توان هستند[1].

--------------------------------------
1.الحق الواضح ص 31-40 و شرح القصیده النونیة هراس 2/75 و توضیح المقاصد و تصحیح القواعد 2/215.معانی این اسمهای بزرگ، نزدیک به هم است؛ پس خداوند، دارای قدرت کامل و بزرگی است و توانایی او، فراگیر می باشد. «إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّهِ جَمِيعاً» (یونس: 65) يعني: «عزت (و قدرت) همه، از آنِ خداست».
و می فرماید: «إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ» (هود: 66) يعني: «پروردگار تو، نیرومند و چیره است».
خداوند، مفاهیم سه گانه چیرگی و برتری را به صورت کامل دارا می باشد:
-1عزت در قدرت و توانایی؛ نامهای (القوی) و (المتین) بر مفهموم عزت دلالت می نمایند و این، صفت بزرگ اوست که قدرت مخلوقات هر چند بزرگ باشد، به آن نمی رسد. خداوند متعال می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ» (ذاریات: 58) يعني: «تنها خدا، روزی رسان و نیرومند و صاحب قدرت است و بس».
و می فرماید: «وَاللَّهُ قَدِيرٌ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» (ممتحنه: 7) يعني: «خدا، بسیار توانا است و او، آمرزنده مهربان می باشد».
و می فرماید: «قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَاباً مِّن فَوْقِكُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ» (انعام: 65) يعني: «بگو: خدا، می تواند عذاب بزرگی از بالای سرتان و یا از زیر پاهایتان بر شما بگمارد و یا اینکه شما را دسته دسته و پراکنده گرداند و برخی از شما را به جان برخی دیگر بیندازد و گرفتار همدیگر سازد».
و می فرماید: «وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِراً» (کهف: 45) يعني: «و خداوند بر هر چیز، توانا بوده (و هست)».
و می فرماید: «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ(54) فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍ(55)» (قمر:54 و55) يعني: «قطعاً پرهیزگاران، در باغها و کنار جویباران بهشتی جای خواهند داشت نزد پادشاه بزرگ و توانایی».
-2عزت در برتری و بی نیازی؛ او، بی نیاز است و به هیچکس نیاز ندارد. بندگان، نمی توانند به او زیان یا سودی برسانند. بلکه اوست که سود و زیان می رساند و می دهد و نمی دهد.
-3عزت در برتری و چیرگی؛ تمام هستی، در برابر عظمت خدا، فروتن و تسلیم اراده اوست و او، بر همه مخلوقات چیره می باشد و هیچ چیزی جز با کمک و قدرت و فرمان او حرکت نمی کند. هرچه خدا بخواهد، می شود و آنچه او نخواهد، انجام نمی شود. او، آسمانها و زمین را و آنچه را که در میان آن دو هست، در شش روز آفرید. او، مردم را آفریده، سپس آنها را می میراند و آنان را دوباره زنده می گرداند و آنگاه به سوی او بازگردانده می شوند.
خداوند متعال، مي فرمايد: «مَّا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ» (لقمان: 28) يعني: «آفرینش شما (در آغاز) و زنده گرداندن شما (در انجام) جز همسان (آفرینش و زنده گردان) فردی نیست».
همچنين مي فرمايد: «وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ» (روم: 27) يعني: «اوست که آفرینش را آغاز کرده است و سپس آن را باز می گرداند و این، برای او آسانتر است».
یکی از آثار و نشانه های قدرت خداوند، این است که زمین را خشک و پژمرده می بینی، اما وقتی او، بر آن باران می فرستد، زمین، سبز و خرم می شود. و از جمله آثار قدرتش، این است که کافران و ستمگران و ملتهایی را که پیامبران و وحی را تکذیب کردند، با انواع کیفرها بگونه ای هلاک نمود که تلاش و چاره اندیشی، اموال و لشکریان و قلعه هایشان، نتوانستند آنها را از عذاب خدا نجات دهند و چیزی جز هلاکت و نابودی به آنها نیفزودند. خداوند، به انسانهای این زمان قدرت و توانایی وافری عنایت کرده و چیزهایی را به آنان آموخته که پیشتر نمی دانستند؛ از اینرو انسان، به اختراعات و توانمندیهای علمی زیادی دست یافته که خود، از نشانه های قدرت الهی است. البته قدرت خدا، آنجا نمایان می شود که تواناییها و یافته های علمی انسان، نمی تواند عذابهای ویرانگر الهی را دور نماید؛ با اینکه انسانها، نهایت تلاش خود را برای جلوگیری از آفتهای آسمانی بکار می گیرند، اما فرمان الهی، بر آنان چیره است و عناصر جهان بالا و پایین، تسلیم قدرت خدا می باشند. از کمال قدرت، برتری و فراگیر بودن توانایی خداوند، این است که همانطور که آفریننده بندگان است، آفریننده کارها، طاعات و معاصی آنان نیز می باشد. خداوند، اینها را آفریده و بندگان، آن را انجام می دهند؛ این دو چیز، با هم تضادی ندارند؛ زیرا خداوند، آفریننده اراده و قدرت انسانهاست و آفریننده سبب تام، آفریننده مسبب است. خداوند متعال می فرماید: «وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ» (صافات: 96) يعني: «خداوند، هم شما را آفریده است و هم آنچه را که انجام می دهید».
پیروزی دوستان خدا با وجود تعداد اندک و اسلحه کم بر دشمنانی که از لحاظ تعداد جنگجو و ساز و برگ جنگی، قویترند، در اثر نصرت و یاری الهی است که خود، نشانه قدرت خدا می باشد. خداوند متعال، می فرماید: «كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللّهِ» (بقره: 249) يعني: «چه بسیارند گروههای اندکی که به فرمان خدا بر گروههای فراوانی چیره شده اند».
انواع عذاب و کیفری که خداوند، به اهل جهنم می دهد و انواع نعمتهای همیشگی و پایداری که به اهل بهشت می بخشد، از آثار قدرت و رحمت اوست[1]. پس او، با قدرت خویش، موجودات را به وجود آورده، به تدبیر آنان پرداخته و با قدرت خویش آنها را برابر و درست نموده است و آنها را با قدرت خود زنده می نماید و می میراند و بندگان را برای پاداش و مجازات زنده می گرداند؛ به نیکوکار در برابر نیکیهایش پاداش می دهد و گناهکار را به خاطر بدیهایش مجازات می کند و با قدرت خویش، دلها را بر آنچه می خواهد، دگرگون می سازد و هرگاه چیزی بخواهد، می گوید: بشو و آن هم می شود[2].
خداوند متعال، می فرماید: «أَيْنَ مَا تَكُونُواْ يَأْتِ بِكُمُ اللّهُ جَمِيعاً» (بقره: 148) يعني: «هرجا که باشید، خدا، همگی شما را گرد می آورد».

--------------------------------------
1.الحق الواضح المبین ص 45-46  و نگا: شرح النونیة هراس 2/78 و تفسير سعدی.
2.تفسیر سعدی 5/624.خداوند متعال می فرماید: «وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَى وَأَقْنَى» (نجم: 48) يعني: «و اینکه قطعاً اوست که ثروتمند می کند و فقیر می گرداند».
و می فرماید: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ» (فاطر: 15) يعني: «ای مردم! شما نیازمند خدايید و خدا، بی نیاز و ستوده است».
پس خداوند متعال، غنی و بی نیاز است. بدون تردید خداوند، از هر جهت، بطور کامل بی نیاز است؛ چون خودش و صفاتش، کامل می باشد و به هیچ وجه، کمبودی، در او راه ندارد. از اینرو امکان ندارد که غنی و بی نیاز نباشد؛ چراکه بی نیازی، از لوازم ذات اوست. همانطور که او، احسان کننده و بخشنده و مهربان و بزرگوار است.
تمام مخلوقا