 می‌رسد.

قرآن  بخل  درونشان  را  بلای  دامنگر  خودشان  می‌شمارد.  خوشبخت  کسی  است‌  که  از  دست  بخل  نجات  پیدا  کند  و  از  آن  بپرهیزد.  خود  را  از  بخل  دور  کردن  فضل  و  لطفی  از  سوی  ‌خدا  است‌:

(وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (١٦)

کسانی  که  از  بخل  و  حرص  نفس  خویش‌،  مصون  داشته  شوند،  آنان  قطعاً  رستگارند.

آنگاه  در  تشویق  ایشان  به  بذل  و  بخشش،  و  در  ترغیب  آنان  به  بذل  و  بخشش،  به  پیش  می‌رود.  بذل  و  بخشش  آنان  را  قرضی  می‌نامد  که  به  خدا  داده  می‌شود! آن‌  چه  کسی  است‌  که  از  این  فرصت  استفاده  نکند؟  فرصتی‌  که  درآن  به  سرورش  یزدان  قرض  می‌دهد!  سروری‌  که  قرض  را  می‌گیرد،  و  آن  را  چندین  برابر  مـی‌کند،  و  قرض‌  دهنده  را  می‌آمرزد،  و  از  او  سپاسگزاری  می‌کند،  و  اگر  هم  در  سپاسگزاری  از  خدا  کوتاهی‌  کرده  با‌شد،  خدا  در  حقّ  او  شکیبائی  می‌کند.  آخر  او  خدا  است‌!  

(إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ) (١٧)

اگر  به  خدا  قرض‌الحسنه‌ای  بدهید،  آن  را  برایتان  چندین  برابر  می‌سازد،  و شما  را  می‌آمرزد.  خداوند  سپاسگزار  و  بردبار  است  (‌و  او  از  بندگانش  به  وسیلۀ  دادن  پاداشهای  عظیم  تشکر  می‌نماید،  و  در  پرتو  بردباری  خود،  در  عقوبت  بندگان  تعجیل  نمی‌فرماید،  و  بلکه  گناهانشان  را  می‌بخشاید).

تبارک  الله‌!  او  چه  بزرگوار  است‌!  او  چه  اندازه  بخشاینده  است‌!  خدا  است‌ که  بنده  را  می‌آفریند.  سپس  بدو  ززق  و  روزی  می‌دهد.  آن‌گاه  اضافۀ  چیزی  را  که  بدو  داده  است  از  او  درخواست  می‌کند.  از  او  به  عنوان  قرض  آن  مقدار  اضافه  را  درخواست  می‌نماید!..  و  سپس  آن  قرض  را  برایش  چندین  برابر  می‌گرداند ... دیگر  چه‌؟‌..  آن  گاه  از  بنده‌اش  سپاسگزاری  می‌فرماید،  بنده‌ای‌که  خودش  او  را  آفریده  است‌  و  خودش  بدو  نعمت  و  دارائی  داده  است‌!..  با  بنده‌اش  با  حوصله  و  شکیبائی  رفتار  می‌کند،  وقتی‌  که  بنده‌اش  در  سپاسگزاری  سرورش  و  در  شکرگزاری  مولایش  قصور  ورزید‌ه  باشد  و کوتاهی  کرده  باشد! .. وای  چه  خدائی  و  چه  مولائی‌!!!

یزدان  سبحان  - ‌با  صفات  خود  - به  ما  می‌آموزد  چگو‌نه  بر  کمی  و  کاستی  و  ضعف  و  سستی  خود  چیره  شویم  و  برتری ‌گیریم‌،  و  پیوسته  به  بالا  بنگریم  تا  یزدان  سبحان  را  ببینیم  و  بشناسیم،  و  بکشیم  از  او  در  حدود  توان  اندک  و  محدودمان  تقلید  و  پیروی‌ کنیم‌.  یزدان  سبحان  از  روح  متعلّق  به  خود در  انسان  دمیده  است‌،  و  انسان  را  برای  همیشه  مشتاق  پیاده  ‌کردن  و  تحقّق  بخشیدن  نمونۀ  والا  در  حدود  تاب  و  توان  و  طبیعت  و  سرشتش‌  کرده  است‌.  بدین  خاطر  درهای  آفاق  بالا  همیشه  باز  است  تا  این  پدیدۀ  انسان  نام‌،  به ‌کمال‌،  چشم  امید  بدوزد،  و کمال  را  در  حدّ  توان  خود  ورانداز  کند،  و  کوشد  پلّه  پلّه  اوج  گیرد  و  بالا  رود،  تا  خدا  را  ملاقات  می‌کند،  و  خدا  بدو  می‌دهد  آنچه  را  که  برایش  می‌پسندد  و  از  آن  راضی  و  خشنود  می‌شود.

این  چرخش  و  گردش  را  به  دنبال  این  آوا  و  نوای  شگفت  پایان  می‌دهد.  آن  را  خاتمه  می‏بخشد  با  صفت  خدا،  صفتی‌  که  بیانگر  آگاهی  و  اطّلاع  و  مراقبت  و  مواظبت  از  دلها  است‌:

(عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (١٨)

او  آگاه  ازنهان  و  آشکار،  و  چیرۀ  کاربجا  است‌.

همه  چیز  برای  علم  خدا  عیان  است‌،  و  در  برابر   سلطه  و  قدرتش‌  کرنش  می‏‎برد  و  مطیع  فرمان  است‌.  با  حکـمت  خود  امور جهان  را  می‌گرداند. تا انسانها  زندگی  ‌بکنند  و  متوجّه  باشند  که  چشم  خدا  ایشان  را  می‏‎بیند  و  می‌پاید.  خدا  بر  آنان  سلطه  و  قدرت  دارد.  حکمتش  همۀ  کارهای  حاضر  و  غائب  را  اداره  می‌کند ... کافی  است‌  که  این  جهان بینی  در  دلها  مستقرّ  شود،  تا  از  خدا  بترسد  و  خالص  و  مخلص  او  شود،  و  گوش  به  فرمان  یزدان  جهان‌  گردد.

*
-----------------------------------------------------------
[1]«‌اندیشۀ اسلام دربارۀ جهان‌ و زندگی و انسان‌» پژوهشی است‌ که امیدوارم‌ که  خدا توفیق عطاء فرماید آن‌را بنویسم‌ و ارائه نمایم‌. 
[2]ترمذی آن را اخراج ‌و روایت نموده است.  
[3]‌مسلم ‌و بخاری ‌آن را از ابوهریره روایت ‌کرده‌اند. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:125.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:126.txt">قسمت دوم</a><a class="text" href="w:text:127.txt">قسمت سوم</a><a class="text" href="w:text:128.txt">قسمت چهارم</a><a class="text" href="w:text:129.txt">قسمت پنجم</a></body></html>سورۀ  طلاق  مدني  و  دوازده  آیه  است  
بسم  الله  الرحمن  الرحيم  

(يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلا يَخْرُجْنَ إِلا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا (١) فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا (٢) وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا (٣) وَاللائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولاتُ الأحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا (٤) ذَلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا (٥) أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى (٦) لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا (٧) وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَ