بری  که  راجع  بـدان  اختلاف  دارند.  نه  چنین  است  (‌که  می‌پندارند!)  به  زودی  خواهند  فهمید.  باز  هـم  نه  چنین  است  (‌که  می‌پندارند!)  به  زودی  خواهند  فهمید.   (‌نبأ/1-5) 

 بدین  خاطر روند  سخن  از  معنی  درمی‌گذرد  و  صحبت  از  این  خبر  را  رها  می‌کند  و  به  زمان  خود  حواله  می‌دارد.  مردمان  را  متوجّه  چیزی  می‌کند که  در  حضورشان  و  در  پیرامونشان  راجع  به  ذات  خودشان  و  به  جهان  اطرافشان  روی  می‌دهد،  و کار  بزرگی  است  و  بیانگر  چیزی  است  که  در  فراسوی  آن  پدیدار  می‌آید  و  به  دنبال  آن  قر‌ار  می‌گیرد:

(أَلَمْ نَجْعَلِ الأرْضَ مِهَادًا (٦)وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا (٧)وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا (٨)وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا (٩)وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا (١٠)وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا (١١)وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا (١٢)وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا (١٣)وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا (١٤)لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَنَبَاتًا (١٥)وَجَنَّاتٍ أَلْفَافًا) (١٦)

آیـا  ما  زمین  را  جایگاه  آماده‌ای  (‌برای  زندگی  شما  انسانها)  نساخته‌ایم‌؟  و  آیا  کوه‌ها  را  میخهائی  (‌برای  نگاهداری  زمین  در  برابر  فشار  موادّ  مـذاب  درونی‌)  ننموده‌ایم‌؟  و  شما  را  به  صورت  جفتهای  (‌نر  و  ماده‌)  نیافریده‌ایم‌؟  و  خوابـتان  را  مایۀ  آرامش  و  آسایشتان  نکرده‌ایم‌؟  و  شب  را  جامه  و  پوشش  ننموده‌ایم‌؟  (‌تا  در  خلوت  شب‌،  دور  از  دیدگان  مردمان  آرامش  و  آسایش  کنید،  و  به  تجدید  قوا  بپردازید)‌.  و  روز  را  وقت  تلاش  و  کوشش  زندگی  نکرده‌ایم‌؟  (‌تا  پس  از  تجدید  قوا  در  شب‌،  در  روز  به  کار  و  کسب  بپردازید)‌.  و  بالای  سر  شما  هفت  آسمان  استوار  نساخته‌ایم‌؟  (‌و  بر  فراز  فرش  زمین‌،  خرگاه  آسمان  را  برافراشته  نکرده‌ایم‌؟‌)‌.  و  چراغ  درخشان  و  فروزانی  را  نیافریده‌ایم‌؟  (‌تا  در  بزمگاه  جهان‌،  محیط  را  برایتان  روشن  و  گرم  دارد؟‌)‌.  و  از  ابرهای  افشارنده‌،  آب  فراوان  ریزنده  فرو  نفرستاده‌ایم‌؟  تا  با  آن  برویانیم  دانه‌ها  و  گیاه‌ها  را،  و  باغهای  درهم  و  انبوه  را.(‌نبأ/6-16)  

مر‌دمان  را  از  مجموعۀ  این  حقائق  و  صحنه‌ها  و  تصویرها  و  آهنگها  برمی‌گرداند  به  سوی  آن  خبر  بزرگی‌ که  ایشان  در  بارۀ  آن  اختلاف  می‌ورزند،  خبر  بزرگی‌ که  آنان  را  بدان  تهدید  می‌کند  در  آن  روزی  که  می‌دانند!  بدیشان  می‌گوید  آن  روز  چیست‌؟  و  چگونه  خواهد  بود:

 (إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا (١٧)يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا (١٨) وَفُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَابًا (١٩)وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا) (٢٠)

روز  داوری  (‌خداوند  جهان  در  بین  مردمان‌)  و  جدائی  

(‌حقّ  از  باطل‌،  و  حقائق  از  اوهام‌،  و  مؤمنان  از  کافران‌)  وقت  مقرّر  (‌رستاخیز  همگان‌)  است‌.  همان  روزی  که  در  صور  دمیده  می‌شود  و  شما  گروه  گروه  و  دسته  دسته  (‌به  سوی  میدان  محشر)  می‌آئید.  و  آسمان  باز  و  گشوده  می‏‎گردد  و  به  درها  و  دروازه‌ها  تبدیل  می‌شود.  و  کوه‌ها  به  حرکت  انداخته  می‌شوند  (‌و  روان  می‌گردند  و  در  فضا  به  شکل  غباری  درمی‌آیند)  و  یک  سراب  بزرگی  را  تشکیل  می‌دهند.(‌نبأ/17-20)  

آن‌ گاه  صحنۀ  عذاب  با  تمام  قدرت  و  قوّت  و  درشتی  و  سختی  خود  جلوه‌گر  می‌آید:

(إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا (٢١)لِلطَّاغِينَ مَآبًا (٢٢)لابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا (٢٣)لا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلا شَرَابًا (٢٤)إِلا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا (٢٥)جَزَاءً وِفَاقًا (٢٦)إِنَّهُمْ كَانُوا لا يَرْجُونَ حِسَابًا (٢٧)وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّابًا (٢٨)وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَابًا (٢٩)فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلا عَذَابًا) (٣٠)

دوزخ  کمینگاه  بزرگی  است  (‌و  در  انتظار  نخجیرهای  گریزان  از  فرمان  یزدان‌،  و  ورودشان  به  کام  خود  است‌)‌.  مرجع  و  مأوای  سرکشان  است‌.  روزگاران  متوالی  بیکران  در  آن  می‌مانند.  در  آنجا  نه  (‌هوای‌)  خنکی  می‌چشند  و  نه  نوشیدنی  گوارائی  می‌نوشند.  و لیکن  آب  جوشان  و  سوزان‌،  و  زردابه  و  خونابۀ  (‌زخم  دوزخیان‌)  را  می‌نوشند.  (‌این‌)  کیفری  است  مناسب  و  موافق  (‌با  اعمال  آنان‌.  ایشان  در  دنیا  از  فرمان  خـدا  سرکشی  کردند،  دلهای  ستم‌دیدگان  را  سوزاندند،  جانشان  را  به  آتش  کشیدند،  و  با  ظلم  و  زر  و  زور  خود  بر  کسی  رحم  ننمودند،  هم  اینک  سزاوار  است  که  در  دوزخ  کیفرشان  چنان  و  نوشابه‌هایشان  چنین  باشد)‌.  این  بـدان  خاطر  است  که  ایشان  توقّع  بازپرسی  و  حسابرسی  نداشتند  (‌و  معتقد  به  رستاخیز  و  دادگاهی  آخرت  و  سزا  و  جزای  نیکان  و  بدان  نبودند)‌.  آنان  آیه‌های  ما  را  به  کلّی  تکذیب  می‌کردند،  و  کاملاً  دروغ  می‌انگاشتند.  ما  همۀ  چیزها  را  کاملاً  شمارش  نموده‌ایـم  و  با  دقّت  ثبت  و  ضبط  کرده‌ایم‌.  پس  بچشید!  ما  هرگز  چیزی  جز  عذاب  و  درد  و  رنـج‌،  برایتان  نمی‌افزائیم‌.(نبأ/21-30)                                

صحنۀ  نعمت  نیز  جوشان  و  خروشان  است‌:

(إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا (٣١)حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا (٣٢)وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا (٣٣)وَكَأْسًا دِهَاقًا (٣٤)لا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلا كِذَّابًا (٣٥)جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا) (٣٦)

مسلّماً  پرهیزگاران‌،  رستگاری  (‌از  دوزخ‌)  و  دستیابی  (‌به  بهشت‌)  بهرۀ  ایشان  می‏‎گردد.  باغهای  سرسبز،  و  انواع  رزها  (‌بهرۀ  ایشان  می‌گردد)‌.  و  دختران  نوجوان  نارپستان  همسنّ  و  سال‌،  و  جام  پر  از  شراب‌.  بهشتیان  در  آنجا  نه  سخن  پوچ  و  بیهوده‌ای  می‌شنوند،  و  نه  دروغگوئی  و  دروغگو  نامیدنی‌.  این  پاداش  پروردگار  تو  است  و  عطیّۀ  بسنده‌ای  (‌برای  برآورد  خواستها  و  آرزوهای  بهشتیان  است‌)‌.(‌نبأ/31-36)  

این  سوره  با  آهنگ  بلند بالائی  خاتمه  می‏‎یابد،  آهنگی  که  حقیقت  آن  والا،  و  صحنۀ  عرضۀ  آن  بالا  است‌.  بیم  دادن  و  برحذر  داشتن  و  اندرز  دادن  و  نصیحت  کردن  درمی‌رسد  پیش  از  این‌ که  روزی  فرا برسد که  این  صحنۀ  بزرگ  و  سترگ  در  آن  پیش  بیاید:

(رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَنِ لا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا (٣٧)يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا (٣٨)ذَلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ مَآبًا (٣٩)إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا) (٤٠)

پروردگار  مهربان  آسمانها  و  زمی