کند  و  به  راه  راست  راه  می‌نماید.

به  سوی  قو‌م  خود  رو می‌کنند  وایشان  را  بیم  می‌دهند  و  آنان  را  به  ایمـان  آوردن  فرا می‌خوانند:

 (يَا قَوْمَنَا أَجِيبُوا دَاعِيَ اللَّهِ وَآمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (31) وَمَن لَّا يُجِبْ دَاعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ وَلَيْسَ لَهُ مِن دُونِهِ أَولِيَاء أُوْلَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ (32).

ای  قوم  ما!  سخنان  فراخواننده‌ي  الهی  را  بپذیرید،  و  به  او  ایمان  بیاورید،  تا  خدا  گناهانتان  را  بیامرزد  و  شما  را  در  پناه  خویش  (‌محفوظ  و  مصون  از  عذاب  سخت  آخرت‌)  دارد.  هرکس  هم  سخنان  فراخواننده‌ي  الهی  را  نپذیرد،  نمی‌تواند  خدای  را  از  دستیابی  به  خود  در  زمین  ناتوان  کند  (‌و  خویشتن  را  از  چنگال  عذاب  الهی  پناه  دهد  و  از  دست  انتقام  او  بگریزد)‌.  و  برای  او  جز  خدا  هیچ  ولیها  و  یاورهائی  نیست‌.  چنین  کسانی  در  گمراهی  آشکاری  هستند.   

سخن‌گروهی  از  پریها  متضمّن  اشاره  به‌کتاب  باز  جهان  دارد،‌کتاب  بازی که  بیانگر  قدرت  خدا  بر  آفرینش  نخستین  و  برگشت  دوباره،  یعنی  رستاخیز  همگان  است‌:

 (أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى بَلَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (33).

آیا  نمی‌دانند  خدائی  که  آسمانها  و  زمین  را  آفریده  است  و  در  آفرینش  آنها  خسته  و  درمانده  نشده  است‌،  می‌تواند  مردگان  را  زنده  کند؟‌!  آری‌،  او  بر  هر  کاری  توانا  است‌.

در  اینجا  دلهایشان  را  با  صحنه‌ای  از کسانی‌ که  کفر  ورزیده‌اند  لمس  می‌کند  و  می‌پساید،‌کافرانی‌که  در  آن  روز  برآتش  عرضه  می‌شوند،  و  آنان  به  چیزی  اقرار  و  اعتراف  می‌کنندکه  آن  را  انکار  می‌کردند  و نمی‌پذیرفتند،  امّا  چه  فائده‌؟!  دیگر  فرصت  اقرار  و  اعتراف  یا  یقین  و  باور  داشتن‌گذشته  است‌!

این  سوره  با  رهنمود  و رهنمون  پیغمبر  صلی الله علیه و سلم  به  صبرو  شکیبائی‌کردن‌،  و  در  فرارسیدن  عذابشان  شتاب  نورزیدن‌،  خاتمه  می‌پذیرد.  آنان  عـمـر کو‌تاهی  دارند  و  در  آن  بدیشان  مهلت  داده  می‌شود،  آنگاه  پـس  از  سپری  شدن  این  مدت‌کوتاه‌،  عذاب  و  هلاکشان  درمی‌رسد: 

(فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُوْلُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِل لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِّن نَّهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ (35) .

پس  (‌در  برابر  اذیت  و  آزار  کافران‌)  شکیبائی  کن‌،  آن‌گونه  که  پیغمبران  اولوالعزم  (‌در  سختیها)  شکیبائی  کرده‌اند،  و  برای  (‌عذاب‌)  آنان  شتاب  مکن‌.  روزی  که  ایشان  چیزی  را  مشاهده  می‌کنند  که  بدیشان  وعده  داده  می‌شد،  انگار  که  آنان  مدتی  از  یک  روز  در  دنیا  مانده‌اند  (‌و  زندگی  کرده‌اند.  این  قرآن‌)  ابلاغ  است  و  بسنده  است‌.  مگر  جز  مردمان  گناهکار  و  سرکش  از  اطاعت  خدا،  هلاک  می‌گردند؟‌.

هم  اینک  به شرح  و  بسط  این  مرحله‌ها  می‌پردازیم‌:

*قرآن  وقتی‌که  بدین  اندازه  سخن  می‏‎گوید  از  سستی  عقیده شرک  و  سقوط  و  پوچی  آن‌،  عقیده ‌کسانی‌که  به  آخرت  ایمـان  ندارند،  و  برای  خدا  شریک  و  انباز  قـرار  می‌دهند،  و  دختران  را  به  یزدان  جهان  نسبت  ميدهند،  و  فرشتگان  را  با  نامهای  زنان  وصف  و  نامگذاری  می‌کنند! رو  به  پیغمبر  (ص) می‌کند  و  خطاب  بدو  می‌گو‌یدکه  شان و  مقام  و كار  و  بار  آنان  را  ناچیز  بگیرد  و از ایشان  روی  بگرداند  و توجهی  بدیشان  ننماید،  و  کار  و  بارشان  را  به  خدائی  واگذاردکه  بدکار  و  نیكو‌کار  را  می‌شناسد،  و  راهیان  و گمراه  را  جزا  و  سزا  می‌دهد،  و كار  و  بار  آسمانها  و  زمین  را  در  دست  دارد،  و كار  و  بار  دنیا  و  آخرت  بدو  واگذار  است‌.  با  هرکسی  دادگرانه  حساب  و کتاب  انجام  می‌دهد  و  به  کسی  ظلم  و  ستم  نمی‌کند.  از گناهانی  صـرف  نـظر  می‌فرماید  که  انجام‌دهندگان  آنها  بر  آنها  اصرار  نورزند  و  پافشاری  ننمایند.  خدا  بس  آگاه  از  نیات  و  رازها  و  نیازها  و  پیچ  و  خــمهای  درونها  است‌.  زیرا  خدا  آفریدگار  انسانها  و  مطلع  از  حقیقت  آنان  در  همه  احوال  و  اوضاع  دوران  زندگانی  ایشان  است‌:

( فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا . ذَلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَى . وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى . الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الأرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى ).

ازکسی  روی  بگردان ‌که  به‌ قرآن‌ ما  پشت ‌می‌کند  و جز  زندگی  دنیوی  نمی‌خواهد.  منتهای  دانش  ایشان  همین  است‌.  پروردگار تو کسی  را  که  از راه  خدا  منحرف  شده  باشد،  و  همـچنین  کسی  را  که  راهیاب  بوده  باشد،  به  خوبی  می‌شناسد  (‌و  بهتر از  همه‌،  احوال  و اوضاع  آنان  را  می‌داند)‌.  هرچه  درآسمانها  و هرچه  در  زمین  است‌،  متعلق  به  خدا  است‌.  سرانجام  خداوند  بدكاران  را  در  برابر کارهائی  که  می‌کنند  کیفر می‌دهد،  ونیکوکاران  را  در برابر کارهائی‌که‌ می‌کنند  به  بهترین  وجه  پاداش  عطاء  می‌کند.همان  کسانی  که‌ از گناهان  بزرگ  و  بدکاریها  کناره‌گیری  می‌کنند  و  اگر  گناهی  از  آنان  سر  زند  تنها  صغیره  است  (‌و  آن  هم  مـورد  عفو  خدا  قرار  می‌گیرد)  چرا  که  پروردگار  تو  دارای  آمرزش  گسترده  و  فراخ  است‌.  خداوند  از  همان  زمان  که  شما  را  از  زمین  آفریده  است‌،  و  از  آن  روز  که  شما  به  صورت  جنییهای  ناچیزی  در  درون  شـكمهای  مادرانتان  بوده‌اید،  از (‌تمام  ذرات  وهمه  جزئيات  وجود)  شما  به  خوبی  آگاه  بوده  است  و  هست‌.  پس  از  پاک  بودن  خود  سخن  مگوئید،  زیرا  که  او  پرهیزکاران  را  (‌ازهمه‌)  بهتر  می‌شناسد.

  این  دستور  به  روی‌گردانی  از کسی‌که  از  یاد  خدا  غافل  گردیده  است‌،  و  به  آخرت  ایمان  نیاورده  است‌،  و  جز  زندگی  دنیا  را  نخواسته  است‌،  خطاب  پیش  از  هرکس  دیگری  به  پیغمبر (ص) ‌است  و  دستور  این  است‌ کار  و  بار  این  مشرکان  را  هیچ  و  پوچ  بگیرد،  مشرکانی‌که  در  این  سوره  از  افسانه‌هایشان  و  از  خیالبافیها و  عدم  