چیز کاملا آگاه است و به همه چیز احاطه دارد».
و می فرماید: «وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ لاَ يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً إِنَّ اللّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ» (آل عمران: 120) يعني: «و اگر بردباری و تقوا پیشه کنید، حیله گری آنان به شما هیچ زیانی نمی رساند؛ شکی نیست خداوند بدانچه انجام می دهند، احاطه دارد».
او، ذاتی است که علم و قدرت و مهربانی و چیرگی او، هر چیزی را احاطه نموده و در بر دارد. علم او، همه معلومات و بینایی او، تمام دیدنیها و شنوایی او، همه شنیدنیها را در احاطه دارد و قدرت و خواست او در تمام موجودات نافذ است؛ رحمت او، اهل زمین و آسمانها را در برگرفته و تمام مخلوقات، مقهور و مغلوب قدرت اویند[1].

--------------------------------------
1.تفسیر علامه سعدی 2/179.خداوند متعال می فرماید: «وَكَانَ اللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتاً» (نساء: 85) يعني: «خداوند، بر هر چیزی چیره است»[1].
مقیت، یعنی ذاتی که به هر موجودی، آنچه را که بوسیله آن تغذیه می نماید، می دهد و روزیِ مخلوقات را به آنها آنگونه که می خواهد، طبق حکمت خویش می رساند.
راغب اصفهانی گفته است: قوت، چیزی است که با آن سد رمق می شود و جمع آن اقوات است، خداوند متعال می فرماید: «وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا» (فصلت: 10) يعني: «و مواد غذایی زمین را به اندازه لازم مقدر و مشخص کرد».
و (قاته یقوته قوتاً) یعنی به او خوراکش را داد. و (اقاته یقیته) یعنی بر او چیزی مقرر کرد و آن را قوت و خوراکش نمود. در حدیث آمده است: (کفی بالمرء إثماً أن یضیِّع من یقوت)[2]. یعنی: «همین گناه برای فرد کافی است که (حقوق) کسی را ضایع کند که خوراکش به دست اوست».
خداوند متعال می فرماید: «وَكَانَ اللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتاً» (نساء: 85) يعني: «خداوند، بر هر چيزي چيره است».
گفته شده: «مُّقِيتاً» یعنی مقتدر، و گفته شده: یعنی گواه؛ یعنی محافظ و روزی دهنده[3].
در القاموس المحیط آمده است المقیت: یعنی حافظ و مراقب چیزی و یعنی مقتدر؛ مثل اینکه به هر کس روزی اش را می دهد»[4].
ابن عباس رضی الله عنه می گوید: مقیتاً یعنی مقتدر و مجازات کننده و مجاهد گفته: یعنی شاهد و گواه. قتاده رضی الله عنه می گوید: یعنی حافظ. و گفته شده: یعنی کسی که روزی هر موجودی را به او می رساند[5].
ابن کثیر می گوید: آيه 85 سوره نساء، بدين معناست كه خداوند، حافظ هر چیزی است و مجاهد گفته: یعنی گواه بر هر چیزی است. در روایتی دیگر آمده است که یعنی: مراقب و حسابرس، و گفته شده یعنی: توانا و نیز گفته شده: روزی دهنده. بعضی گفته اند: یعنی او به هر انسانی به اندازه کارش روزی می دهد[6].

--------------------------------------
1.خواننده گرامی، توجه دارد که آنچه در ترجمه این آیه آمده، تنها یک مفهوم مقیت، می باشد. (ویراستار).
2.ابوداود، 2/132 و احمد 2/160 و مسلم با لفظ: (کفی بالمرء اثماً أن یحبس عمن یملک قوته)، مسلم 1/622.
3.المفردات فی غریب القرآن راغب اصفهانی ص414.
4.القاموس المحیط202.
5.تفسیر بغوی 1/457.
6.تفسیر ابن کثیر 1/531 با اندکی تصرف.خداوند عزّوجلّ می فرماید: «اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ» (زمر: 62) يعني: «خدا،آفریدگار همه چیز است و همه چیز را می پاید و مراقبت می نماید».
پس خدای متعال، با علم و کمال قدرت و حکمت فراگیرش، به تدبیر امور آفریده هایش می پردازد. ذاتی که سرپرست و یاور دوستانش می باشد و از اینرو آسایش را برای آنها فراهم نموده و آنها را از سختی دور کرده است و آنان را در کارها کفایت می کند. پس هر کس، خداوند را کارساز خود قرار بدهد، خداوند، او را بسنده است: «اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ» (بقره: 257) يعني: «خداوند، متولی و عهده دار کسانی است که ایمان آورده اند؛ ایشان را از تاریکیها بیرون می آورد و به سوی نور رهنمون می شود».ارکان ایمان به اسمای حسنی، عبارتند از:
-1ایمان داشتن به اسم.
-2ایمان آوردن به معاني و مفاهيمي که اسم، بر آن دلالت می کند.
-3باور داشتن به پیامدهای وابسته به اسم.
بنابراين ما، ایمان داریم که خداوند، مهربان است و چنان رحمتی دارد که همه چیز را در بر گرفته است. 