کات‌)  برای  گدایان  و  بینوایان  تهیدست  بوده  است‌.   (‌ذاریات‌/١٥-‌٩‌ا) 

 این  تصویری  است  از  چشم  انتظار  به  خدا  داشتن‌،  و  مخلصانه  از  آن  او  بودن،  و  در  شبها  به  پرستش  او  پرداختن‌،  و  در  سحرگاهان  رو  بدو کردن  وگرائیدن‌.  با  وجـود  این‌که  ثروت  و  دارائی  به‌گوش  ایشان  خوانده  است  و  آنان  را  به  سوی  خود  کشیده  است‌،  و  آنان  خویشتن  را  از  فشار  دارائی  نجات  داده‌اند،  و  از  دائره  جاذبه‌اش  بیرون  کشیده‌اند،  و  سهم  و  بهره‌ای  برای  گدا  و  تهیدست  قرار  داده‌اند  و  حق  و  حقوقی  برایشان  قائل  شده‌اند.

در  این  راستا  است‌که  به  آیه‌ها  و  نشانه‌های  شناخت  خدا  توجیه  داده  شده  است‌،  آیه‌ها  و  نشانه‌هائی‌که  در  زمین  و  در  وجود  خودشان  جلوه‌گر  و  پدیدار  است‌.  ضمن  این‌که  دلها  را  در  مورد  رزق  و  روزی  آویزه  آسمان  می‌دارد،  نه  این‌که  دلها  را  آویخته  زمین  و  اسباب  و  مسائل  موجود  در  آن  و  نزدیک  به  دیدگان  گرداند:

(وَفِي الأرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ .وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ .وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ )‌.  

در  زمین  دلائل  و  نشانه‌های  فراوانی  است  برای  کسانی  که  می‌خواهند  به  یقین  برسند  (‌و  از  روی  دلیل  خدای  را  بشناسند  و  آثار  قدرت  او  را  ببینند)‌.  و  در  خود  وجود  شما  (‌انسانها،  نشانه‌های  روشن  و  دلائل  متقن  برای  شناخت  خدا  و  پی  بردن  به  قدرت  او  است‌)‌.  مگر  نمی‌بینید؟  در  آسمان‌،  روزی  شما  است  و  نیز  چیزهائی  كه  بدان  وعده  و  وعید  داده  می‌شوید.       (‌ذاریات‌/‌٢٠-‌٢٢) 

 دراین  راستاهـمچنین  اشاره  می‌شود  خدا  است‌که  آسمان ‌فراخ  را  آفریده  است‌،‌و زمین‌را  برای‌زندگی‌،  سهل  و  ساده  آماده‌کرده  است‌،  و  در  زمین  زوجها  را  آفریده  است  و  زوجیت  را  در  هر  چیزی  تهیه  دیده  است‌.  پیرو هـمه ‌اینها  هم  فرار به  سوی  خدا  است‌:

(وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ .وَالأرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ .وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ .فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ ).

ماآسمان‌را  با  قدرت  بنا  ساخته‌ایم  وهمواره‌آن  را  وسعت  می‌بخشیم‌.  وزمین  را  پهن  کرده‌ایم  (‌وبرای  زندگی  مردمان  آماده  ساخته‌ایم‌)  وچه  آمـاده‌کنندگان  خوبی  بوده‌ایم‌!ماازهر  چیزی  جفتی  را  آفریده‌ایم‌،  تا  این  که  شما  (‌عظمت  آفریدگاررا)  یادکنید.  به  سوی  (‌عبادت‌)  خدا  را  بشتابید.  من  بیم‌دهنده  آشکاری  از  سوی  او  برای  شما  هستم  (‌و  پیغمبری  من  با  دلائـل  و  معجزات‌،  برای  شما  روشن  است‌)‌. (‌ذاریات‌/47-50)  

در  این  راستا  همچنین  واپسین  آهنگ  بلند  سوره  طنین‌انداز  می‏‎گردد،  و  از  اراده  و  مشیت  یزدان  سبحان  درباره ‌آفرینش  پریها  و انسانها  صحبت  می‌کند،  و  از  وظیفه  و تکلیف  اصلی  و  مقدم  بر  هر  چیزدیگر  سخن  می‌راند: 

(وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنْسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ .مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ .إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ).  

من  پـریها  و  انسانها  را  جز  برای  پرستش  خود  نیافریده‌ام‌.  من  از  آنان  نه  درخواست  هیچگونه  رزق  و  روزی  می‌کنم‌،  ونه  می‌خواهم  که  مرا  خوراک  دهند.  تنها  خدا  روزی‌رسان  و  صاحب  قدرت  و  نیرومند  است  و  بس‌.     (‌ذاریات‌/56-58) 

 یک  آهنگ  و  نوا  است‌،  ولی  با  نغـمـه‌های‌گوناگون‌.  همه  آن  نغمه‌ها تنها  آن  یک‌آهنگ  و  نوا  را  سازمی‌کنند،  و  آن  آواز  را  زمزمه  می‌نمایند  و  می‌سرایند،  آوازی‌که  دل  انسان  را  به  سوی  آسـمـان  می‌خواند!

اشاره‌های  تند  وگذرائی  در  حلقه‌ای  از  زنجیره  داستان  ابراهیم  و  لوط‌،  و  در  داستان  عاد،  و  در  داستان  ثـمود،  و  در  داستان  قوم  نوح  به  میان  آمده  است‌.  در  اشاره‌ای‌که  به  داستان  ابراهیم  می‌شود  نگاهی  به  دارائی  و  اموال  انداخته  شده  است‌.  همچنین  نگاهی  نیز  به  غیب  نـهان  است  بدان  هنگام‌که  بدو  تولد  پسر  چه  آگاهی  مژده  داده  می‌شود،  و  بدان  هنگام‌که  آن  پسر  بچه  بدو  و  به  همسرش  عطاء  می‏‎گردد،  بدون  این‌که  توقع  و  انتظار  او  را  داشته  باشند.  دربقیه ‌داستان‌،  اشاره‌ای  به  راست  و  درست  بودن  وعده  الهی  می‏‎گردد،  وعده‌ای‌که  در  سرآغاز  سوره  خدا  بر  آن  سوگند  خورده  است‌:

(إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ ).

مسلمّاً  چیزی  که  بدان  وعـده  داده  می‌شوید  وازآن  ترسانیده  می‌شوید،  راست  و  قطعی  است‌. (‌ذاریات‌/5)  

در  پایان  سوره  نیز  بدین  وعده  اشاره  میدد  تا  مشرکین  را  بدان  بیم  دهد:

(فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ ).

کسانی  که  ستم  می‏‎کنند،  سهم  بزرگی  از  عذاب  دارند،  همانند  سهم  بزرگ  یارانشان  (‌از  اقوام  ستمگر  پیشین‌!)‌.  بنابراین‌،  از  من  به  شتاب  وقوع  عذاب  را  مخواهید.‌     (ذاریات/‌٥٩) 

 داستانها  بدین  شکل  و  نحوي که  در  این  سوره  آمده‌اند،  با  موضوع  اصلی  خود  ارتباط  دارند،‌که  دل  خالصانه  و  مخلصانه  به  پرستش  یزدان  بپردازد،  و  خود  را  از  همه  سدها  و  مانعها  نجات  دهد،  و  خویشتن  را  با  آسمان  بپیوندد.  این  پیوند  پیش  از  هر  چیز  با  ایمان  و  یـقين  صورت  بگیرد،  و  بعد  از  آن  سدها  و  مانعها  و  سرگرمیها  از  سر  راه  پروازکردن  و  بال  و  پر  زدن  و  به  سوی  آن  افق  ارجمند  روان  شدن‌،  برداشته  شود.

*
(وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا .فَالْحَامِلاتِ وِقْرًا .فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًا .فَالْمُقَسِّمَاتِ أَمْرًا .إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ .وَإِنَّ الدِّينَ لَوَاقِعٌ ).

سوگند  به  بادها! که  (‌ابرها  را  برمی‌انگیزند  و  به  این  سو  و  آن  سو  برابر  فرمان  یزدان  می‌برند  و)  به  سرعت  پراکنده  می‌دارند.  و  سوگند  به  ابرهائی  که  بار  سنگینی  (‌از  باران‌)  را  با  خود  برمـی‌دارند! و  سوگند  به  کشتیهائی  که  ساده  و  آسان  (‌در  آبهای  رودخانه‌ها  و  دریـاها  و  اقیانوسها)  روان  و  در  حرکتند! و  سوگند  به  فرشتگانی  که  کارها  را  (‌میان  خود  برابـر  فرمان  یزدان‌)  تقسیم  کرده‌اند!..  مسلمّاً  چیزی  كه  بدان  وعده  داده  می‌شوید  و  از  آن  ترسانیده  می‌شوید،  راست  و  قطعی  است‌.

این  آهنگها  و  نواهای‌کوتاه  و  سریع‌،  آن  هم  با  این  عبارتهائی‌که  مفاهیم  پیچیده‌ای  دارند،  به  ذهن  و  شعو‌ر  انسان  -  همان‌گونه  که  گذشت  -  پیام  ویژه‌ای  پرتو انداز  می‌کنند،  و  سایه‌روشن  معینی  فرو  می‌اندازند،  پیام  و  سایه‌روشنی‌که  دل  را  متوجه‌کار  مهم  و  قابل  توجهی  می‌سازد،  و  بدان  الهام  می‌کند  که  باید  کاری  در  میان  باشد  که  سزاوار  است  بیدار  و  هو