ست‌.

مذهب  دوّم  دربارۀ  این  مسأله  می‌گوید:  نام  خدا  بردن  شرط  نیست‌،  بلکه  سنّت  است‌.  چه  عمدًا  و چه  سهواً‌ اگر  کسی  آن  را  ترک ‌کند،  زیانی  نمی‌رساند.  ایـن  مذهب  امام  شافعی  رحمه الله و  همۀ  پیروان  او  است‌.  روایتی  هـم  از  امام  احـمد  است‌ که  حنبل  از  او  روایت ‌کـرده  است‌.  روایتی  هم  از  امام  مالک  در  این  زمینه  در  دست  است‌.  اشهب  پسر  عبدالعزیز  از  پیروان  او،  متن  حدیث  را  نقل  کرده  است‌.  از  ابن  عبّاس‌،  و  ابو‌هریره‌،  و  عطاء  پسـر  ابورباح  نیز  این  حدیث  روایت  شده  است‌...  خدا  آگاه‌تر  از  هر کسی  است‌...  امام  شافعی  آیۀ ‌کریمۀ‌:
(وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ). 

از  گوشت  حیوانی  نخورید  که  (‌به  هنگام  ذبح‌)‌نام  خدا  بر  آن  برده  نشده  است‌.  چرا  که  خوردن  از  چنین  گوشتی  نافرمانی  (‌از  دستور  خدا)  است‌.

را  بر  ذبح  برای  غیر  خداوند  متعال  حـمل ‌کرده  است  و  بسان  آیۀ‌:
(اَوْ فِسْقًا اُهِلَّ لِغَيْرِ اللهِ بِهِ).

یا  گوشت  حیوانی  که  به  نام  جز  خدا  سـر  بـریده  شـده  باشد  (‌که  مایۀ  خروج  از  عقيدۀ  صحیح  است‌)‌.(ا‌نعام/145)  

بشمار  آورده  است‌.  ابن  جـریج  از  عطاء  روایت  کرده  است  و گفته  است‌:

(وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ). 

از  گوشت  حیوانی  نخورید  که  (‌به  هنگام  ذبح‌)‌نام  خدا  بر  آن  برده  نشده  است‌. 

این  آیه  از  ذبیحه‌هائی  نهی  مي‌‌کند که  قریشیان  برای  بتان  سر  می‏‎بریدند،  و  همچنین  از  ذبیحه‌های  زردشتیان  نهی  می‌کند...  این  مذهب  و  مکتبی ‌که  امام  شـافـی  در  پیش‌ گرفته  است‌،  نیرومند  است‌.

ابن  ابوحاتم ‌گفته  است‌:  پدرم  برای  ما  روایت  کـرده  است‌.  یحيي  پسر مغیره  برای  ما  نقل  نموده  است‌.  جریر  از  عطاء‌،  و  او  از  سعید  پسر جبیر،  و  وی  از  ابن  عبّاس  به  ما  خبر  داده  است ‌که‌ گفته  است‌:  مراد  از  آیـۀ‌: (وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ). مردار  است‌.  برای  ا‌ین  برداشت  استناد  جسته  است  به  روایتی ‌که  ابـوداود  در  مراسیل‌[1]  از  قول  ثور  پسـر  یـزید کـه  او  از  صـلت  سدوسی  بردۀ  سوید  پسر  میمون  نقل ‌کرده  است‌ که  یکی  از  تابعینی  است‌ که  ابوحاتم  پسر  حبان  در کتاب  ثـقات  نامشان  را  برده  است  و گفته  است ‌کـه  پیغمبر صلّي الله عليه و آله و سلّم فرموده  است‌:

(ذَبِيْحَةُ الْمُسْلِمِ حَلَالٌ ذَكَرَ اسْمَ اللهِ عَلَيْهِ اَوْ لَمْ يَذْكُرْ. اِنَّهُ اِنْ ذَكَرَ لَمْ يَذْكُرْ اِلَّا اسْمَ اللهِ).

ذبیحۀ  مسلمان  حلال  است‌،  نام  خدا  را  چه  برده  باشد  و  چه  نبرده  باشد.  مسلمان  اگر  نامی  را  ببرد  جز  نام  خدا  را  نمی‏برد.

این  حدیث‌،  حدیث  مرسلی  است‌،  با  حدیثی‌ که  دارقطنی  از  ابن  عبّاس  نقل‌ کرده  است  تقویت  می‏‎یابد.  این  حدیث  چنین  است‌:

(اِذَا ذَبَحَ الْمُسْلِمُ وَ لَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللهِ عَلَيْهِ فَلْيَأكُلْ. فَاِنَّ الْمُسْلِمَ فِيْهِ اسْمٌ مِنْ اَسْمَاءِ اللهِ).

هر  گاه  مسلمان  حیوانی  را  سر  برید  و  نام  خدا  را  نبرد،  از  گوشت  آن  ذبیحه  بخورد.  چـه  مسـلمان  در  او  نـامی  از  نامهای  خدا  است  (‌که  سلام  است‌).

مذهب  سوّم  می‌گوید:  اگر  بسم  الله  الرحمن  الرحيم  را  سهواً  بر  ذبیحه  نگفت  زیانی  نمی‌رساند،  و  اگر  عمداً  آن  را  نگفت  ذبیحه  حلال  نخواهد  بود...  این  شیوه  در  مذهب  امام  مالک  و  امام  احمد  بن  حنبل  مشهور  است‌،  و  امام  ابوحنیفه  و  پیروانش‌،  و  اسحاق  پـسر  راهـویه  همین  را  گفته‌اند.  این  امر  از  علی‌،  ابن  عبّاس‌،  سعید  پسر  مسيّب،  حسن  بصری،  ابومالک‌،  عبدالرحمن  پسر  ابولیلی‌،  جعفر  پسر  محمّد،  و  ربیعه  پسر  ابوعبدالرحمن‌،  روایت  شـده  است‌.

ابن  جریر گفته  است‌:  عالمان  دربارۀ  این  آیه  دارای  آراء  گوناگونی  هستند:  آیا  چیزی  از  حکم  آن  نسخ  شده  است  یا  خیر؟  بعضی  می‌گویند:  چیزی  از  آن  منسوخ  نشـده  است‌.  در  اموری ‌که  در  آن  آمده  است  استوار  و  بر  جای  است  مجاهد  و  عموم  اهل  علم  بر  این  عقیده‌اند.  از  حسن  بصری  و  عکرمه  روایت  شده  است‌ که ‌گفته‌اند:  برای  ما  روایت‌کرد‌ه‌اند  ابن  حمید،  و  یـحيی  پسر  واضـح‌،  از  حسین  پسر  واقد،  و  او  از  عکرمه  و  حسـن  بصری،  و  گفته‌اند:  خداوند  فرموده  است‌:

(فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ إِن كُنتُم بِآيَاتِهِ مُؤْمِنِينَ). 

از  گوشت  چهارپائی  بخورید  که  به  هنگام  ذبح  نام  خدا  را  بر  آن  برده‌اند،  اگر  به  آیات  خدا  ایمان  دارید.

همچنین  فرموده  است‌:

(وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ). 

از  گوشت  حیوانی  نخورید  که  نام  خدا  بر  آن  برده  نشده  !ست‌.  چرا  که  خوردن  از  چنین  گوشتی،  نافرمانی  است‌.  این  دو  آیه  منسو‌خ  شده‌اند،  تـنها  از  آنها  این  بخش  مستثنی  است:

(وَ طَعَامُ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَ طَعَامُكُُمْ حِلٌّ لَهُمْ).

خوراک اهل کتاب برای شما حلال است‌، و خوراک شما برای آنان حلال است‌. (‌مائده/5)

ابن  ابی حاتم‌ گفته  است‌:  عبّاس  پسر  ولیـد  پسـر  یـزید،  برای  من  خواند:  محمّد  پسر  شعیب  روایت  نموده  است  که  نعمان  -  یعنی  ابن  منذر  -  از  مكحـول  برای  او  روایت  نموده  است  و گفته  است‌:  خداوند  در  قرآن  نازل  فرموده  است‌:

(لاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ). 

از  گوشت  حیوانی  نخورید  که  نام  خدا  برآن  برده  نشده  است‌.

سپس  پروردگار  آن  را  نسخ  فرمود  و  به  مسلمانان  رحم  نمود و گفت‌:

(اَلْيَوْمَ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ، وَ طَعَامُ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ).

امروزه  (‌با  نزول  این  آیـه‌)  بـرای  شما  همۀ  چیزهای  پاکیزۀ  (‌طبع  سـالم  پسند)  حلال  گردید،  و  (‌ذبـائح  و)  خوراک  اهل  کتاب  (‌جز  آنچه  با  آیات  دیگر  تحریم  شـده  است‌)  برای  شما  حلال  است‌.

با  این  آیه‌،  آیۀ  پیشین  را  منسوخ  فرمود،  و  طعام  اهـل  کتاب  را  حلال  نمود  سپس  ابن‌جریر گفته  است‌:  سـخن  درست  این  است ‌که  تعارضی  میان  حلال  بودن  خوراک  اهل‌کتاب‌،  و  میان  تحریم  چیزی  وجود  ندارد که  نام  خدا  بر  آن  برده  نشده  باشد...  این  چیزی‌ که  ابن‌جریر گفته  است  صحیح  است‌.  کسی‌ که  از  میان  پيشینیان  نسـخ  را  کلّی  و  مطلق ‌گرفته  است‌،  مـرادش  تخصیص  است‌...  خداوند  سبحان  و  بزرگوار  داناتر  از  هـمگان  است‌»‌...  سخن  ابن ‌کثیر  به  پایان  آمد.

*
بعد  از  آن‌،  مرحلۀ  کاملی  بیان  می‌گردد  در  بارۀ  سرشت  کفر  و  سرشت  ایمان‌،  و  از  قضا  و  قدر  یزدان  در  این‌ که  در  هر  آبادی  و  ناحیه‌ای  بزهکارانی  را  بزرگ  آنـجاها  می‌گرداند  تا  به  حیله‌گری  و  نـیرنگبازی  در  آنجاها  بپردازند،  