  اراده  آفریده  و)  آنان  همیشه  (‌در  همه  چیز،  حتّی  در  گـزینش  دیـن  و  اصـول  عقائد  آن‌)  متفاوت  خواهند  ماند.  (‌مردمان  بنا  به  اختلاف  استعداد،  در  همه  چیز  حتّی  در  دینی  که  خدا  برای  آنان  فرستاده  است  متفاوت  می‌مـانند)  مگر  کســانی  که  خدا  بـدیشان  رحم  کرده  باشد  (‌و  در  پرتو  لطـف  او  بـر  احکـام  قطعی  الدّلالۀ  کتاب  خدا  متّقق  بوده‌،  هر چند  در  فهم  معنی  ظنّی  الدّلالۀ  آن  که  منوط  بـه  اجتهاد  است‌،  اختلاف  داشـته  باشند)  و  خداوند  برای  همین  (‌اختلاف  و  تحقّق  اراده  و  رحمت‌)  ایشان  را  آفریده  است‌،  و  سخن  پروردگار  تو  بر  این  رفته  است  که‌:  دوزخ  را  از  جملگی  جنّیها  و  انسانهای  (‌پیرو  نفس  امّاره  و  اهریمن  مكّاره‌)  پر  می‌کنم‌.

در  پایان‌،  روند  قرآنی  هدفی  از  اهداف  این  داستانها  را  می‌گوید  و  می‌نگارد  و  آن  قویدل  کردن  و  دل  دادن  به  پیغمبر  صلّی الله عليه وآله وسلّم  است  و  به  او  فرمان  مـی‌دهد کـه  سـخن  بازپسین  خود  را  به  مشرکان  بگوید،  و  آنان  را  به  غیب  خدائی ‌که  چشم  به  راه  ایشان  است  بسپارد.  همچنین  بدو  دستور  داده  می‌شود که  خدا  را  بپرستد  و  بر  او  توكّل کند،  و  سزا  و  جزا  دادن  مـردمان  را  در  بـرابر ‌کـارهائی  کـه  می‌کنند  بدو  واگذارد:

(وَكُلا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (١٢٠) وَقُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَامِلُونَ (١٢١) وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٢٢) وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الأمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ) (١٢٣)

این  همه  از  اخبار  پیغمبران  بر  تو  فرو  مـی‌خوانیم‌،  کلّاً  برای  این  است  که  بدان  دلت  را  برجای  و  استوار  بداریم  (‌و  در  برابر  مشکلات  تبلیغ  رسالت‌،  آن  را  تقویت  نمائیم‌)‌.  برای  تو  در  ضمن  این  (‌سـوره  و  اخبار  مـذکور  در  آن‌،  بیان‌)  حقّ  آمده  است  (‌همان  حقّی  که  پیغمبران  دیگران  را  بدان  می‌خواندند)  و  برای  مؤمنان  پند  و  یادآوری  مهمّی  ذکر  شده  است  (‌که  می‌توانند  همچون  ایمانداران  پیشین  از  آن  سود  جویند  و  راه  سعادت  پویند)‌.  بگو  به  کسـانی  که  ایمان  نمی‌آورند:  هر چه  در  قدرت  دارید  بکنید  (‌و  در  راه  خود  بروید)  که  ما  نیز  آنچه  می‌توانیم  می‌کنیم  (‌و  در  راه  خود  می‌رویم‌،  ولی  بدانید  سرانجام  شما  شكست  و  بدبختی‌،  و  عاقبت  مـا  پـیروزی  و  خـوشبختی  است‌)‌.  و  چشم  به  راه  باشید  (‌که  به  مـا  چه  چیز  مـی‌رسد  از  آنـچه  فکر  می‌کنید  که  می‌رسد)  و  ما  هم  چشـم  بـه  راه  هسـتیم  (‌که  برابر  وعدۀ  خدا،  دعوت  آسمانی  پیروز  و  اسلام  بر  شما  و  بر  همۀ  دشمنان  دین  غلبه  کند.  آگاهی  از)  غیب  آسمانها  و  زمین  ویژۀ  خدا  است‌،  و  کارها  یکسره  بـدو  برمی‏گردد  (‌و  امور  جهان  به  فرمان  او  می‌چرخد)‌،  پس  او  را  بپرست  و  بر  او  تکیه  کن  و  (‌بدان  کـه‌)  پـروردگارت  از  چیزهائی  که  می‌کنید  بی‌خبر  نیست‌.

(ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْقُرَى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ مِنْهَا قَائِمٌ وَحَصِيدٌ (١٠٠) وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَمَا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ لَمَّا جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ (١٠١) وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ) (١٠٢)

این  از  خبرهای  شهرها  و  آبادیهائی  است  که  ما  برای  تو  (‌ای  پیغمبر!)  بازگو  می‌کنیم  (‌تا  قوم  خود  را  بدانـها  پـند  دهی‌،  و  به  یاری  خدا  اطمینان  حاصل  کنی‌)‌.  برخی  از  این  شهرها  و  آبادیها  هنوز  برپا  و  برجایند  (‌و  آثاری  از  آنها  مانده  و  درس  عبرت  همگانند)  و  بـرخـی  درويده  (‌و  از  میان  رفته‌اند  همانند  کشتزار  درو  شده‌)‌.  ما  بدانان  ستم  نکردیم  (‌و  بیهوده  نابودشان  ننمودیم‌)  و  بلکه  خودشان  (‌با  کفر  و  فساد  و  پرستش  بـتـها  و  غیره‌)  بر  خویشتن  سـتم  روا  داشـتند  و  مــعبودهائی  را  که  بغیر  از  خدا  می‌پرستیدند  و  به  فریاد  می‌خوانـدند،  کـمترین‌؟  سودی  بدانان  نرساندند  و  هیچ ‌گونه  کمکی  نتوانستند  بدیشان  بـنمایند  (‌و  مـثلاً  آنــان  را  از  هـلاک  و  نـابودی  بـرهانند)  بدانگاه  که  فرمان  (‌هلاک  ایشان  از  سوی‌)  پروردگارت  صادر  گردید،  و  جز  بر  هلاک  و  زیـانشان  نیفزودند  (‌و  تنها  مایۀ  بدبختی  و  نابودی  ایشان  شدند  و  بس‌)‌.  عقاب  پروردگار  تو  این  چنین  است  (‌که  دربارۀ  قوم  نوح  و  عاد  و  ثمود  و  مدین  و  غیره  گذشت‌)  هر گاه  که  (‌بر  اثر  کفر  و  فســاد،  اهـالی‌)  شـهرها  و  آبـادیهائی  را  عقاب  کند  که  ستمکار  باشند.  به  راستی  عقاب  خدا  دردنـاک  و  سخت  است‌.جایگاه‌های  نابودی  اقوام‌،  و  صحنه‌های  زندگی  ایشان‌،  بر  پردۀ  اندیشه  و  جان‌،  به  نمایش  درمی‌آید،  و  سراپای  هستی  انسان  را  به  خود  مشغو‌ل  می‌نماید. گـروهی  از  ایشان  در  میان  امواج  کوه‌پیکر  طوفان  فراگیر  غرق  شده‌اند.  دسته‌ای  از  ایشان  با  گرد  باد  توفنده  و  کوبنده  برافتاده‌اند.  برخی  از  آنان  با  رعد  و  برق  و  غرّش  آن  از  پای  درآمده‌اند.  بعضی  از  ایشان  نیز  خودشان  و  خانه  و  کاشانۀ  آنان  یکجا  به  دل  زمین  فرورفته‌اند.  برخی  هـم  قوم  خود  را  در  دنیا  به  سوی  آتش  دوزخ  رهبری‌ کرده‌اند  و  ایشان  را  در  آخرت  بدان  انداخته‌اند  ...  در  اینجا  که  روند  قرآنی  به  ژرفای  دلها  فرورفته  است  و  عواطف  را  برانگیخته  است‌،  و  انسان  را  بالای  سرزمینهای  نابودی  آن  اقوام  نگاه  داشته  است  و  به  دیدن  صحنه‌های  زندگی  ایشان  وادار  نموده  است‌،  و  چیزهائی  که  در  دنیا  کرده‌اند  پیش  چشمهای  خیال  به  تماشا گذاشـته  است‌،  همچون  پیروی  می‌آید:

(ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْقُرَى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ مِنْهَا قَائِمٌ وَحَصِيدٌ) (١٠٠)

این  از  خبرهای  شهرها  و  آبادیهائی  است  که  ما  برای  تو  (‌ای  پیغمبر!)  بازگو  می‌کنیم  (‌تا  قوم  خود  را  بـدانها  پند  دهی‌،  و  به  یاری  خدا  اطمینان  حاصل  کنی‌)‌.  برخی  از  این  شهرها  و  آبادیها  هنوز  برپا  و  برجایند  (‌و  آثاری  از  آنها  مانده  و  درس  عبرت  همگانند)  و  بــرخـی  درویده  (‌و  از  میان  رفته‌اند  همانند  کشتزار  درو  شده‌)‌.

(ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْقُرَى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ ).

این  از  خبرهای  شهرها  و  آبادیهائی  است  که  ما  برای  تو  بازگو  می‌کنیم‌.

تو که  از  داستانهای  زندگی  آنان  آگاهی  نداشتی‌.  بلکه  این  وحی  است که  تو  را  از  غیب  نهان  در  لابلای 