ْجُدُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ. قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ لا يَمْلِكُونَ لأنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الأعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ.).

(‌قدرت خدا در گستره هستی پدیدار، و آثار آن در همه جا آشکار است‌)‌. او است که آذرخش آسمان را به شما می‌نماید که هم باعث بیم و هم مایه امید شما می‏‎گردد. و نیز ابرهای سنگین بار را (‌با تبخیر آبهای تلخ و شیرین اقیانوسها و دریاها و رودبارها) پدید می‌آورد. و رعد (‌مانند همه چیز فرمانبردار یزدان است و با صدائی که از آن می‌شنوید، با زبان حال‌)‌، و فرشتگان از هیبت و عظمت یزدان‌، (‌به زبان قال‌)‌، حمد و ثنای خدا را می‏‎گویند. و خدا صاعقه‌ها را روان می‌سازد و هرکس را که بخواهد بدانها گرفتار می‌کند. در حالی که (‌کافران این همه نشانه‌های دال بر وجود خدا را در گوشه و کنار جهان مشاهده می‌کنند، خوب نمی‌اندیشند و) آنان درباره خدا (‌و توانائی او در امر زنده گرداندن و جزا دادن‌) به مجادله می‌پردازند، و خدا دارای قدرتی بی‌انتهاء و کیفری سخت و دردناک است‌. خدا است که شایسته نیایش و دعا است‌. کسانی که جز او دیگران را به یاری می‌خوانند، به هیچ ‌وجه دعاهایشان را اجابت نمی‌نمایند و کمترین نیازشان را برآورده نمی‏‎کنند. آنان (‌که غیر خدا را به فریاد می‌خوانند، و بجای آفریدگار از آفریدگان برآوردن نیازهایشان را درخواست می‌نمایند) به کسی می‌مانند که (‌بر کنار آبی دور از دسترس نشسته باشد و) کف دستهایش را باز و به سوی آب دراز کرده باشد (‌و آن آب را به سوی خود بخواند) تا آب به دهان او برسد، و هرگز آب به دهانش نرسد. دعای کافران (‌و پرستش ایشان‌) جز سرگشتگی و بیهوده‌کاری نیست‌. آنچه در آسمانها و زمین است -‌خواه ناخواه -‌خدای را سجده می‌برد (‌و در برابر عظمت او سر تسلیم و تکریم فرود می‌آورد)‌. همچنین سایه‌های آنها (‌که همچون خود آنها از نظم و نظام دقیق و فرمانبرداری شگفت برخوردارند) بامدادان و شامگاهان در مقابلش به سجده می‌افتند (‌و پیوسته در برابر اراده باری کرنش می‌برند. ای محمّد! به مشرکان‌) بگو: چه کسی پروردگار آسمانها و زمین است‌؟ (‌و آنها را می‏‎گرداند و می‌پاید؟ جواب درست را برای آنان بیان کن و) بگو: الله‌. بگو: آیا جز خدا اولیاء (‌و معبودهائی‌) برای خود برگزیده‌اید (‌و بدانها تمسک جسته‌اید) که برای خودشان (‌چه رسد به شما) سودی و زیانی ندارند؟ بگو: آیا کور (‌که شمائید) و بینا (‌که مومنانند) برابرند؟ یا این که تاریکیها (‌که پرستشهای کورکورانه شما است‌) و نور (‌که هدایت خدا و ارمغان مومنان است‌) یکسان است‌؟ یا این که (‌شدت گمراهی آنان را بدانجا کشانده است که‌) برای خدا انبازهائی قائل می‌شوند که (‌به گمان ایشان‌) آنها همچون خدا دست به آفرینش یازیده‌اند (‌و آفریده‌هائی همچون آفریده‌های خدا دارند) و این است که کار آفرییش (‌و تشخیص آفریده‌های ایشان از آفریده‌های خدا) بر آنان مشتبه و مختلط گشته است‌؟ (‌که چنین نیست‌)‌. بگو: خدا آفریننده همه چیز است و او یکتا و توانا (‌بر انجام آفرینش و چرخش هستی‌) است‌.

رعد و برق و ابر، صحنه‌های شناخته شده‌ای هستند. همچنین صاعقه‌هائی که گاهی در این صحنه‌ها است‌، خودش به تنهائی صحنه‌های موثری در نفس انسان است‌، چه در نفس‌کسانی که درباره سرشت آنها زیاد می‌دانند، و چه در نفس کسانی که درباره سرشت آنها کم می‌دانند، و درباره خدا هیچ چیزی نمی‌دانند. روند قرآنی در اینجا این صحنه‌ها راگرد می‌آورد، و بدانها فرشتگان و سایه‌ها و تسبیح و تقدیس و سجود و بیم و امید را می‌افزاید، و دعای درست و دعائی را اضافه می‌نماید که پذیرفته یا ناپذیرفته می‌ماند. بدانها هیئت و سیمای دیگری را ضمیمه می‌گرداند: هیئت و سیمای غمزده و بلازده‌ای‌که آب را می‌طلبد. کف دستهایش را باز می‌کند تا به آب برسد، و دهانش را می‌گشاید تا از آن آب قطره‌ای دریافت دارد.

اینها همه در نص قرآنی اتفاقی یا به‌گزاف و ناسنجیده جمع نمی‌آید. بلکه همه‌گرد می‌آیند تا جملگی سایه‌های خود را بر صحنه بیندازند، و صحنه را در فضای بیم و هراس‌، و مراقبت و مواظبت‌، و بیم و امید فرواندازند، آن هم در روند قرآنی‌که سلطه و غلبه و سود و زیان رساندن منحصر به فرد یزدان را به تصویر می‌کشد، و انبازهای ادعائی را نفی می‌کند، و هراس از عاقبت شرک به خدا را پیش چشم ترسیم می‌نماید.

(هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ).

او است که آذرخش آسمان را به شما می‌نماید که هم باعث بیم و هم مایه امید شما می‏‎گردد.

خدا آن‌کسی است‌که این پدیده جهانی را به شما نشان می‌دهد، پدیده‌ای‌که از سرشت دنیائی به وجود می‌آید که خدا آن را بدین شیوه ویژه آفریده است‌، و خصائص و ظواهری بدان بخشیده است‌. از جمله آنها برقی است که خدا آن را برابر قانون خود به شما نشان می‌دهد. از آن برق می‌ترسید، چون اعصاب را به تکان درمی آورد، وگاهی به صاعقه تبدیل می‌شود.گاهی هم از سیلابی بیم می‌دهدکه خانه‌برانداز و ویرانگر است‌، و در پرتو تجربه بدان آشنا هستید. همچنین به خیر و برکت آن هم‌گاهی چشم امید می‌بندید، چون چه بسا بارانی به دنبال داردکه ریزنده و زنده‌کننده زمینهای مرده است و در رودبارها جاری می‌گردد.

(وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ) .

و ابرهای سنگین بار را (‌با تبخیر آبهای تلخ و شیرین اقیانوسها و دریاها و رودبارها) پدید می‌آورد.

خدا آن‌کسی است‌که ابرهای سنگین بار را پدید می‌آورد -‌سحاب‌: ابرها، اسم جنس جمعی است و مفرد آن سحابه‌: ابر، است -‌سنگین بار از آب است‌. برابر قانون خدا در آفرینش این جهان و بافت و ساختار آن‌، ابرها تشکیل می‌شوند، و بارانها می‌بارند. اگر خدا آفرینش جهان را بدین نحو قرار نمی‌داد، ابرها تشکل نمی‌شدند و بارانها نمی‌باریدند. آگاهی از چگونگی تشکیل ابرها و چگونگی بارش بارانها،‌کمترین چیزی از زیبائی و دل‌انگیزی این پدیده جهانی نمی‌کاهد، و کمترین نقصی به دلالت و مفهوم آن نمی‌رساند. ابرها برابر بافت و ساختار جهانی ویژه‌ای تشکیل می‌شوند، بافت و ساختاری‌که‌کسی جز خدا آن را پی‌ریزی نکرده است و نساخته است‌. ابرها برابر قانونی تشکیل می‌شوندکه حاکم بر این بافت و ساختار است‌، وکسی از بندگان این قانون را پدیدار نکرده است‌. همچنین جهان‌، خود را نیافریده است‌، و قانون حاکم بر جهان خود به خود