ُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ).

چـیزهائی  را  که  خداوند  از  دارائی  ایشان  (‌یعنی  بنی‌نضیر)  به  پیغمبر  خود  ارمغان  داشته  است  شما  اسبانی  و شترانی  را  به  تاخت  در نیاورده‌اید  (‌و با  جنگ  تصرف  ننموده‌اید)  و  بلکه  خداوند  پیغمبران  خود  را بر هرکس که بخواهد چیره می‏‎گرداند، و خدا بر هر کاری توانا است‌.       (‌حشر/٦)  

پیغمبر  خدا  (ص)  به  انصار  فرمود:

(إن شئتم قسمتم للمهاجرين من أموالكم ودياركم وشاركتموهم في هذه الغنيمة . وإن شئتم كانت لكم دياركم وأموالكم , ولم يقسم لكم شيء من الغنيمة )

اگر  می‌خواهید  می‌توانید  اموالتان  و  خانه‌هایتان  را  میان  خود  و  میان  مهاجران  تقسیم  کنید  و  در  این  غنیمت  با  ایشان  شریک  کردید.  و  اگر  می‌خواهید  می‌توانید  خانه‌هایتان  و  اموالتان  را  برای  خودتان  نگاه  دارید،  و  از  غنیمت  چیزی  میان  شما  تقسیم  نمی‌شود.

انصارگفتند:  بلکه  ما  بخشی  از  اموالمان  و  از  خانه‌هایمان  را  میان  مهاجران  تقسیم  می‌کنیم‌،  و  غنیمت  را  تنها  بدیشان  می‌دهیم  و  در  آن  با  ایشان  شریک  نمی‌گردیم‌.

در  باره  همین  چیز،  این  فرموده  یزدان  بزرگوار  نازل  گردید.

(لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ .وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ).

همچـنین  غنائم ‌از آن ‌فقرای‌ مهاجرینی  است  که  ازخانه  وکاشانه  و اموال  خود  بیرون ‌رانده  شده‌اند.  آن  کسانی  که ‌فضل ‌خدا  و خشنـودی‌ اورا  می‌خواهند،  و خدا  و  پیغمبرش ‌را  یاری‌ می‌دهند.  اینان ‌راستانند.آنانی‌که  پیش  ازآمدن  مهاجران  خانه  و  کاشانه (‌آئین  اسـلام‌)  را  آماده  کردند  و  ایمان  را  (‌در  دل  خـود  استوار  داشتند)  کسانی  را  دوست  می‌دارند  که  به  پیش  ایشان  مهاجرت  کرده‌اند،  و  در  درون  احساس  و  رغبت  نیازی  نمی‏‎کنند  به  چيزهای  که  به  مهاجران  داده  شده  است‌،  و  ایشان  را  برخود  ترجیح  می‌دهند،  هرچند  که  خود  سخت  نیازمند  باشند.  کسـانی  که  از  بخل‌ نفس  خود،  نگاهداری  و  مصون  و  محفوظ  کردند،  ایشان  قطعاً  رستگارند.     (حشر/ 8و9)

*  

این  حادثه‌ای  است‌که  چنین  سوره‌ای  در  باره  آن  نازل  گردیده  است‌،  و  نـصوص  این  سوره  بدان  تعلق‌گرفته  است‌.  در  این  راستا  خاتمه  سوره  نیز  سخن  میگو‌ید،  خاتمه‌ای ‌که  مـومنان  را  مخاطب  قرار  می‌دهد،  چه  مومنانی‌که  این  حادثه  را  مشاهده‌کرده‌اند،  و  چه  مو‌منانی‌که  بعد  ازآن  با  آن  آشنا  می‌شوند.  به  شیوه‌ای  که  خاص  قرآن  در  تربیت  انسانها  با  ذکر  رخدادها،  و  پیرو  زدن  بر  آنها،  و  ارتباط  دادن  رخدادها  با  حقائق  بزرگ  و  کلی  است  ...  آن‌گاه  آهنگ  واپسین  سوره  درمی‌رسد  و  صفات  خدائی  را  ذکـر  می‌کندکه  مومنان  را  فریاد  می‌دارد  و  با  این  قرآن  با  ایشان  سخن  می‏‎گوید.  صفاتی  که‌ کارا  و  موثر  در  این  جهان  هستند،  و  براساس  تصور  حقیقت  آنها،  ایمان  آگاه  و  هـوشیار  و  بینا،  پابرجا  و  استوار می‌گردد.

این  سوره  با  تسبیح  خدا  می‌آغازد  و  پایان  می‌پذیرد،  خدائی‌که  آسمانها  و  زمین  متعلق  بدو  است‌،  و  چیره  و  کاربجا  است‌.  بدین  وسیله  انجام  و  فرجام  سوره  با  موضوع  آن‌،  و  با  دعوت  مومنان  به  تقوا  و  خشوع  و  تفکر  در  باره  اداره  امور  توسط  یزدان‌ کاربجا،  هماهنگ  و  همآوا  می‌شود.

هم‌اینک  با  نصوص  قرآنی  به  پیش  می‌رویم  تاببینیم  چگونه  حوادث  را  به  تصویر می‌کشند،  و چگونه‌دلها  و  درونها  را  با  این  حوادث  تربیت  می‌کنند  و  پرورش  می‌دهند  ...   

*
( سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ)

به  تسبیح  و  تقدیس  خدا  مشغولند  تمام  چیزهائی  که  در  آسمانها  و در  زمین  هستند،  و  خدا  چیره  کاربجا  است‌.  

با  این  حقیقتی‌که  در  هستی  روی  داده  است  و  بوده  است‌،  حقیقت  تسبیح  و  تقدیس  خدا  توسط  هرچیزی‌که  در  آسمانها  و  هر  چیزی‌که  در  زمین  است‌،  و  تنزیه  و  تمجید  یزدان  توسط  همه  چیز  جهان‌،  این  سوره  می‌آغازد.  سرآغاز  این  سوره  داستان  اهل‌کتابی  را  بیان  می‌داردکه  یزدان سبحان ایشان را از خانه و کاشانه‌هایشان  بیرون  مـی‌کند،  و  ملک  و  مالشان  را  به  مـومنانی  عطاء  می‌فرمایدکه  به  تسبیح  و  تقدیس  او  می‌پردازند  و  نامهای  خوب  خدا  را  ورد  زبان  می‌نمایند.

( وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ(  .

و  خدا  چیره  کار بجا  است‌.

خدا  نیرومند  است  و  می‌تواند  دوستان  خود  را  پیروز  گرداند،  ودشمنان  خو‌د  را  نابود  نماید  ...   در  اداره  امور  جهان  و در  سنجش  و  نظم  و  نظام  آن‌کاربجا  است‌.  بودن  و  نبودن  وگردش  و  چرخش  هر  چیزی  دارای  فلسفه  ويژه  است‌.

*آن  گاه  خبر  حادثه‌ای  را  بیان  می‌داردکه  این  سوره  در  باره‌اش  نازل  گردیده  است‌:
(هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لأوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الأبْصَارِ .وَلَوْلا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ .ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ يُشَاقِّ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ). 

 او  کسی  است  که  کافران  اهل  کتاب  را  در  نخستین  گردهمائی  (‌و  لشکرکشی  مسلمانان  و  برخورد  با  ایشان  در  پیرامون  مدینه‌)  از  سرزمینشان  بیرون  راند  (‌و  به  خیبر  کوچاند)‌.  شما  گمان  نمی‌بردید  که  آنان  بیرون  روند،  و  ایشان  هم  گمان  می‌بردند  که  دژهایشان  آنان  را  از  عذاب  خدا  به  دور  می‌دارد.  امّا  خدا  از  جانبی  به  سراغشان  رفت  که  فکرش  نمی‌کردند  (‌از  آن  جـانب  بر  آنان  بتازند)‌.  به  دلهایشان  هراس  انداخت‌،  به  گونه‌ای  که  با  دستهای  خود  و  با  دستهای  مومنان  خانه‌های  خویش  را  ویران  می‌کردند! ای  خردمندان‌! درس  عبرت  بگیرید.  اگر  خداوند  ترک  دیار  را  بر  آنان  مقرر  نمی‌کرد،  در  دنیا  ایشان  را  به  عذاب  (‌سخت‌تر  از  اخراج‌)  گرفتار  می‌نمود.  (‌بدا  به  حالشان‌! گذشته  از  این