  و  هزاران  نسبت  از  این  نسبتهايی‌که  مقرر  و  مـعين  است  وکاملاً  سنجيده  و  حساب  شده  است‌،  اگر  در  هریک  از  این  نسبتها  خللی  ایجادگردد  همه  چیز  متغیر  و  دگرگون  می‌شود،  و  همین  یک  خلل‌،  پایان‌بخش  عمر  این  حیات  بر  این  زمین  می‌گردد!

دانش  نوین  به  درک  هماهنگی  موجود  در  میان  تعداد  زیادی  از  ضوابط  و  قواعدی  نـائل  گردیده  است  که  حیات  را  نگاه  می‌دارند  و  مایه  ادامه  حیات  می‌گردند،  و  میان  جانداران  و  محيط  و  شرايط  پیرامونشان  همآوائی  برقرار  می‌کنند،  و  ابن  یکی  را  با  آن  یکـی  همنوا  می‌سازند  ...   تا  بدانجاکه  اندیشه‌ای  به  انسان  در  باره  آن  حقیقت  ژرف  بزرگی  عطاء  می‌کنندکه  این  آیه  بدان  اشارت  دارد.  نسبت  میان  عوامل  حیات  و  ماندگاری  و  میان  عوامل  مرگ  و  نابودی  در  محیط  زندگی  و  در  سرشت  جانداران‌،  پیوسته  محفوظ  است  بدان  اندازه  که  به  پیدایش  حیات  و  ماندن  و  ادامه  آن  اجازه  می‌دهد.  در  عین  حال  انتشار  حیات  را  تا  بدانجا  محدود  می‌سازد  که  شرائط  و  ظروف  آماده  و  لازم  برای  جانداران‌،  کافی  و  بسنده  نباشد، و  در  وقتی از اوقات نتوانند  هـمزیستی  و  زندگانی  بکنند!

شاید  مفید  باشد  اشاره گذرائـی  به  گـوشه‌ای  از  این  هماهنگی  موجـود  در  ارتباط‌های  برخی  از  جانداران  با  برخی  دیگر  داشته  باشیم‌.  هرچند  که  تا  اندازه‌ای  مفصل  در  سوره‌های  دیگر  به  هماهنگی  موجود  در  بنیاد  ساختار  جهان‌،  و  موجود  در  شرائط  و  ظروف  کره  زمین‌،  اشاره  کرده‌ایم‌ ... [7]

«‌پرندگان  شکاری‌ای  که  از  پرندگان  کوچک  تغذیه  می‌کنند  تعدادشان‌کم  است‌،  زیرا  تخمهای  اندکی  و  جوجه‌های  کمی  دارند.  گذشته  از  این‌،  جز  در  مکانهای  ویژه  محدودی  زندگی  نمی‌کنند.  در  مقابل  این  امور،  عمر  زیادی  دارند.  اگر  با  این  عمر  زیادی  که  دارند  جوجه‌های  زیادی  هم  می‌داشتند  و  در  هر  جائی  هم  می‌توانستند  به  زندگی  ادامه  دهند،  همه  پرندگان‌کوحک  را  از  میان  می‌بردند،  هر  اندازه  هم  زیاد  بودند  و  زیاد  جـوجه  می‌داشتند.  یا  دست  کم  تعداد  پرندگان ‌کوچک‌کم  می‌شد،  تعدادی‌که  به  جای  خود  و  در  نقشی‌که  بر  عهده  دارند،  وجودشان  برای  خوراک  پرندگان  شکـاری و  همچنین برای  خوراك  آمیزادگان‌،  و  در  نقشهای  ديگری  و  در  انجام  وظائف  دیگری‌که  در  این‌کره  زمین  بر  عهده  دارند،  ضروری  است‌!

(بغاث الطير أكثرها فراخا   وأم الصقر مقلات نزور). 

«‌پرندگان  کوچک  جوجه‌هایشان  بیشتر  است‌،  و  شاهین  مادر  دارای  یک  جوجه  است  یا  جوجه‌های  کمی  دارد»‌.  این  هم  به  خاطر  فلسفه  و  حکمتی  است‌که  خدا  مقدر  و  مقرر  فرموده  است  همان‌گونه‌که  دیدیم‌،  تا  تعادل  عوامل  ماندن  و  عوامل  نماندن  در  میان  پرندگان  شکاری  و  پرندگان‌کوچک  به  هم  نخورد!

مگس  میلیونها  تخمک  می‌گذارد،  ولیکن  مگس  جز  دو  هفـته  نمی‌ماند.  اگر  مگس  چند  سال  عمر  می‌داشت‌،  و  با  این  نسبت  تخم‌ریزی  می‌کرد،  مگسها  روی  زمین  را  با  زاده‌های  خود  می‌پوشاندند،  و  زندگی  نژادهای  بسیاری  -‌ و  نخستین  آنـها  انسان  -  بر  روی  زمین  غیرممکن  می‌گردید.  امّا  چرخ  ارابه  هماهنگی  عیب  پیدا  نمی‌کند  و  خلل  نمی‌پذیرد،  چرخی  که  زمام  آن  در  دست  قدرتی  است‌که  این  جهان  را  اداره  می‌کند  و  امـور  آن  را  می‌گرداند.  این  دست  قدرت  میان  فراوانی  نسل  و  زاده‌ها  و  میان  کوتاهی  عمر  توازن  و  همآوائی  برقرار  فرموده  است‌.  درنتیجه  همین  است‌که  می‌بینیم‌!

میکروبها  -‌که  از  همه  موجودات  زنده  تعدادشان  بیشتر،  و  تکثیر  و  تولیدشان  زیادتر،  و  بلای  زیادتری  می‌رسانند  -  همچـنین  از  همه  زنده‌ها  مقاومت  و  ماندگاری  آنها  ضعیف‌تر  و  ناچیزتر  و  عمر  آنـها  کم‌تر  است‌.  میلیونها  میلیون  از  آنها  در  برابر  سرما،  و  بر  اثر  گرما،  و  در  مقابل  نور،  و  به  سبب  اسیدهای  معده‌،  و  پادتن‌های  خونی‌،  و  توسط  عوامل  زیاد  دیگری  می‌میرند.  میکروبها  جز  بر  تعداد  محدودی  از  حیوانات  و  انسانها  چیره  نمی‌گردند.  اگر  میکروبها  مقاومت  نيرومندانه‌ای  یا  عـمر  طولانی  داشتند،  حیات  و  زنده‌ها  را  نابود  می‌کردند  و  درهم  می‌کوبیدند.

هر  جانداری  و  جانوری  از  جانداران  و  جانوران‌،  مجهز  به  اسلحه‌ای  است‌که  با  آن  از  یورشهای  دشمنانش  خود  را  محفوظ  می‌دارد  و  بر  خطر  نیستی  غالب  ميآید.  این  اسلحه‌ها  مختلف  و  متنوع  است‌.  گاهی  شماره  زیاد،  اسلحه  بشمار  می‌آید.  و  زمانی  نیروی  تاخت  و  تاز،  اسلحه  است‌. میان  این دو، اسلحه‌های گوناگون و جوراجور  است  ...

مارهای‌کوچک  مجهز  به  زهر  یا  به  سـرعت‌گریز  از  دشمنانشان  هستند.  اژدهاها  و  مارهای  بزرگ  مجهز  به  نیروی  عضله‌ها  و  اندامها  می‏‎باشند.  این  است  که  مار  سمّی  در  میانشان  کم  است‌!

جعلها  -‌که‌کم  حیله  وکم  چاره اند  -  مجهز  به  ماده ‌گزنده  بدبوی  زشتی  هستند.  هرکس‌که  به  جعلها  دست  بزند  این  بوی  بد  و  پلشت  را  به  مشام  او  می‌رسانند،  تا  بدین  وسیله  خود  را  از  دشمنان  در  امان  بدارند!

آهوها  مجهز  به  سرعت  دویدن  و  پریدن  هستند.  شیرها  مجهز  به  نیروی  حمله  و  شکارند!

بـه  همین  منوال  و  روال‌،  هر  جاندار  و  جانوری  از  جانداران  و  جانوران‌،  کوچک  باشند  یا  بزرگ،  مجهز  به  اسلحه‌ای  یا  اسلحه‌هائی  برای  ادامه  حیات  خود  هستند! 

همچنین  هر  جانداری  و  هر  جانوری  از  جـانداران  و  جانوران  مجهز  به  ویژگیها  و  وسايلی  است‌که  توسط  آنها  به  خوراک  خود  دسترسی  و  دستیابی  پیدا  می‌کند،  و  از  این  نوع  غذا  با  چنین  طعم  و  رنگی  باکمک  آنها  بهره‌مند  می‌گردد  و  سود  می‌برد  ...   انسان‌،  حیوان‌،  پرنده‌،  و  پائین‌ترین  رده  انواع  و  اقسام  جانداران  و  جانوران‌،  همسان  برخوردار  از  ویژگیهای  راهکارهای  زندگی  ویژه  خود  هســتند  ...   تخمک  یا  اوول  بعد  از  تلقیح  با  سلول  نرینه  یا  اسپرماتوزوئید،  به  جدار  رحم  می‌چسبد.  موجود  پرخوری  است  و  خاصیت  پرخوری  دارد.  جدار  رحم  پیرامون  خود  را  پاره  می‌کند،  و  آن  را  به  حوضچه‌ای  از  خون  مناسب  برای  مکیدن  و  رشد  خود  تبدیل  می‌سازد.  طناب  نافی ‌که  جنین  را  به  مادرش  مرتبط  می‌سازد  تا  از  راه  آن  از  مادرش  تغذیه  بکند  تا  آن  زمان‌که  وضع  و  حالش  به  تمام  وکمال  می‌رسد.  در  تشکيل  آن  طناب  ناف  مراعات  گردیده  است  و  درنظر  داشته شده  است  هرآنچه  این  بند  ناف  برای  آن  ساخته  شده  است‌،  بدون  این‌که‌کار  به  درازا  بکشد  و  طـول  کشیدن  موجب  تخمیر  و  ترشيدگی  غذا  در  آن  لوله  بشود،  و  بدون  این‌که‌کار  با  سرعت  بیشتر  از  حد  معمول  انجام  گیرد،  و  با  شتاب  غذا  به‌کودک  برسد،  شتابی‌که  چه  بسا  بدو  اذیت  و  آزار  برساند»‌. [8]

«‌پستان  در  پایان  زمان  حمل  و  سرآغاز  وضع  حمل‌،  مایع  