ویاروی  ناگهانی  با  عذاب  الهی  ایشان  ر‌ا  مات  و  مبهوت  می‌گرداند  و  بر  دست  و  پای  می‌افتند.  تـعبیر  قرآنی  تصویر  غم  و  اندوه  و  دل‌شکستگی  و  دل‌ مردگی  ایشان  را  بر  پردۀ  خیال  می‌افکند،  و  آنان  را  در  این  حال  به‌ گونه‌ای  نشان  می‌دهد که  لب  از  لب  باز  نمی‌کنند  ولی  سراپا  غم  و  غصّه‌اند!

(وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ) (٥٤)

در  میانشان  دادگرانه  داوری  می‏‎گردد  و  بدیشان  ستمی  نمی‌شود.

صحنه  به  پایان  می‌آید،  صحنه‌ای‌ که  نیم  آیه  پیش  بـا  انگار  و  پندار  آغاز  و  با  قطع  و  یـقین  خـاتمه  يافت‌،  بدان ‌گونه ‌که  شیوۀ  تصویرگری  مؤثّر  و  برانگیز  قرآنـی  است‌.

*پیروی‌ که  محشر  و  حساب  و کتاب  را  تأکـید  می‌کند،  چرخش  و گردش  دیگری  با  قدرت  الهی  در  بـرخی  از  جلوه‌گاه‌های  موجود  در  آسمان  و  زمین  و  حیات  و  ممات  است‌.  چرخش  و گردش  کوتاه  و گذرائـی  است  برای  تأکید  قدرتی  که  ضـامن  اجرای  وعـده  است‌.  آن ‌گاه  مردمان  جملگی  فریاد  زده  می‌شوند  کـه  از  ایـن  قـرآن  استفاده‌ کنند،  قرآنی‌ که  برایشان  پند  و  اندرز  و  رهنمود  و  رهنمون  و  بهبود  سینه‌ها  را  دربر  دارد:

(أَلا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٥٥) هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٥٦) يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٥٧) قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ) (٥٨)

آگاه  باشید  که  هر چه  در  آسمانها  و  زمین  است  از آن  خدا  است‌.  آگاه  بـاشید  کـه  وعدۀ  خدا  (‌بـه  عذاب  و  عقاب  کافران‌)  راست  است‌،  و لیکن  بیشتر  مردمان  (‌بـه  سبب  بی‌خردی  و  یا  غلبۀ  غفلت  بر  آنان‌،  کار  و  بـار  آخرت  را  فراموش  کرده‌اند  و  معنی  تهدید  خدا  را)  نمی‌دانـند.  خدا  است  که  می‌میراند  و  زنده  می‏‎گرداند،  و  (‌پس  از  زنـده  گرداندن  برای  حساب  و  کتاب‌)  به  سوی  او  برگردانده  می‌شوید.  ای  مردمان  از  سوی  پروردگارتان  برای  شما  انـدرزی  (‌جــهت  رهـنمود  زنـدگی‌)  و  درمـانی  بـرای  چیزهائی  که  در  سینه‌ها  است  (‌هـمچون  کفر  و  نـفاق  و  کینه  و  ستم  و  دشمنی  با  حقّ  و  حقیقت‌)  آمده  است  (‌کـه  قرآن  نام  دارد)  و  هدایت  و  رحمت  بـرای  مـؤمنان  است‌.  بگو:  به  فضل  و  رحمت  خدا  -‌ به  همین  (‌نه  چیز  دیگری‌)  -  باید  مردمان  شادمان  شوند.  این  بهتر  از  چیزهائی  است  کـه  (‌از  حـطام  دنیا)  گرد  مـی‌آورند  (‌و  روی  همدیگر  می‌گذارند)‌.

(ألا...). هان!.. با  همین  اعلان  طنین‌انداز  سخن  آغاز  می‌گردد.

(أَلا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ ).

آگاه  باشید  که  هر چه  در  آسمانها  و  زمین  است  از آن  خدا  است‌.  

خدائی‌ که  بر  هر چه  در  آسمانها  و  زمین  است  توانا  است‌،  او  می‌تواند  قطعاً  به  وعدۀ  خود  وفا کند  و  هیچ‌ کسی  نـمی‌توانـد  جـلو  او  را  بگـیرد  و  او  را  از  پـیاده  کـردن  وعده‌اش  بازدارد  و  نگذارد  وعده  او  روی  دهد:

(أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ).

آگاه  باشید  که  وعدۀ  خدا  (‌بـه  عذاب  و  عقاب  کافران‌)  راست است...

(وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ) (٥٥) 

و لیکن  بیشتر  مردمان  (‌بـه  سـبب  بـی‌خردی  و  یـا  غلبۀ  غفلت  بر  آنان‌،  کار  و  بار  آخرت  را  فراموش  کرده‌انـد  و  معنی  تهدید  خدا  را)  نمی‌دانند.

آنان  به  سبب  جهالت  و  نادانی  خودشان  است ‌که  شکّ  و  گمان  می‌ورزند  یا  حقّ  و  حقیقت  را  تکذیب  می کنند.  

(هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ). 

خدا  است  که  می‌میراند  و  زنده  می‏‎گرداند.

کسی‌ که  بر  زندگی  و  مرگ  توانا  است‌،  بر  زنده‌ گرداندن  و  برگرداندن  به  زندگی  دوباره  و  بـر  حسـاب  و کـتاب  گرفتن  و  محاسبه  و  مؤاخذه  توانا  است‌.

(وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) (٥٦) 

و  (‌پس  از  زنده  گرداندن  برای  حساب  و  کتاب‌)  به  سوی  او  برگردانده  می‌شوید.

این  پیرو  سریعی  است  برای  تأکید  سـریعی‌ کـه  پس  از  عرضه  کردن  برانگیزاننده  می‌آید.  آن ‌گـاه  بـه  دنـبال  آن  جملگی  انسانها  فریاد  داشته  می‌شوند:

(يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٥٧)

 ای  مردمان‌!  از  سوی  پروردگارتان  برای  شما  انـدرزی  (‌جهت  رهنمود  زندگی‌)  و  درمانی  برای  چیزهائی  که  در  سـینه‌ها  است  (‌هـمچون  کفر  و  نـفاق  و  کینه  و  سـتم  و  دشمنی  با  حـقّ  و  حقیقت‌)  آمده  است  (‌که  قرآن  نام  دارد)  و  هدایت  و  رحمت  برای  مؤمنان  است‌.

در  این  کتابی  که  دربـارۀ  آن  شکّ  و گـمان  مـی‌ورزید  هدایت  و  رحمت  برایتان  آمـده  است‌.  پند  و  انـدرز  از  سوی  «‌پروردگارتان‌«  برایتان  آمده  است‌.  ایـن  کـتاب‌،  کتاب  ساخته  و  پرداخته‌ای  از  سوی  انسان  نیست‌.  آنچه  هم  در  آن  است  از  سوی  انسان  نیامده  است‌.  پند  و  اندرز  برایتان  فرارسیده  است  تا  دلهایتان  را  زنده  گـردانـد،  و  سینه‌هایتان  را  بهبودی  بخشد  و  نجات  دهد  از  خرافاتی  که  سینه‌ها  را  پر کرده  است‌،  و  از  شکّ  و  تردیدی ‌که  بر  سینه‌ها  سیطره  پیدا کرد‌ه  است  و  چیره  شـده  است‌،  و  از  کجرویها  و  انحرافاتی‌ که  سینه‌ها  را  بیمار کرده  است‌،  و  از  پریشانیها  و  اضطراباتی‌ کـه  سـینه‌ها  را  سـرگردان  و  ویلان  نموده  است‌.  پند  و  اندرز  فرارسیده  است  تـا  به  سینه‌ها  بهبودی  و  عافیت  و  یقین  و  اطمینان  و  صـلح  و  صفا  را  همراه  با  ایمان  بریزد.  این  پـند  و  انـدرز  برای  کسی‌ که  از  ایمان  برخوردار  باشد،  رهنمود  و  رهنمون  به  راستای  راه  متّصل  به  مقصد  است‌،  و  رحمت  است  و  مایۀ  رهائی  از گمراهی  و  عذاب  است‌:

(قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ) (٥٨)

بگو:  به  فضل  و  رحمت  خدا  - ‌به  همین  (‌نه  چیز  دیگری‌)  باید  مردمان  شادمان  شوند.  این  بهتر  از  چیزهائی  است  کــه  (‌از  حـطام  دنـیا)  گرد  مـی‌آورند  (‌و  روی  همدیگر  می‌گذارند)‌.

از  این  فضل  و  لطفی ‌که  یزدان  به  بـندگان  خـود  عـطاء  فرموده  است‌،  و  از  رحمتی  که  در  پرتو  ایـمان  بـدیشان  ارمغان  داشته  است‌،  تنها  بدین  فضل  و  لطف  و  رحـمت  باید  شاد گردند.  تنها  این  چیزها  است  که  باید  بدانـها  شادمان  شد،  نه  به  اموال  و کالاهای  این  زنـدگی‌.  ایـن  شادی  و  شادمانی‌،  شادی  و  شادمانی  آسـمانی  است  و  نفس  را  از  غل  و  زنجیر  آز  و  طمع  زمـینی  و کـالاهای  فناپذیر  رها  و  آزاد  می‌سازد،  و  ایـن‌ کـالاها  را  نـوکر  و  خدمتگزار  زندگی  می‌گرداند  نه  