ار  خود  باشید)‌.  و  به  کافران  و  مشرکان  تکیه  مکنید  (‌که  اگر  چنین  کنید)  آتش  دوزخ  شما  را  فرو  می‏‎گیرد.  و  (‌بـدانـید  که‌)  جز  خدا  دوستان  و  سرپرستانی  ندارید  لذا  بتوانـند  شما  را  در  پناه  خود  دارند  و  شرّ  و  بلا  و  زیان  و  ضرر  را  از  شـما  به  دور  نـمایند)  و  پس  از  (‌تکیه  بـر  كافران  و  مشرکان‌،  دیگر  از  سوی  خدا)  یـاری  نـمی‌گردید  و  (‌بـر  دشمنان‌)  پیروز  گردانده  نـمی‌شویده  در  دو  ط‌رف  روز  (كه  وقت  نماز  صبح  و  عصر  است‌)  و  در  اوائل  شب  (‌که  وقت  نماز  مغرب  و  عشاء  است‌)  چنان  کـه  بـاید  نـماز  را  بــه‌جای  آوریـد.  بـیگمان  نـیکیها  (‌و  از  جـمله نمازهای  پــنجگانه‌)  بـدیها  را  از  مـیان  مـی‌برد.  بـیگمان  در  ایـن  (‌سفارشها  و  قانونهای  آسمانی‌)  اندرز  و  ارشاد  کسانی  است  که  پند  می‌پذیرند  و  خدای  را  یاد  می‌کنند و بـه  یـاد  می‌دارند.  و  (‌در  برابر  سـختیهای  چیزهائی  که  بـه  تـو  دستور  داده  شده  است‌)  شکیبائی  کن  که  خداوند  پاداش  نیکوکاران  را  ضائع  نخواهد  کرد  (‌و  رنج  آنان  ر‌ا  در  دنیا  و  آخرت  هدر  نخواهد  داد)‌.(‌هود/110-115 ) 

(وَكُلا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (١٢٠) وَقُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَامِلُونَ (١٢١) وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٢٢) وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الأمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ) (١٢٣)

این  همه  از  اخبار  پیغمبران  بر  تو  فرو  مـی‌خوانیم‌،  کلّاً  برای  این  است  که  بدان  دلت  را  برجای  و  استوار  بداریم  (‌و  در  برابر  مشکلات  تبلیغ  رسالت‌،  آن  را  تقویت  نمائیم‌)‌.  برای  تو  در  ضمن  این  (‌سـوره  و  اخبار  مـذکور  در  آن‌،  بیان‌)  حقّ  آمده  است  (‌همان  حقّی  که  پیغمبران  دیگران  را  بدان  می‌خواندند)  و  برای  مؤمنان  پند  و  یادآوری  مهمّی  ذکر  شده  است  (‌که  می‌توانند  همچون  ایمانداران  پیشین  از  آن  سود  جویند  و  راه  سعادت  پویند)‌.  بگو  به  کسـانی  که  ایمان  نمی‌آورند:  هرچه  در  قدرت  دارید  بکـنید  (‌و  در  راه  خود  بروید)  که  ما  نیز  آنچه  می‌توانیم  می‌کنیم  (‌و  در  راه  خود  می‌رویم‌،  ولی  بدانید  سرانجام  شـما  شکست  و  بدبختی،  و  عاقبت  مـا  پـیروزی  و  خوشبختی  است‌)‌.  و  چشم  به  راه  باشید  (‌که  به  ما  چه  چیز  مـی‌رسد  از  آنـچه  فکر  می‌کنید  که  می‌رسد)  و  ما  هم  چشـم  بـه  راه  هستیم  (‌كه  برابر  وعدۀ  خدا،  دعوت  آسمانی  پیروز  و  اسلام  بر  شما  و  بر  همۀ  دشمنان  دین  غلبه  کند.  آگاهی  از)  غـیب  آسمانها  و  زمین  ویژۀ  خدا  است‌،  و  کارها  یکسـره  بدو  برمی‏گردد  (‌و  امور  جهان  به  فرمان  او  می‌چرخد)‌،  پس  او  را  بپرست  و  بر  او  تکیه  کن  و  (‌بدان  که‌)  پـروردگارت  از  چیزهائی  که  می‌کنید  بی‌خبر  نیست.(هود/120-123 ) 

 این  چنین‌،  بخش  جنبشی  رهنمود  قرآنی  برای  ما  جلوه‌گر  می‌گردد.  این  چنین‌،  قرآن  را  مـی‌بینیم ‌کـه  بـا  واقـعیّت  دعوت  و  حرکت  در  هر  مرحله‌ای  رویاروی  می‌شود،  و  دعوت  و  حرکت  را  به  موضعگری  مـناسب  راهـنمائی  می‌کند.  داستان  را  نیز  در  قرآن  این  چنين  می‌بینیم  بدان  هنگام‌ که  داستان  با  مقتضیات  جنبـش و  پیکار  با  جاهلیّت  در  مراحل  مختلف  رویاروی  می‌گردد،  رویاروئی  زنده  و  پویا.  کارآئی  آن  بسان  کارآئی  بقیّۀ  سوره‌ای  است  که  در  آن  می‌آید.  در  عین  حال  آن  را  هماهنگ  با  روند  و  فضا  و  موضوع  سوره  می‌یابیم‌،  و  آن  را  در  جهان  واقع  به  تمام  و  کمال  بیانگر  اهداف  سوره‌،  و  تـصدیق‌ کنندۀ  رهنمودها  و  احکام  و  پیامهای  گویش  و  سائر  چیزهائی  می‌بینیم‌ که  سوره  متضمّن  آنها  است‌.

*
قبلاً  در  شناسائی  سورۀ یونس  در  جزء  یـازدهم  آمـده  است‌:
«‌واپسین  آشنائی  ما  در کتاب  «‌فی  ظـلال  القـرآن»  با  قرآن  مکّی‌،  سورۀ  انعام  و  سورۀ  اعراف  بود که  در  تربیت  قرآن  پیاپی  یکدیگر  آمده‌اند،  هر چند که  از  لحاظ  تربیت  نزول  پیاپی  همدیگر  نبوده‌اند.  پس  از  آن  دو  تـا  سوره‌های  انفال  و  توبه  با  فضا  و  سرشت  و  موضوعات  مدنی  خاص  خود  قرار گرفته‌اند.  هم ‌اینک  به  سوی  قرآن  مکّی  برمی‌گردیم  و  سوره‌های  یونس  و  هود  را  هــم  در  ترتیب  قرآن  و  هـم  در  تـرتیب  نـزول  پـیاپی  هـمدیگر  می‌یابیم  ...  جای  شگفت  است‌ که  همگونی  زیادی  میان  این  دو  سوره  و  آن  دو  سـوره‌،  در  مـوضوع‌،  و  نـیز  در  شیوۀ  عرضۀ  این  موضوع‌،  موجود  است‌!  سـورۀ انـعام  خود  حقیقت  عقیده  را  بـه  دست  مـی‌گیرد،  و  بـا  آن  بــا  جاهلیّت  رویاروی  می‌گردد،  و  این  جاهلیّت  را  در  عقیده  و  احساس  و  عبادت  و  عمل‌،  چاره‌جوئی  می‌کند،  و  بـه  مبارزۀ  آن  می‌پردازد.  در  صورتی  که  سورۀ  اعـراف  از  حـرکت  ایــن  عـقیده  در  زمـین‌،  و از  داسـتان  آن  در  رویاروئی  با  جاهلیّت  در  طول  تاریخ‌،  سخن  می‌راند.  به  همین  منوال  ما  در اینجا  با  دو  سورۀ  یونس  و هود  روبرو  هستیم  ...  شباهت  زیادی  در  موضوع‌،  و  نـیز  در  شـیوۀ  عرضۀ  آن  می‌یابیم‌،  با  این  فرق ‌که  سورۀ  اعام  از  سورۀ  یونس  در  بلندا  و  ستبرای  آهنگ‌،  و  در  سرعت  و  قوت  تکان  نبض‌،  و  در  درخشش  شدید  صورتگری  و  حرکت‌،  ممتاز  است  ...  در  صورتی ‌که  سورۀ  یونس  با  آهنگ  نرم  و کندی‌،  و  با  تکان  نبض  آرامی‌،  و  با  روانی  دل‌انگیز،  به  پیش  می‌رود!  ...  و ا‌مّا  سورۀ  هود،  بسیار  همگون  سورۀ  اعراف  در  موضوع  و  عرضه  و  آهنگ  و  تکان  است  ...  با  وجود  همۀ  این  چیزها  هر  سوره‌ای  از  شخصیت  ویژه  و  از  سیماها  و  نشانه‌های  جداگـانۀ  خود  برخوردار  است‌،  هر چند که  این  همه  تشابه  و  اختلاف  در  میان  است‌«‌. 

 هم ‌اینک  این  اشارۀ ‌کوتاه  را  شرح  و  بسط  می‌دهیم‌:

سورۀ  یـونس  بـه  گـوشۀ  کـوتاهی  از  داسـتانها  اشاره  می‌نماید  ...  اشاره‌ای  به  داستان  نـوح‌،  و  اشـاره‌ای  بـه  داستان  پیغمبران  بعد  از  او  دارد.  تا  اندازه‌ای  بیشتر  از  آنـها  داستان  مـوسی  را  به  درازا  مـی‌کشد،  و  اشـارۀ کوتاهی  به  داستان  یـونس  مـی‌نماید  ...  به  هــر  حـال  داستانها  در  سوره  تنها  به  عنوان  گواهی  و  مثالی  بـرای  تصدیق  حقائق  اعتقادی‌ای  ذکر  می‌شوند  که  اهداف  این  سوره  هستند.

و  امّا  سورۀ  هود  داستانها  در  آن  پیکرۀ  سوره  را  تشکیل  می‌دهند.  داستانها  در  آن  هر چند  بـه  عـنوان  گـواهی  و  مثالی  برای  تصدیق  حقائق  اعتقادی‌ای  آمـده‌انـد  که  اهداف  این  سوره  هستند،  ولی  چنین  پیدا  است‌که  عرضه  حرکت  عقیدۀ  خدائی  در  تاریخ  بشری‌،  هدف  آشکـار  و  جستۀ داستانها  است‌.

بدین  سبب  می‌بینی