اسم را نمی دانند[3].

--------------------------------------
1.شرح النونیة 2/105.
2.الحق الواضح المبین ص 81- 82.
3.بدائع الفوائد، امام ابن قیم 2/150- 152 با اندکی تصرف.خداوند متعال می فرماید: «إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ» (طور: 28) يعني: «ما پیش از این او را به فریاد می خواندیم؛ واقعاً او، نیکوکار و مهربان است».
و می فرماید: «رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ» (آل عمران: 8) يعني: «پروردگارا! دلهای ما را منحرف مگردان بعد از آنکه ما را راهنمایی نموده ای و از جانب خود رحمتی به ما عطا کن؛ بی گمان بخشایشگر تويی، تو».
البر الوهاب، جزو نامهای خدا هستند. بخشش و کرم و نیکوکاری خداوند، تمام جهان هستی را در بر گرفته است. لذا او، همواره احسان و نیکی می نماید و بخششهای او گسترده و بی شمار است؛ نیکوکاری، صفت اوست و آثار این صفت، تمام نعمتهای ظاهری و باطنی است. از اینرو هیچ مخلوقی، به اندازه یک چشم به هم زدن، نمی تواند از احسان و نیکوکاری الله جلّ جلاله بی نیاز باشد.
احسان او، عام و خاص است:
1.احسان عام او؛ چنانچه خداوند متعال، می فرماید: «وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ» (اعراف: 156) يعني: «و رحمت من، همه چیز را در برگرفته است».
«رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْماً» (غافر: 7) يعني: «پروردگارا! مهربانی و دانش تو، همه چیز را فرا گرفته است».
«وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللّهِ» (نحل: 53) يعني: «آنچه از نعمتها دارید، همه از سوی خداست».
در احسان عام خدا، نیکوکار و بدکار، مشترکند و اهل آسمان و زمین و مکلفین و ...، همه، از آن برخوردارند.
2.احسان خاص خداوند، همان رحمت و نعمت او بر پرهیزگاران است؛ چنانچه می فرماید: «فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ(156) الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ(157)» (اعراف:156 و157) يعني: «آن را برای کسانی مقرر خواهم داشت که پرهیزگاری کنند و زکات بدهند و به آیات ما ایمان بیاورند؛ کسانی که پیروی می کنند از فرستاده (خدا) پیغمبر امی».
و می فرماید: «إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ» (اعراف: 56) يعني: «بی گمان رحمت الله، به نیکوکاران نزدیک است».
و در دعای سلیمان نبی علیه السلام آمده است: «وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ» (نمل: 19) يعني: «و مرا در پرتو مرحمت خود از زمره بندگان شایسته ات بگردان».
این رحمت ویژه که پیامبران و پیروانشان، آن را می جویند، باعث توفیق ایمان آوردن و تحصیل علم و عمل و بهبود اوضاع و سعادت جاودانگی و موفقیت و رستگاری می شود؛ اینها، بزرگترین اهداف انسانهای برگزیده می باشند.
و خداوند، دارای صفت جود و بخشش است؛ جود یعنی کثرت فضل و احسان. بخشش و جود خداوند بر دو نوع است:
1.جود مطلق که همه جهان هستی را در برگرفته و فضل و کرم و نعمتهای گوناگون او، آن را پر کرده است.
2.جود خاص که مخصوص کسانی است که با زبان حال یا با اظهار نیازمندی با زبان، آن را می خواهند؛ خواه این جویندگان، نیکوکار یا بدکار و کافر یا مسلمان باشند.
پس هرکس، از خداوند چیزی بخواهد، خداوند، خواسته اش را برآورده می سازد و آنچه را که طلب نموده، به او می دهد؛ زیرا خداوند، نیکوکار بخشنده است: «وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ» (نحل: 53) يعني: «آنچه از نعمتها دارید، همه از سوی خداست و گذشته از آن، هنگامی که زیانی به شما می رسد، او را با ناله و زاری به فریاد می خوانید».
این، از جود گسترده و فراوان اوست که در سرای بهشت، نعمتهایی برای دوستان خود آماده کرده است که هیچ چشمی، آن را ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به دل هیچ انسانی خطور نکرده است[1].

--------------------------------------
1.الحق الواضح المبین ص 66- 67 و شرح النونیة هراس 2/94.خداوند متعال می فرماید: «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ(1) الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ(2)» (فاتحه: 1-2) يعني: «ستایش، خداوندی را سزاست که پروردگار جهانیان است؛ بخشنده مهربان است».
و می فرماید: «وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ» (نمل: 40) يعني: «هرکس، سپاسگزاری کند، تنها به سود خویش سپاسگزاری می کند و هرکس، ناسپاسی نماید، پروردگار من، بی نیاز و صاحب کرم است».
نیز می فرماید: «وَيُحَذِّرُكُمُ اللّهُ نَفْسَهُ وَاللّهُ رَؤُوفُ بِالْعِبَادِ» (آل عمران: 30) يعني: «و خداوند، شما را از (نافرمانی) خودش برحذر می دارد و خداوند نسبت به بندگان مهربان است».
علامه عبدالرحمن بن ناصر سعدی رحمه الله تعالی می گوید: معانی الرحمن، الرحیم، البر، الکریم، الجواد، الرؤوف و الوهاب، به هم نزدیک است و همه، بر متصف بودن خداوند به مهربانی و نیکوکاری و بخشش و بزرگواری و نيز بر گستردگی رحمت و بخشش او دلالت می نمایند؛ رحمت و بخششی که تمام هستی را به مقتضای حکمت خدا در برگرفته است و مؤمنان، از این رحمت و بخشش، بهره بیشتر و کاملتری دارند. خداوند متعال، می فرماید: «وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ» (اعراف: 156) يعني: «و رحمت من، همه چیز را در برگرفته؛ آن را برای کسانی مقرر خواهم داشت که پرهیزگاری کنند».
نعمتها و احسانهای الهی، همه از آثار مهربانی و بخشش و کرم او می باشند و خوبیهای دنیا و آخرت، همه، از نشانه های رحمت او هستند[1].
خداوند متعال، می فرماید: «اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ(3) الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ(4) عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ(5)» (علق: 3و 5) يعني: «بخوان؛ پروردگار تو بزرگوارتر و بخشنده تر است. همان خدايی که بوسیله قلم آموخت؛ به انسان چیزهايی را آموخت که نمی دانست».
ابن تیمیه رحمه الله در تفسیر این آیه می گوید: خداوند عزّوجلّ بعد از بیان اینکه او، همه چیز را آفریده، خودش را به کرم و بخشش توصیف نموده و خود را بزرگوارتر و بخشنده تر نامیده تا روشن شود که به مخلوقاتش نعمت می دهد و آنان را به اهداف پسندیده می رساند؛ چنانچه می فرماید: «الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى(2) وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى(3)» (اعلی: 2و 3) يعني: «همان خداوندی که می آفریند و سپس می آراید؛ خداوندی که اندازه گیری می کند و رهنمون می سازد».
«رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى» (طه: 50) يعني: «پروردگار ما، آن کسی است که هر چیزی را وجود بخشیده و سپس رهنمودش کرده است».
«الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ» (شعراء: 78) يعني: «آن کسی که مرا آفریده، او، مرا راهنمایی خواهد کرد».
پس آفرینش، آغاز کار است و انتهای آن، کرم و بخشش می باشد. چنانچه در سوره فاتحه، ابتدا می فرماید: «رَبِّ الْعَالَمِينَ» (فاتحه: 1) يعني: «پر