بْحاً طَوِيلاً (7)  وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلاً (8)  رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلاً (9)  وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلاً) (10)

ای  جامه  به  خود  پیچیده‌! شب‌،  جز اندکی‌ (‌از آن‌)  بیدار  بمان‌.  نیمی  از  شب‌،  یا  کمی  از  نیمه  بکاه  (‌تا  به  یک ‌سـوم  شب  می‌رسد)‌.  یا  بر  نیمۀ  آن  بیفزا  (‌تا  به  دو  سوم  شب  می‌رسد)‌.  و  قرآن  را  بخوان  خواندنی  (‌همراه  با  دقّت  و  تأمّل‌،  و  در  ضمن  شمرده  و  روشن‌)‌.  ما  سـخن  (‌پرمسؤولیّت  و  پردردسر  و  لبریز  از  تکالیف  و  وظائف‌)  سنگینی  را  بر  تو  نازل  خواهیم  کرد  (‌که  قرآن  است‌)‌.  عیادت  شبانه‌،  (‌افعال  آن‌)  مؤثّرتر  و  ماندگارتر،  و  اقوال  (‌آن‌)  درست‌تر  و  پابرجاتر  است‌.  تو  در  روز،  تلاش  فراوان  و  طولانی  داری  (‌و  به  سبب  اشتغال  به  امور  زندگی  و  تبلیغ  رسالت‌،  فراغتی  برای  پرداختن  به  قرائت  قرآن  نـخواهی  داشت‌)‌.  نام  پروردگارت  را  ببر،  و  از  همه  چیز  ببر  و  بــدو  بپیوند  (‌و  در  دلهای  شب  بــه  نیایش  و  پرستش  او  بپرداز)‌.  یزدان‌،  خداوند‌گار  مشرق  و  مغرب  (‌و  همۀ  جهان  هستی‌)  است‌،  و  جز  او  معبودی  نیست‌.  پس  تنها  او  را  به  عنوان  کارساز  و  یاور  برگیر  و  برگزین  (‌و  کار  و  بار  خویش  را  بدو  واگذار  کن‌)‌.  در  برابـر  چیزهائی  که  می‏‎گویند  شکیبائی  کن‌،  و  به  گونۀ  پسندیده  از  ایشان  دوری  کن‌. (مزّمّل/1-10)                                    

محفد  «‌عـهه‌سه  این  چنین  برخاست.  و  این  چنین  در  پیکار  دائم  و  همیشگ  بیش  از  بیست  سال  زندگی‌کرد.  در  طول  این  مدت‌کاری  او  را  ازکاری  بازنداشت  و  غافل  نکرد،  از  آن  زمان‌که  ندای  آسمانی  بزرگوار  را  شنید  و  از  آن  تکلیف  و  وظیفۀ  هراس‌انگیز  را  دریافت  .  .  .  خداوند  از  طرف  ما  و  از  طرف  همۀ  انسانها  بهترین  پاداش  را  بدو  عطاء  فرمایادا  .  .

*

نیمۀ  اول  این  سوره  با  آهنگ  موسیقی  یگانه‌ای  به  پیش  می‌رود.  این  آهنگ‌،  حرف  لام  مطلّقۀ  مـمدودی  است‌.  آهنگ  خوشایند  محترمانۀ  بزرگواری  است‌.  سازگار  با  عظمت  تکلیف  و  جدّیّت  فرمان  است‌.  همآوا  با  هولها  و  هراسهای  پیاپی  و  متوالی  روند  سوره  است  .  .  .  هولها  و  هراسهای  تهدید  و  بیم  وحشتناک  و  ترسناک  است‌:  

( وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلاً (11)  إِنَّ لَدَيْنَا أَنكَالاً وَجَحِيماً (12)  وَطَعَاماً ذَا غُصَّةٍ وَعَذَاباً أَلِيماً) (13)

مرا  با  ثروتمندانی  واگذار  که  (‌تو  را  و  رسالت  آسمانی  را  دروغ  می‌نامند  و)  تکذیب  می‌دارند،  و  با  آسودگی  خاطر  آنان  را  اندکی  مهلت  بده‌.  (‌خود  دانم  و  ایشان‌)‌.  نزد  ما  غل  و  زنـجیرها  و  آتش  سوزان  دوزخ  است‌.  و  همچنین  خوراک  گلوگیری  و  عذاب  دردناکی  موجود  است‌.  (‌مزّمّل‌/ 11-13)  

و  هولها  و  هراسهای  جایگاه  همایش  همگان‌،  یعنی  محشری  است‌ که  از  میان  صحنه‌های  جهان  و  از  ژرفاهای  درون  آدمیان  سر  برمی‌زند  و  پدیدار  و  نمودار  می آید.

( يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيباً مَّهِيلاً) (14)

روزی‌،  زمین  و  کوه‌ها  سخت  به  لرزش  و  جنبش  درمی‌آید  و  (‌چنان  کوه‌ها  درهم  کوبیده  می‌شود  که‌)  کوه‌ها  به  توده‌های  پراکنده  و  تپه‌های  ریگ  روان  تبدیل  می‏‎گردد. (مزّمّل/14)                                                                          

( فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِن كَفَرْتُمْ يَوْماً يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيباً (17)  السَّمَاء مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولاً) (18)

اگر  کافر  شوید‌،  چگونه  خود  را  از  (‌عذاب  شدید)  روزی  بر کنار  می‌دارید  که  (‌ترس  و  هراس  آن‌)  کودکان  را  پیر  می‌سازد؟‌!  در  آن  روز  آسمان  (‌با  همه  قوّت  و  عظمتی  که  دارد،  از  خوف  و  هول  قیامت‌)  از  هم  شکافته  می‏‎گردد.  وعدۀ  خدا  قطعاً  به  وقوع  می‌پیوندد. (‌مزّمّل‌/17و18)  

و  امّا  آیۀ  واپسین  و  طویلی ‌که  نیمۀ  دوم  این  سوره  را  تشکیل  می‌دهد،  پس  از گذشت  یک  سال  شب‌زنده‌داری  و  عبادت  و  به  نماز  ایستادن  تا  بدان  اندازه ‌کـه  پاهای  پیغمبر  صلّی الله علیه وآله وسلّم  و  جماعتی  از کسانی  که  در  خـدمتش  بودند  ورم  می‌کند  و  می‌آماسد،  نازل  گردیده  است‌.  خدا  او  را  و  ایشان  را  با  این  شب‌زنده‌داری  و  عبادت  و  به  نماز  ایستادن  آماده  می‌سازد  برای  چیزی‌ که  آنان  را  باید  برای  آن  آماده  سازد!  آن‌ گاه  حکم  تخفیف  نازل  شد.  همراه  با  آن  اطمینان  داده  می‌شود که  این  خدا  است‌ کـه  ایشان  را  برابر  علم  و  حکمتش  برگزیده  است  و  ایـن  بارهای  سنگین  و  تکالیف  دشوار  را  بر  دوششان‌ گذاشته  است‌،  بارهای  سنگین  و  تکالیف  دشواری ‌که  خدا  آن  را  برایشان  در علم  خود  مقدّر و مقرّر  فرموده  است  .  .  .  این  آیه  دارا‌ی  شیوه  و  روال  ویژه‌ای  است‌.  آیه‌ای  است  طولانی  و  دارای  موسیقی  و  نوای  موّاج  و گسترده  است‌.  در  آن  آرامش  و  استقرار  است‌،  و  دارای  قافیه‌ای  متناسب  با  ا‌ین  آرامش  و  استقرار  است‌.  و  آن  حرف  میم  است ‌که  پیش  از  آن  حرف  باء  مدّی  است‌:

(غَفُورٌ رَّحِيمٌ )(20)   آمرزگار  و  مهربان  است‌.  (‌مزّمّل‌/ 20)  

این  سوره  با  دو  بخش  خود‌  صفحه‌ای  از  تاریخ  این  دعوت  را  نشان  می‌دهد.  این  سوره  با  ندای  آسمانی  و  ارزشمند  می آغازد،  و  وظیفه  و  تکلیف  بزرگی  را  در  شروع  خود  دارد.  آمادگی  برای  انـجام  این  وظیفه  و  تکلیف  را  به  تصویر  می‌کشد،  و  آن  را  در سایۀ  شب‌زنده‌داری‌،  خواندن  نماز،  تلاوت  قرآن‌،  ذکر  و  یاد  خاشعانه  و  از  همه  چیز  بریده  و  به  خدا  رسیده،  تکیه  و  توکّل  بر  خدای  یگانه‌،  صبر  و  شکیبائی  و  استقامت  در  برابر  اذیّت  و  آزار،  بهینه  زیبا  به  ترک  تکذیب ‌کنندگان  گفتن،  و  ایشان  را  به  خداوند  قادر  و  توانا  سـپردن‌،  خداوندی ‌که  صاحب  دعوت  و  صاحب  پیکار  او  است‌،  حاصل  می‏‎گردد  .  .  .
این  سوره  با  پسودۀ  نرمش‌،  مهربانی،  تخفیف  دادن‌،  آسان‌ گرفتن‌،  رهنمود کردن  به  طاعات  و  عبادات،  توصیه  به  خیرات  و  حسناتی‌ که  مـوجب  نزدیکی  به  خدا  می‌گردند،  و  اشاره  به  مرحمت  و  مغفرت  خدا،  به  پایا ن می آید:

(انَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ) (20)

خدا  آمرزگار  و  مهربان  است‌. (‌مزّ‌مّل‌/20)  

این  سوره  با  دو  بخش  خـود  صفحه‌ای  از  صفحات  جدّ و  جهد  و  تلاش  و کوشش  ارزشمند  و  بزرگواری  را  به  تصویر  می‌کشد که  آن‌ گروه  برگزیدۀ  بشری  از  خـود  نشان  دادند.  آن‌ گروهی ‌که  در  میان  انسانهای‌ گمراه  برگزیده  شده  بودند  تا  ایشان  را  به  سوی ‌پروردگارشان  برگردانند،  و  در  این  راستا  در  بر‌ابر  اذیّت  و  آزارشان  صبر  و  شکیبائی‌ کنند،  و  با  افکار  و  اندیشه‌های  درونشان  جهاد  و  پیکار  نم