‌.  آیا  می‌توانی  در  میان  همۀ  چیزهائی‌ که  انسانها  از  ابزارها  و  ادوات  و  وسـائل  و  دستگاه‌های  دل‌انگيز  و  تحسین‌برانگیزی  که  ساخته‌اند  و  به  جهان  تقدیم  داشته‌اند،  چیزی  را  پيداکنی  که  از  آن  شبدر کنار  جاده  زیباتر  و  دلربـاتر  باشد؟  ایـن  شبدر  ساختار  زنده‌ای  است  و  شبانه‌روز  پیوسته  در کار  است  و  هزاران  فـعل  و  انـفعالات  شیمیائی  و  طبعی  انـجام  می‌دهد،  و  همۀ  ایـن  فعل  و  انـفعالات  تحت  سـیطرۀ  پروتوپلاسم  صورت  می‌گیرد،  و  آن  ماده‌ای  است ‌که  در  ترکیب  همۀ  پدیده‌های  زنده  دخیل  است  (‌و  بخش  زندۀ  سلول  بشمار  مي‌آید).

این  ساختار  زندۀ  پـیچیده  از کجا  آمده  است‌؟  یـزدان  جهان  این  پدیده  را  همین‌جوری  نیافریده  است  و  تنها  به  خود  واگذار  نکرده  است‌،  بلکه  حـیات  را  نیز  آفر‌یده  است‌،  و  حیات  را  توانای  بر  حفظ  خود کرده  است‌،  و  بدو  نیروی  استمرار  از  نسلی  به  نسلی  نموده  است‌.  هر  یک  از گیاهان  تمام  خواص  و  ممیّزات  خود  را  در  خویشتن  مصون  و  محفوظ  می‌دارد،  خواصّ  و  ممیّزاتی ‌که  ما  را  یاری  می‌کنند  تا  هر  یک  از  آنها  را  بشناسیم  و  از  دیگر  گیاهان  جدا  سـازیم...  قطعاً  پـژوهش  تولید  مـثل  در  جانداران،  دل‌انگیزترین  پـژوهشهای  زیست‌شناسی  است‌،  و  بیش  از  هر  پژوهش  دیگری  قدرت  یزدان  را  نشان  مي‌دهد...  سلول  جنسی  که گیاه  تـازه  از  آن  به ‌وجود  می‌آید،  آن  اندازه  کوچک  است‌ که  مشکل  است  آن  را  جز  با  میکروسکوپ  دید.  جای  شگفت  است  که  هر  ویژگی  و  صفتی  از ویژگیها  و صفات گیاه‌:  هر  رگی‌،  هر  مویرگی‌،  هر  شاخه‌ای  بر  ساقه‌ای‌،  هر  ریشه‌ای‌،  و  هر  برگی،  وجود  به ‌هم  نمی‌رساند  مگر  تحت  نظارت  و  مراقبت  مهندسانی‌ که  حجم  آنان  بسیار  ریـز  و  نـازک  است‌.  این  مهندسان  توانسته‌اند  داخل  سلولی  زنـدگی  کنند که‌ گیاه  از  آن  پدید  می‌آید...  این  دستۀ  مهندسان‌،  گروه‌ کروموزومها،  یعنی‌:  ناقلان  ژنتیک  هستند»‌[10]‌...  آن‌کس‌ که‌ کس  است  این  اندازه  سخن  بس  است‌.  بگذار  بدین  سخنان  بسنده‌ کنیم  و  به زیبائی  رخشان  و  جمال  درخشان  موجود  در  روند  قرآن  برگردیم‌:

(ذلِكُمُ اللّهُ). 

این  (‌چنین  قادر  توانائی‌)  خدای  شما  است‌.

پدیدآورندۀ  این  معجزه‌های  متکرّر  و  مسـتمرّ  و  دارای  راز  نـهان‌،  یـزدان  است‌.  او  پروردگار  شما  است  که  سزاوار  است  تنها  در  برابر  او کرنش  برد  و  فرمانبرداری  کرد،  با  بندگی  و  پيروي  از  فرمان  و  اجراء  قانونش‌.[11] 

(فَأَنَّى‏ تُؤْفَكُونَ). 

پس  چگونه  (‌پس  از  این  بیان‌،  از  عبادات  یزدان  به  عبادت  دیگران  می‌گرائید،  و  از  حق‌)  منحرف  می‌شوید؟‌.

آخر  چگو‌نه  از  این  حقّ  روشن  برای  خـردها  و  دلهـا  و  چشمها  منحرف  می‌گردید؟‌!

ذکر  معجزۀ  جوشیدن  و  سرچشمه‌ گرفتن  حیات  از  ممات‌،  در  قرآن  مجید  بسیار  به  میان  می‌آید.  همان‌گونه  که  ذکر  آفرینش  آغازین  جهان  بسی  به  میان  مـی‌آید،  بدان  هنگام ‌که  از  حقيقت  الوهیّت  و  آثـار  آن  سـخن  می‌رود.  آثاری ‌که  دالّ  بر  یگانگی  آفریدگار  است‌،  و  یگانگی  آفریدگار نیز منتهی  به  ضرورت  یگانگی  معبود  است‌.  معبودی‌ که  بندگان  از  او  اطاعت  می‌کنند  و  برای  او کرنش  می‏‎برند.  این  اطاعت  و کرنش  را  نیز  با  اعتقاد  به  الوهیّت  یگانۀ  او،  فرمانبرداری  از  ربوبیّت  یگانۀ  او،  انجام  مراسم  بندگی  تنها  برای  او،  دریـافت  فرمان  و  قانون  در کلیۀ  امور  زندگی  از  او،  و  سـر  فرود  آوردن  تنها  در  برابر  شریعت  و  آئین  او،  نشان  می‌دهند.

دلايل  این ‌کارها  نیز  در  قرآن  مجید  به  شکـل  مسـائل  لاهوتی  یا  نظریه‌های  فلسفی‌،  ذکر  نمی‌گردد.  این  آئـین  بسی  بالاتر  و  جدی‌تر  از  آن  است‌ که  نـیرو  و  انـرژی  مردمان  را  صرف  مسائل  لاهوتی  و  نظریه‌های  فلسفی  کند.  بلکه  هدف  ایـن  آئـین  راست  و  درست‌ کردن  جهان‌بینی  مردمان  با  دادن  عقيدۀ  صحیح  و  خالص  بدیشان  است‌.  عقيدۀ  صحیح  و  خالصی ‌که  به  سلامت  و  سعادت  زندگانی  درون  و  بیرون  انسانها  بینجامد...  این  کار  هم  هرگز  میسّر  نمی‌گردد  و  تحقّق  حاصل  نـمی‌کند،  مگر  زمانی ‌که  مردمان  را  از  بندگی  بندگان  بیرون ‌کشاند  و  به بندگی  یزدان  سبحان  رساند،  و  در  زندگی  دنیوی  و  در کارهای  روزانه  تنها  در  برابر  ایزد  منّان‌ کرنش  برد  و  تنها  ا‌ز  او  فـرمان  جست‌،  و  مردمان  را  از  زیـر  سلطۀ  زورمداران  و  قلدرا‌نـی  بیرون  آورد  که  ادعـاء  حقّ  الوهیّت  را  دارند  و  در  زندگی  انسانها  حاکمیت  را  به  دست  می‌گیرند  و  به  فرمانروائی  می‌پردازنـد  و  به  صورت  خدایان  نـادرست  و  خداونـدگاران  فـراوانی  درمی‌آیند!  روشـن  است  هر  وقت  مردمان  در  جهان  بجای  بندگی  یزدان  به  بندگی  دیگران  کشـیده  شوند  زندگی  تباه  می‌گردد...  بدین  خاطر  است  ابن  چنین  پیروی  را  بر  معجزۀ  حیات  خواهیم  دید:

(ذلِكُمُ اللّهُ فَأَنَّى‏ تُؤْفَكُونَ). 

این  (‌چنین  قادر  توانائی‌)  خدای  شما  است‌.  پس  چگونه  (‌پس  از  این  بیان‌،  از  عبادت  یزدان  بـه  عبادت  دیگران  می‌گرائید،  و  از  حقّ‌)  منحرف  می‌شوید.

این  چنین  آفریدگاری‌،  خداوندگار  شما  است  و  سزاوار  ربوبیّت  بر  شما  است...  ربّ  به  معنی‌:  مربّی  و  راهنما  و  سرور  و  فرمانروا  است...  بدین  سبب  واجب  است ‌کـه  جز  خدا  ربّ  بشمار  نیاید.

(فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَاناً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ). 

او  است  کـه  صبح  (‌سـیمین  را از  شب  قیرین‌)  پـدیدار  ساخته  است  (‌تا  زندگان  برای  کسب  معاش  بـه  تـلاش  ایستند)  و  شب  را  مایۀ  آرامش  (‌و  آسایش  جسم  و  جان‌،‌)  و  خورشید  و  ماه  را  وسیلۀ  حسـاب  (‌مردمان  در  امـور  روزمرۀ  عبادی  و  تجاری  خود)  کرده  است‌.  ایـن  (‌نظم  بدیع  و  نظام  استوار)  سنجش  دقیق  و  تدبیر  محکم  (‌دادار  متعالی  است  كه‌)  چیره  (‌بر  جهان  و)  آگاه  (‌از  هـمه  چیز  آن‌)  است‌.

آن  کسی که  شکافنده  و  پـدیدآورندۀ  دانه  است‌،  پدیدآورندۀ  بامدا‌دان  نیز  می‏‎باشد.  او  است‌ که  شب  را  مایۀ  آرامش  و  آسایش  کرده  است‌.  او  است ‌که  حرکات  خورشید  و  مـاه  را  حساب  و کتاب  بخشیده  است  و  چرخش  وگردش  آنها  را  مقدّر  فرموده  است  و  با  قدرت  و  دانش  خود  به  اندازۀ  لازم  تنظیم ‌کرده  است  و  سنجیده  و  شمرده  نموده  است‌،  قدرتی ‌که  بر  همه  چیز  احاطـه  دا‌رد.

شکافتن  بامدادان  از  تاریکی  شبانگاهان  حرکتی  است‌ که  در  شکل  خود  به  شکافتن  دانه  و  هسته  می‌ماند.  دمیدن  نور  در  حرکتی‌ که  دارد،  همچون  باز  شدن  غنچه  در  حرکت  ویژۀ  خویش  است‌.  در  میان  آن  دو  مشابهت‌های  حرکت  و  سرزندگی  و رونق  و زیـبائی  و  جمال  است‌.  مشابهت‌ها  و  سیماهای  مشترکی  در  میان  آن  دو  در  تعبیر  از  حقا