وش  جان  را  نوازش  می‌دهد  و  منظره  آن  چشم  انسان  را  فروغ  می‌بخشد).

همه  اینها  از  جمله  مراتع  صحرانشینان  و  از  زمره  خوشیهای  ایشان  است‌.  خیال  صحرانشینان  است  که  به  سوی  چنین  چیزهائی  می‌گراید  و  علائق  ایشان  است‌که  به  سوی  همچون  چیزهائی  می‌رود.

(وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ .لا مَقْطُوعَةٍ وَلا مَمْنُوعَةٍ)  ٠ 

 و  در  میان  میوه‌های  فراوان  هستند،  که  نه  تمام  می‌شود  و  نه  منـع  می‏‎گردد.

روند  قرآنی  این  بخش  را  بدون  هرگونه  تفصیل  و  تشریحی  رها  می‌کند،  بخشی‌که  انواع  و  اقسام  نعمتهائی  را  برمی‌شمرد که  مخصوصاً  برای  صحرانشینان  شناخته  شده  و  مشخص  است‌.

(وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ )٠

و  در  بین  همسران  ارجمند  و  گرانقدر  (‌خوش  می‌گذرانند)

این ‌گستردنیها [2]  نه  مرصّع  و  مطرّزند  و  نه  نرم  و  لطیف  هستند.  فقط  بلندند  و  بس.  بلندی  دو  معنی  را  به  ذهن  متبادر  می‌سازد،  یکی  مادی  و  دیگر  معنوی  است‌،  و  هریک  از اینها  دیگری  را  می‏طلبد  و  با  دیگری  همراه  است‌.  در  جا  و  مکان  بلندند،  و  یا  پاک  از  ناپاکی  هستند.  زیرا  چیزی‌ که  از  زمین  بلند  باشد  از  ناپاکی  و  آلودگی زمین دور  مـی‌ماند.  بلندی  معنوی‌،  ارزشمندی‌،  و  والائی  و  دور  از ناپاکیهای  اخلاقی  و  وجدانی  است  ...   بدین  خاطر  روند  قرآنی  از  فرشهای  بلند  و  والا  به  ذکر  همسرانی  می‌پردازد  که  در  بهشت  هستند:

(إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً)  ٠

ما  آنان  را  (‌در  آغاز  کار،  بدین  شکل  زیبا  و  شمائل  دلربا)پدیدار  کرده‌ایم‌.

آنان  را  در  آغاز کار  پدیدار کرده‌ایم  و  به  گونه  حوری  آفریده‌ایم‌.  یا  این‌که  ایشان  را  دیگر  باره  برمی‌انگیزیم  که  همسران  جوان ‌هستندکه  زندگی  دوباره  یافته‌اند: 

 (  فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا) .

ایشان  را  دوشیزگانی  ساخته‌ایم  (‌که  پس  از  آمیزش‌،  بکارت  خود  را  بازمی‌یابند!)‌.

دست  نخورده‌اند،  و  با  ایشان  تماس  جنسی  نگرفته‌اند.

  (عُرُبًا) .

زنان  شیفته  و  دلداده‌ای  که  شوهران  خود  را  سخت  دوست  داشته  باشند  و  با  سخن  و  ناز  و  غمزه  و  خنده  عشق  و  محبت  خود  را  بدیشان  اظهار  کنند.  خلاصه  سراپا  عشق  و  واله  شوهران  باشند.  برای  شوهرانشان  دوست  داشتنی  هستند. 

 ( أَتْرَابًا  )  .

زنان  همسن  و  سال  و  جوان  بکمال‌

  به  سن  و  سال  و  جوانی  رسیده‌اند.

(لأصْحَابِ الْيَمِين).

(‌همه  این  نعمتهای  ششگانه‌)  متعلق  به  سمت  راستیها  است‌.  

این  گونه  زنانی  بدیشان  اختصاص  دارند.  این  هم  برای  این  است  تا  هماهنگ  شود  با:

(وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ )٠

در  بین  همسران  ارجمند  و  گرانقدر  (‌خوش  می‌گذرانند)‌.

  و  امّا  یاران  دست  راستی‌،  آنان‌:

(ثُلَّةٌ مِنَ الأوَّلِينَ .وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ)  . 

 سمت  راستیها  گروه  زیادی  از  پیشینیان  (‌گروندگان  به  هر  دینی  از  ادیان  آسمانی‌)  هستند،  و  گروه  زیادی  از  پسینیان  (‌گروندگان  به  هر  دییی  از  ادیان  الهی‌)‌. 

 تعداد  اینان  از  پیشتازان  مقرب،  بیشتر  است‌.

پیشتازان  پیشگام،  و  سمت  راستیها،  با  همان  معنی  و  مفهومی  که‌گفتیم‌.

دراینجا  روند  قرآنی  ما  را  به  سمت  چپیها  می‌رساند  -  اینان  همان  بدبیاران  و  منحوسانی  هستندکه  در  سرآغاز  این  سوره  بدانان  اشاره  شده  است‌:

(وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ .فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ .وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ .لا بَارِدٍ وَلا كَرِيمٍ .إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ .وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ .وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ .أَوَآبَاؤُنَا الأوَّلُونَ .قُلْ إِنَّ الأوَّلِينَ وَالآخِرِينَ .لَمَجْمُوعُونَ إِلَى مِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ .ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ .لآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ .فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ .فَشَارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ .فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ .هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ) ٠

سمت  چپیها! چه  سمت  چپیهائی‌؟‌! (‌بدا  به  حالشان‌!)  آنان  در  میان  شعله‌های  آتش  و  آب  جوشان  بسر  خواهند  برد! و  در  سایه  دودهای  بسیار  سیاه و گرم  قرار خواهند  گرفت.  نه  خنک  است  و  نه  مفید  فائده‌ای‌.  چرا  که  آنان  پیش  از  این  (‌در  دنیا،  مست  و مغرور نعمت و)  خوشگذران  بوده‌اند.  و  پیوسته  بر  انجام  گناهان  بزرگ،  پافشاری  داشته‌اند.  و  می‌گفته‌اند:  آیا  زمانی که  مردیم  و  خاک  و  استخوان  گشتیم‌،  آیا  دوباره  زنده  گردانده  می‌شویم‌؟‌! آیا  پدران  و  نیاکان  پیشین  ما  هم‌؟‌! (‌که  هیچ  اثری  از  آنان  بـاقی  نمانده  است‌،  دوباره  زنـده  می‌شوند؟‌!)‌.  بگو:  پیشینیان  و  گذشتگان،  و  پسینیان  و  آیندگان،  قطعاً  جملگی  در وعده‌گاه روز معین (‌رستاخیز) گرد آورده  می‌شوند.  سپس  شما  ای  گمراهان  تکذیب‌کننده  (‌زندگی  دوباره‌)‌،  قطعاً  از  درخت  زقوم  خواهید  خورد.  و  شکمها  را  از  آن  پر  خواهید  کرد.  و  روی  آن‌،  آب  جوشان  و  سوزان  خواهید  نوشید.  و  همچون  نوشیدن  شترانی  که  مبتلا  به  بیماری  تشنگی  شده‌اند،  از  آن  خواهید  نوشید.  این‌،  وسیله  پذیرائی  از  ایشان  در  روز  جزا  است‌.

اگر  یاران  دست  راستی  در  زیر  سایه‌های  طولانی  و  در  کنار  آبشارها  هستند،  یاران  دست  چپی  قرار  دارند  در:  

( فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ .وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ .لا بَارِدٍ وَلا كَرِيمٍ (‌.

آنـان  در  میان  شعله‌های  آتش  و  آب  جوشان  بسر  خواهند  برد! و  در  سایه  دودهای  بسیار  سیاه  و  گرم  قرار  خواهند  گرفت.  نه  خنک  است  و  نه  مفید  فائده‌ای‌. 

 هوا  زبانه  و  شعلـه  آتش‌گرم  است  و  به  سوراخهای  بدن  فرومی‌رود  و  سرک  می‌کشد،  و  اندامها  را  بریان  و  کباب  می‌گرداند.  آب  در  نهایت ‌گرمی  است‌.  نه  خنک  می‌کند  و  نه  سیراب  می‌سازد.  درآنجا  سایه  وجود  دارد! ولیکن  این  سایه‌:

( وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ).

سایه  دودهای  بسیار  سیاه  و  گرم‌.

سایه  دود  سوزنده  خفه‌کننده  است  ...   سایه  تمسخر  کردن  و  ریشخند  نمودن  است‌.  سایه‌ای  است‌:

( لا بَارِدٍ وَلا كَرِيمٍ )٠

نه  خنک  است  و  نه  مفید  فائده‌ای‌.

سایه‌ای  است‌ گرم‌،  نه  آسایشی  در  آن  است  و  نه  خنكي‌.  همچنین  این  سایه‌،  گزنده  و گاز گیرنده  است‌.  کسانی  که  به  زیر آن  روند  آسایش  و آرامشی  بدیشان  نمی‏‎بخشد  و  مایه  خـوشی  و  خوشحالی  آنان  نمی‌گردد  ...   همه  این  سختیها  و  دشواریها  و  ناگواریها  سزای  موافق  و  همسنگ  رفتار  و گفتار  و  پندار  ایشان  است‌:

(إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ (.

چرا  که  آنان  پیش  از  این  (‌در  دنیا،  مست  و  مغرور  نعمت  و)  خوشگذران  بوده‌اند.

گرفتاریها  و  سختیهائی  که ‌گریبانگیر  خوشگذرانان  می