ی  اهریمن  پیروی  مکنید  (‌و  بـا  افتراء  تـحلیل  و  تحریم‌،  در  راه  او  گام  برندارید)‌.  بی‏گمان  اهریمن  دشمن  آشکــار  شـما  است  (‌و  هرگز  خـیر  و  خوبی  شـما  را  نمی‌خواهد).

این  یزدان  سبحان  است‌ که  این  باغها  را  در  آغاز  آفریده  است‌.  او  است‌ که  حیات  را  از  ممات  و  زنـدگی  را  از  مرگ  بیرون  آورده  است‌.  این  باغها  برخیها  دسـتکشت  انسانند  و  دارای  داربسـتها  و  پـایه‌هایند  و  مـردمان  با  چوب‌بستها  و  داربستها  و  پـایه‌ها  و  دیـوارها  از  آنـها  مواظبت  می‌نمایند،  و  برخیها  خودرو  هستند  و  با  قضا  و  قدر  الهی  خودشان  می‌رویند  و  رشد  می‌کنند،  و  انسانها  بدانها  سر  و  سامان  نـمی‌دهند  و  از  آنـها  مواظبت  و  محافظت  نـمی‌کنند.  خدا  است ‌که  درختان  خرما  و  کشتزارها  را  با  رنگها  و  مزه‌ها  و  شکـلهای ‌گوناگـون  آفریده  است‌.  او  است‌ که  درختان  زیـتون  و  انـار  را  از  نـیستی  به  هستی  آورده  است  با  اقسـام  و  انواع  جوراجوری‌ که  همسان  و  همگونند  و  یا  متفاوت  و  مختلف‌.  خدا  است  ایـن  چـهارپایان  را  آفریده  است‌.  برخیها  را  «‌باربر  و  بارکش‌» ‌کرده  است  و  بدین  منظور  پاهای  بلند  و  دور  از  زمین  بدانها  بخشیده  است  و  آنها  را  وسیلۀ ‌کشیدن  و  بردن  بارهای  سـنگین ‌کرده  است‌.  برخیها  را  نیز «‌کوتاه  قد  و  غـیر  باربر  و  غـیر بارکش‌»  فرموده  است  و  اندامهای  کوچک  بـدانـها  داده  است  و  کوتوله  و  نزدیک  به  زمین  آفریده  است‌،  و  مردمان  از  پشمها  و  موهایشان  فرش  و گستردنی  می‌سازند.

خداوند  سبحان  است ‌که  حيات  را  در کرۀ  زمـین  پـدید  آورده  است  و  جانداران  را  در گسترۀ  زمین  فراوان  و  پراکنده ‌کرده  است  و  بدین  شکلی‌ که  دیده  می‌شود  آنها  را  متنوّع  و گوناگون  نموده  است‌،  و  وجود  بـعضیها  را  مناسب  با کارهائی  آفریده  است ‌که  زندگانی  مردمان  در  کرۀ  زمین  می‌طلبد...  پس  چگونه  باید  برخی  از  مردمان  با  وجود  این  آیه‌ها  و  نشانه‌ها  و  این  حقیقتها  و  واقعیّتها،  به  سوی  غیر  خدا  بگرایند  و  غیر  خدا  را  در کار  و  بار  زراعتها  و  چهارپایان  و  اموال  به  قضاوت  طلبند  و  حکمفرما  نمایند؟‌!

برنامۀ  قرآنی  حقیقت  روزی  و روزی رسانی  را  مطرح  می‌کند  و  بیان  می‌دارد که  روزی  را  تنها  خدا  به  مردمان  عطاء  می‌فرماید  و  بس.  تا ا‌ز  ا‌ین  حقیقت‌،  دلیل  و  برهانی  بر  ضرورت  اختصاص  یزدان  سبحان  به  حاکمیّت  در  زندگی  مـردمان ‌گرفته  شود.  چه   تـنها  آفریدگار  روزی‌رسان  و  عهده‌دار  ادارۀ  امور  ایشـان  است  که  سزاوار  ربوبیّت  و  حاکمیّت  و  سلطه  و  قدرت  بلامنازع  در  سراسر گسترۀ  جهان  است‌.

در  اینجا  است ‌که  روند  قرآنی  مجموعه‌ای  از  صحنه‌های  کشت  و  زرع  و  میوه‌ها  و  محصولات‌،  و صحنه‌هائی  از  چهارپایان  و  حیوانات‌،  و  سائر  نعمتهای  موجود  یزدان  در  آ‌نها  را گرد  می‌آورد...  ایـن  انگیزه‌ها  را  وقتی  گرد  می‌آورد که  در  صدد  مسألۀ  حاکمیّت  است‌.  همان‌گونه  که  قبلًا  به  هنگام  سـخن  از  مسألۀ  الوهیّت‌،  چنین  انگيزه‌هائی  را گرد  آورده  بود...  این ‌کار  می‌رساند که  هم  این  و  هم  آن  در  عقيدۀ  اسلامی‌،  مسألۀ  واحدی  است‌.  روند  قرآنی  هنگامی‌ که ‌کشت  و  زرع  و  مـیوه‌ها  و  محصولات  را  ذکر  مي‌کند،  می‌گوید:

(كُلُوا مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَيُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ). 

هنگامی  که  به  بار  آمدند  از  میوۀ  آنها  بخورید  و  به  هنگام  رسیدن  و  چیدن  و  درو  کردنشان  از  آنـها  (‌به  فقراء  و  مساکین‌)  بـبخشید  و  زکات  لازم  آنـها  را  بـدهید،  و  (‌در  خوردن  و  یا  بخشیدن  از  آنها)  اسـراف  نکنید،  زیـرا  کـه  خداوند  اسراف  کنندگان  را  دوست  نمی‌دارد.

دستور  به  دادن  حقّ  آن  به  هنگام  رسیدن  و  چیدن  و  درو  کردن  میوه‌ها  و  محصولات  و  غلّات‌،  باعث  شده  است‌ که  برخی  از  روایات  این  آیه  را  مدنی  بشمار  آورنـد.  در  سرآغاز  سوره‌ گفتیم‌:  این  آیه  مکّی  است‌.  زیـرا  رونـد  قرآنی  در  بخش  مكّی  سوره‌،  تتابع  و  پیاپی  قرار گرفتن  آن‌،  تصوّر  نمی‌شود  وقتی‌ که  این  آیه  در  زنجیرۀ  سخن  نباشد.  چه  مطالب  پیش  از  این  آیه‌،  از  مطالب  پس  از  این  آیه‌، ‌گسیخته  می‌گردد،  حتّی  اگر  نزول  آن  به  تأخیر  افتاده  باشد  و  بعدها  در  مدینه  نازل  شده  باشد.  فرمان  به  اعطاء  حقّ ‌کشت  و  زرع  به  هنگام  رسیدن  و  چیدن  و درو  کردن  آن‌،  قطعی  و  مسلّم  نمی‌کند که  مقصـود  از  آن  باید  زکات  باشد.  روایتهائی  دربارۀ  این  است ‌که  می‌گوید:  مقصـود  از  آن  صدقه  و  احسان  تعیین  نشـده  و  نامقرّر  است‌.  امّا  زکات‌،  سهمهای  معیّن  و  محدود  آن  را  سنّت  بعدها  در  سال  دوم  هجری  تعیین  و  تبیین ‌کرده  است‌.  این  فرمودۀ  خداوند  بزرگوار که  می‌فرماید:

(وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَيُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ). 

اسـراف  نکنید،  زیـرا  کـه  خداونـد  اسـراف  کنندگان  را  دوست  نمی‌دارد.

این  بخش  از  آیه‌،  ذهن  را  متوجّه  عطاء ‌کردن‌،  و  همچنین  متوجّه  خوردن  می‌نماید.  روایت  شده  است ‌که  اصحاب  در  بذل  و  بخشش  با  یکدیگر  مسابقه  دادند،  تا  بدانجا که  به  اسراف  رسیدند  و  زیاده‌روی  کردند.  خداوند  سبحان  فرموده  است‌:

(وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَيُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ). 

هنگامی  که  حیوانـات  و  چـهارپایان  را  ذکر  می‌کند،  می‌گوید:

(كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ). 

از  آنچه  خدا  نصیب  شما  کرده  است  (‌و  برای  شما  حلال  نموده  است‌)  بخورید  و  از  گامهای  اهریمن  پیروی  مکنید  (‌و  با  افتراء  تـحلیل  و  تـحریم‌،  در  راه  او  گام  بـرنداریـد)  بی‏گمان  اهریمن  دشمن  آشکار  شما  است  (‌و  هرگز  خیر  و  خوبی  شما  را  نمی‌خواهد).

این  هم  بدان  خاطر  است‌ که  به  یـادشان  آورد كه  ایـن  روزی  خدا  و  آفریدۀ  او  است‌،  و  اهریمن  چیزی  را  نیافریده  است‌.  ایشان  را  چه  شده  است ‌که  از  اهریمن  در  تقسیم  روزی  خود  پیروی  می‌کنند؟  سپس  به  یـادشان  می‌آورد  که  اهریمن  دشمن  آشکار  ایشـان  است‌.  پس  ایشان  را  چه  شده  است ‌که  هر  چند  او  دشـمن  آشکار  ایشان  است‌،  پا  به  پا  و گام  به‌ گام  او  راه  می‌روند  و  از  او  پیروی  می‌کنند؟‌!

*سپس  روند  قرآنی  با  دقّت  هر چه  بیشتر با  مسائل  روبرو  می‌گردد  و  با  ریزه‌کاری  تمام  کمینگاه‌های  خیالبافیهای  جاهلی  را  دنبال  می‌کند  تا  بر  آنها  پرتو  نور  بتاباند،  و  دانه  دانۀ  نهانگاه‌ها  را  وراند‌از گردانـد،  و  جزء  جزء  زوایای  آنجا  را  بنمایاند،  و  روشن  سـازد  خرافه‌ها  و  سبکسریهائی  در  آنها  قرار  دارد که  دفاع  از  آنها  و  دلیل  بر  آنها  ناشدنی  و  ناممکن  است‌.  یاوه‌ها  و  ساده‌لوحیهائ