 أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمْ مَنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (٣٥) وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ) (٣٦)

بگو:  آیا  از  این  انبازان  (‌خیالی‌)  شما  کسی  هست  کـه  بـه  سوی  حقّ  راه  نماید  (‌و  راه  راستین  را  بنماید؟‌)‌.  بگو:  خدا  راه  حقّ  را  می‌نماید.  آیا  آن  کس  که  راه  راست  را  نشـان  می‌دهد  سزاوارتر  است  که  پیروی  شـود  (‌و  انسـان  بـه  فرمان  او  رود)  یا  کسی  که  راهی  نمی‌نماید  و  بـلکه  بـاید  خودش  راهنمائی  گردد  (‌و  راه  برده  شود؟‌!)‌.  شما  را  چه  می‌شود  (‌که  چراغ  عقل  از  کفتان  بدر  می‌رود؟  به  دنـبال  چه  چیز  می‌روید؟‌)‌.  این  چه  حکمی  است  کـه  مـی‌کنید؟  بیشتر  مشرکان  (‌در  معتقدات  خود)  جز  از  شکّ  و  گمان  پیروی  نـمی‌کنند  (‌و  جز  بـه  دنـبال  اوهـام  و  خرافـات  نمی‌روند)‌.  شکّ  و  گمان  هـم  اصلاً  انسـان  را  از  حقّ  و  حقیقت  بی‌نیاز  نمی‌سازد  (‌و  ظنّ  جای  یقین  را  پر  نمی‌کند  و  سودمند  نمی‌افتد)‌.  بیگمان  خداوند  آگاه  از  چیزهائی  است  که  انجام  می‌دهـد. (‌یونس  /  34-36)

(أَلا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الأرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلا يَخْرُصُونَ (٦٦) هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ) (٦٧)

آگاه  باشید،  هر  کس  (‌و  هر  چیز)  که  در  آسمانها  و  زمین  است  از  آن  خـدا  است  (‌و  هـمه  را  او  آفریده  است  و  او  سرپرستی  و  رهبری  می‌کند  و  کارهایشان  را  می‌پاید  و  بـر  جـملگی  نـظارت  مـی‌نماید)‌.  کسـانی  کـه  جز  خـدا  انبازهائی  را  می‌پرستند،  (‌از  چیزهائی  جز  گمان‌)  پیروی نمی‏‎کنند  (‌و  در  حقیقت  انبازی  وجود  ندارد  تا  آنان  آن  را  عبادت  کنند  و  بـپرستند)‌.  ایشـان  جز  بـه  دنبا‌ل  گمان  نـمی‌روند  و  کارشان  جز  تـخمین  زدن  و  در‌وغ  گفتن  نیست‌.  او  (‌که  آنچه  در  آسمانها  و  زمین  است  متعلّق  بدو  است‌،  هـمان‌)  کســی  است  که  شب  را  بـرای  شما  پـدید  آورده  است  تا  در  آن  بیارامید  و  روز  را  روشن  گردانیده  است  (‌تا  در  آن  به  تلاش  در  پی  معاش  بپردازید)‌.  بیگمان  در  این  کار  نشـانه‌هائی  است  برای  کسانی  كه  گـوش  شنوا  داشته  باشند.  (‌یونس  / 66و67‌)

(قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ (٦٨) قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ (٦٩)مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ) (٧٠)

 (‌مشـرکان‌)  مـی‌گویند:  خداوند  فرزندی  برای  خود  برگزیده  است  (‌که  فرشتگانند!  عجب  بدبختی‌!  این  انسان  است  که  برای  بقای  نام  و  نشان  نیاز  به  فرزند  دارد.  خدا  كه  جاودانه  و  سرمدی  است  کی  نیاز  به  فرزند  دارد؟‌!)‌.  او  منزّه  (‌از  این  عیبها  و  نـقصها)  است‌.  او  بـی‌نیاز  است‌.  چرا  که  آنچه  در  آسـمانها  و  زمـین  است  از  آن  او  است‌.  شما  (‌ای  مشرکان‌!)  هیچ  گونه  دلیـل  و  بـرهان‌  بـر  ایـن  (‌ادّعـای  خود)  نـداریـد.  آیـا  چیزی  را  بـه  ‌خد‌ا  نسـبت  می‌دهید که  از  آن  آگاهی  ندارید؟‌!  بگو:  قطعاً  كسـانی  که  بــه  دروغ  چـیزی  را  بـه  خدا  نسبت  مـی‌دهند  رستگار  نمی‌شوند  (‌و  از  عذاب  آخرت  رهـائی  نـمی‌یابد.  بـا  ایـن  حرفها  چند  روزی  مردم  را  غافل  کردن  و  چند  صباحی  به  مال  و  منال  دنیا  رسیدن‌)  بـهره  گرفتنی  از  ایـن  دنـیا  است‌.  سپس  به  سوی  ما  برمی‌گردند  و  آن  گاه  ما  عذاب  شدید  (‌دوزخ‌)  را  به  سبب  کفری  کـه  ورزیـده‌اند  بـدانـان  می‌چشانیم‌.(‌یونس  /68-70) 

(أَلا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٥٥) هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) (٥٦)

آگاه  باشید  کـه  هر  چه  در  آسـمانها  و  زمـین  است  از  آن  خدا  است‌.  (‌آگاه  باشید  که  وعدۀ  خدا  (‌به  عذاب  و  عقاب  کافران‌)  راست  است‌،  و لیکن  بیشتر  مـردمان  (‌بـه  سـبب  بی‌خردی  و  یا  غلبۀ  غفلت  بر  آنان‌،  کار  و  بـار  آخرت  را  فراموش  كرده‌اند  و  معنی  تهدید  خدا  را)  نمی‌دانـند.  خدا  است  که  می‌میراند  و  زنـده  می‏‎گرداند، و (‌پس  از  زنده  گرداندن  برای  حسـاب و کتاب‌) به سوی  او  برگردانده  می شويد.(‌یونس/ 55 و  56)  

٤  -  این  سوره  برای  مردمان  حضور  یزدان  سبحان  را  و  آماده  بودن  ایزد  منّان  را  بر  هر  چیزی ‌که  ایشان  قصد  آن  می‌کنند  یا  آن  را  انجام  می‌دهند،  به  تصویر  می‌کشد،  به  گونه‌ای ‌که  حسّ  و  شعور  انسانها  را  پر  از  ترس  و  هراس  می‌سازد،  و  سراپای  آنان  را  از  هوشیاری  و  بیداری  پر  می‌گرداند...  این  امر  در  آیه‌هائی  همچون  ایـن  فـرمودۀ  یزدان  در  خود  این  سوره  است‌:

(وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الأرْضِ وَلا فِي السَّمَاءِ وَلا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلا أَكْبَرَ إِلا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ) (٦١)

 (‌ای  پیغمبر!)  تو  به  هیچ  کاری  نـمی‌پردازی  و  چـیزی  از  قـرآن  نـمی‌خوانـی‌،  و  (‌شـما  ای  مؤمنان‌)  هـیچ  کاری  نمی‌کنید،  مگر  این  که  ما  ناظر  بر  شما  هستیم‌،  در  همان  حال  که  شما  بدان  دست  می‌یازید  و  سرگرم  انـجام  آن  مــی‌باشید.  و  هـیچ  چـیز  در  زمـین  و  در  آسـمان  از  پروردگار  تو  پنهان  نـمی‌ماند،  چـه  ذرّه‌ای  بــاشد  و  چـه  کوچکتر  و  چه  بزرگتر  از  آن‌.  (‌همۀ  اینها)  در  کتاب  واضح  و  روشنی  (‌در  نزد  پروردگارتان‌،  به  نـام  لوح  مـحفوظ‌)  ثبت  و  ضبط  می‏‎گردد. (‌یونس  /  61)   

 5-همچنین  این  سوره  دلها  و  درونهای  مـردمان  را  از  نگرانی  و  چشم  براه  یورش  و  تاخت  خدا  در  هر  لحـظه  لبریز  می‌گرداند،  تا  از  غفلتی  بیرون  بیایند که  چـه  بسـا  رفــاه  و  نـعمت  آن  را  پـدید  آورنـد،  و  از  شکوفائی  زندگانی  پیرامونشان‌ گول  نخورند  و  از  یورش  و  تاخت  یزدا‌ن  بی‏خبر  نمانند،  یورش  و  تاختی‌ که  ناگـهانی  سـر  می رسد:

(إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الأرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالأنْع