گاهی  است‌.

تصوّر  این  حال‌،  و  این ‌که  پیغمبر  صلّی الله علیه و اله و سلّم  احاطه  شده  است  با  نگهبانان  و  مراقبان‌،  خدا  از  هـر  چه  او  دارد  و  می‌کند  مطّلع  است‌،  و  از  هر  چه  پیرامون  او  است  آگاه‌،  او  به  عنوان  سربازی  وظیفه  و  تکلیف  را  دریافت  می‌دارد  و  چیزی  نمی‌تواند  بکند  مگر  انجام  وظیفه  و  ادای  امانت‌،  راه  خود  را  در پیش  می‌گیرد  و  به  خویشتن  هم  رها  و  واگذار  نگردیده  است‌،  به  دست  ضعف  و  زبونیش  سپرده  نشده  است‌،  به  هوا  و  هوسش  هم  واگذار  نشده  است‌،  به  هر  چه  می‌خواهد  بکند  و  از  آن  خشنود  است  نیز  واگذار  نگردیده  است‌،  بلکه  ‌کار  جدّی  و  قطعی  و  مراقبت  و  محافظت  دقیق  است‌،  او  این  را  می‌داند  و  راستای  راه  خود  را  در  پیش  می‌گیرد  و  به  پیش  می‌رود  و  در  اینجا  و  آنجا  به  چیزی  نمی‌نگرد  و  از  جاده  منحرف  نمی‌شود،  او  می‌داند  پـیرامونش  نگهبانان  و  مراقبان  هستند،  او  می‌داند  از  چه  آگاهی  و  د‌انشی  و  از  چه ‌کشف  و  شهودی  برخوردار  است‌،  اینها  موضعی  و  موقعیّتی‌  را  ایجاد  می‌کنند که  انسان  را  متوجّه  موضع  و  موقعیّت  پیغمبر  صلّی الله عليه وآله وسلّم  می‌گرداند،  و  از  دیگر  سو  ترس  و  هراسی  پیرامون  این  مقام  و  منزلت  بزرگ  برمی‌انگیزد.

*
با  این  آهنگ  هراس‌انگیز  و  خوفناک‌،  این  سوره  پایان  می‌پذیرد،  سوره‌ای‌ که  با  ترس  و  لرز  و  شگفتی  و  شگرفی  پدیدار  در  سخنان  طولانی  و  مفصّل  جنّیان،  آغاز گردیده  است‌،  سخنانی  که  از  آثار  شگفتی  و  شگرفی  و  لرزه  و  هراس  لبریز  است‌.

این  سوره‌ای‌ که  از  بیست‌ و هشت  آیه  تجاوز  نمی‌کند،  این  همه  حقائق  اساسی  و  بنیادینی  را  بیان  می‌دارد که  در  تشکّل  عقیدۀ  مسلمان‌،  و  در  پدید  آوردن  جهان‌بينی  روشن  و  هماهنگ  و  راست  و  درست  او  دخالت  دارد،  جهان‌بینی‌ای ‌که  زیاده‌روی  و کوتاهی  نمی‌ورزد،  و  بر  شخص  مسلمان  پنجره‌های  آگاهی  و  شناخت  را  نمی‌بند‌د،  و  -‌ با  وجود  این  - ‌به  دنبال  افسانه‌ها  و  خیالبافیها  نمی‌افتد.

راست ‌گفته‌اند گروهی ‌که  ایمان  آورده‌اند  بدان  هنگام  که  قرآن  را  شنیده‌اند.  این‌ گروه  می‌گویند:
(انّا سَمِعنا قُرآناً عَجَباً يهدی الی الرُّشدِ فَآمَنّا به).
ما  قرآن  زیبا  و  شگفتی  را  شنیده‌ایم‌.  همگان  را  به  راه  راست  رهنمود  می‌سازد،  و  ما  بدان  ایمان  آورده‌ایم‌.
-----------------------------------------------------
[1] سینی چوبین‌. (‌مترجم‌)  
[2]من خود را تبرئه نمی‌کنم از این‌که در برخی از تألیفات خودم و در اجزاء پیشین  همین «‌فی ظلال القرآن‌» چنین سبک و شیوه‌ای را تا اندازه‌ای در پیش‌ گرفته‌ام ...  امیدوارم آن را در چاپهای بعدی - اگر خدا توفیق را رفیق بفرمایند - اصلاح و جبران  نمایـم ... چیزی را که در اینجا میگویم حقّ می‌دانم و در پرتو هدایت خدا معتقد  بدان هستم‌. 
[3] اندیشۀ اسلام در بارۀ هستی و زندگی‌ و انسان‌، بـررسی‌ و پژوهشی است‌که  مؤلّف امیدوار است در پرتو عنایت یزدان آن را به پایان برساند و موفّق به چاپ آن  شود. 
[4]‌مؤلّف محترم واژۀ، «‌المساجد» را در این آیه مصدر میمی ‌و اسم مکـان بشمار  آورده‌اند. باتوجّه به مصدر میمی ‌بودن «‌المساجد»‌ معنی ‌«‌و  ان المساجدلله‌...»  چنین است‌: سجده بردنها برای خـدا است‌وبس ...(‌مترجم‌). <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:174.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:175.txt">قسمت دوم</a><a class="text" href="w:text:176.txt">قسمت سوم</a></body></html>سورۀ  مزّمّل  مکّی  و  ٢٠  آيه  است  
بسم  الله  الرحمن  الرحيم  

(يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ (١)قُمِ اللَّيْلَ إِلا قَلِيلا (٢)نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلا (٣)أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلا (٤)إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلا ثَقِيلا (٥)إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلا (٦)إِنَّ لَكَ فِي اَلنَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلا (٧)وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلا (٨)رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لا إِلَهَ إِلا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلا (٩)وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلا (١٠)وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلا (١١)إِنَّ لَدَيْنَا أَنْكَالا وَجَحِيمًا (١٢)وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَعَذَابًا أَلِيمًا (١٣)يَوْمَ تَرْجُفُ الأرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَهِيلا (١٤)إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَى فِرْعَوْنَ رَسُولا (١٥)فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلا (١٦)فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِنْ كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا (١٧)السَّمَاءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولا (١٨)إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلا (١٩)إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الأرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لأنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) (٢٠)

در  بارۀ  سبب  نزول  این  سوره  روایت  مـی‌شود که  قریشیان  در  دارالندوه‌ گرد  آمدند،  و  به  توطئه  و  نیرنگ  پیغمبر  صلّی الله علیه وآله وسلّم  دعوتی  پرداختند که  آن  را  برایشان  آورده  بود.  این  امر  به  سمع  مبارک  پیغمبر  خدا  صلّی الله علیه وآله وسلّم  رسید.  از  این  امر  غمگین‌ گردید.  خویشتن  را  با  جامه‌اش  پوشاند  و  جامه‌اش  را  بر  سر کشید  و  غمناک  و  غمزده  خفت‌.  جبرئیل  علیه السّلام  نیمۀ  اوّل  این  سوره  را  برایش  آورد:  

(يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ (١)قُمِ اللَّيْلَ إِلا قَلِيلا (٢)...الخ...

ای  جامه  به  خود  پیچیده‌!  شب‌،  جز  اندکـی  (‌از  آن‌)  بیدار  بمان  ...  ...  تا  آخر  ...

نیمۀ  دوم  این  سوره  به  تاخیر  افتاد که  خداوند  بزرگوار  می فرماید:

(إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ ...).

پروردگارت  می‌داند  که  تو  نزدیک  به  دو  سـوم  شب  به  نماز  می‌ایستی  ...  . (مزّمّل/20) 

تا  آخر  سوره  .  .  .  این  تأخیر  یک  سال ‌کامل  ط