 رقابت  و  مسابقه  می‌پردازند  و  به  همدیگر  می‌تازند.  این  سوره  چشمان  آنان‌  را  به  مکان‌  دور  آسمان  می‌دوزد،  و  ذهن  و  شعو‌رشان  را  متوجّه  فراسوی  اسباب  و  علل  معلوم  برای  ایشان  در  حدّ  گمان  و  توانشان  می‌سازد:

(أَمْ مَنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ) (٢١)

یا  این  که  چه  کسانیند  که  اگر  خداوند  روزی  خود  را  بازدارد  بتوانتد  به  ‌شما  روزی  برسانند؟‌!  اصلاً  ‌کافران  در  سرکشی  و  گریز  پافشاری  می‌کنند.(‌ملک‌٢١/)  

آنان  سر  در  گمراهی  خود  نهاده‌اند،  ولی‌  گمان  می‌برند  که  ایشان  راهیابند،  در  حالی‌  که  سرگشته‌اند.  این  سوره  حقیقت  حال  ایشان  و  حال  راهیافتگان  را  راست  و  درست‌  به  شکل  جنبنده  و  الهامگرانه  ترسیم‌  می‌کند:  

(أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمْ مَنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ) (٢٢)

آیا  آن  کسی  که  نگونسار  و  بر  رخساره  راه  می‌رود  راهیاب‌تر  است‌،  یا  کسی  که  بر  پا  ایستاده  و  درست  در  راه  راست  گام  برمی‌دارد؟‌.(ملک‌/22)  

آنان  سود  نمی‌برند  و  استفاده  نمی‌کنند  از  چیزهائی‌  که  خدا  بدیشان  داد‌ه  است  و  از  آنان  بهره‌مندشان‌  کرده  است‌،  از  قبیل  استعدادها  و  ادراکهائی‌  که  در  وعدشان  سـرشته  است  و  به  ودیعت‌  گذاشته  است‌.  آنان  از  چیزهائی  فراتر  نمی‌نگرند  و  نـمی‌روند  که  حواسشـان  بدانها  پی  می‌بر‌د.  آنان  در بارۀ  چیزهائی  نمی‌اندیشند  که  در  فراسوی  این  واقعیّت  نزدیک  قرار  دارند.  ولی  این  سوره  ایشان  را  به  یاد  نعمت  خدا  می‌اندازد،  نعـمتی‌  که  در  چیزهائی  است‌  که  خدا  بدیشان  عطاء  فرموده  است‌.  آنان  را  رهنـمود  می‌کند  که  این  عطیّۀ  خـدادادی  را  در  روشن‌سازی  و  روشنگری  آیندۀ  نهان  در  فراسوی  حاضر  ظاهر  به  ‌کار  گیرند،  و  از  همین  ابتدای‌  کار  به  هدف  نهائی  ‌کار  بنگرند  و  بیندیشند:

(قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأبْصَارَ وَالأفْئِدَةَ قَلِيلا مَا تَشْكُرُونَ (٢٣) قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الأرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ) (٢٤)

بگو:  خدا  کسی  است  ‌که  شما  را  (‌از  عدم‌)  آفریده  است‌،  و  برای  شما  گوش  و  چشم  و  دل  درست  کرده  است  (‌که  وسیلۀ  کار  و  سعادت  شما  هستند.  امّا  شما  این  نعمتها  را)  کمتر  سپاسگزاری  می‌کنید.  بگو:  او  کسی  است  که  شما  را  در  زمین  تولید  و  تکبیر  کرده  و  پخش  ‌و  پراکنده  نموده  است‌،  و  در  پیش‌  او  گرد  آورده  می‌شوید. (‌ملک/24-23‌)  

آنان  رستاخیز  مردگان  و  هـمایش  همگان  در  پیش  یزدان  را  دروغ  می‌دانند،  و  از  موعد  آن  می‌پرسند.  این  سوره  موعد  قیامت  را  برایشان  به  ‌تصویر می‌کشد،  به‌  گونۀ  واقعی  و  ناگهانی  و  نزدیکی‌  که  وقوع  آن  ایشان  را  بدحال  و  ناراحت  می‌کند:

(وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٥) قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٦) فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ) (٢٧)

می‌گویند:‌  اگر  راست‌  می‌گوئید:‌  این  وعده‌ای‌  که  می‌دهید،  ‌کی  خواهد  بود؟  بگو:  اطّلاع  و  آگاهی‌  (‌از  فرا رسیدن  مجازات  دنیوی  ‌و  یا  وقوع  قیامت‌)‌  متعلّق  به  خدا  است  و  بس‌.  من  فقط  بیم‌ دهندۀ  ‌آشکاری‌  هستم‌.  هنگامی  که  این  وعدۀ  الهی  ‌را  از  نزدیک‌  مشاهده  ‌کردند.  چهره‌های  کافران  درهم  و  زشت  می‏‎گردد،  و  بدیشان  گفته‌  می‌شود:  این‌‌  همان‌  چیزی‌  است  که  خود  می‌خواستید  (‌و  در  فرا رسیدن  و  دیدن‌  آن  شتاب  می‌ورزیدید)‌. (ملک‌/25-27)
آنان  انتطار  می‌کشند  که  پیغمبر  صلّی الله علیه و اله و سلّم  ‌و  کسانی  ‌که  با  او  هستند  هلاک  و  نابود  شوند،  و  ایشان  از  این  صدائی‌  که  خوابشان  را  با  پند  و  اندرز  و  ترساندن  و  برحذر  داشتن  و  بیدار  کردن  از  آسایش  رکود  و  آرامش  جنود  می‌رماند  آسوده  ‌گردند!  این  سوره  ایشان  را  تذ‌کّر  می‌دهد  که  هلاک  و  نابود  شدن  مشتی  مومن  یا  ماندن  آنان  تاثیری  ندارد  در  چیزی‌که  منتظرشان  است‌  که  عذاب  یزدان  در  برابر  کفر  و  تکذیب  ایشان  است‌.  پس  سزاوار  است  آنان  بیندیشند  دربارۀ  ‌کار  و  حال  خود  پیش  از  این‌  که  آن  روز  سخت  فرا  رسد:

(قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٨) قُلْ هُوَ الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٢٩) قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ) (٣٠)
بگو:  به  ‌من  خبر  دهید  اگر  خداوند  مرا  و  تمام  ‌کسـانی  را  که  با  من  هستند  (‌و  ایمان  آورده‌اند)  هلاک  سازد،  و  یا  به  ما  رحم  نماید  (‌و  ما  را  فعلاً  نکشد،  به  هر  حال  ما  چه  حال  بمیریم  و  چه  در  آینده‌،  اهل  نجات  هستیم‌)‌.  امّا  چه  کسی  کافران  را  از  عذاب  دردناک  (‌دوزخ  می‌رهاند  و)  در  پناه  خود  می‌دارد؟  بگو:  خدا  مهربان  است  و  بدو  ایمان  آورده‌ایم‌.  لذا  خواهید  دانست  که  چه  کسی  (‌از  ما  و  شما)  در  گمراهی  ‌و سرگشتگی‌ آشکاری ‌است‌. (‌ملک/28-29‌)

این  سوره‌  در  پایان  خو‌د  ایشان‌  را  بیم  می‌دهد.  آنان  ‌را  از  آن  می‌ترساند  که  آبی  از  میان  برود  که  بدان  زندگی  می‌ کنند.  آب  همان  چیزی  است‌  که  خدا  آن  را  به  جریان  می‌اندازد.  همان  خدائی‌  که  او  را  نمی‌پذیرند  و  بدو  ایمان‌ نمی‌آورند!

(قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ) (٣٠)

بگو:  مرا  خبر  دهید  اگر  آبهای  (‌مورد  استفادۀ‌)  شما  به  زمین  فرو  رود،  چه  کسی  ‌می‌تواند  آب  روان  در  دسترس  شما  مردمان  قرار  دهد؟‌. (‌ملک‌/30)  

حرکت  و  جنبش  است‌.  حرکت  و  جنبش  در  حواسّ‌،  در  حسّ  و  شعو‌ر،  در  اندیشه  و  تفکّر،  و  در  ذهن  و  شعور.

*

کلید  سراسر  این  سوره‌،  و  محور  آن‌  که  حرکت  و  جنبش  در  این  سوره  بدان  مربوط  می‌گردد  و  پیوند  می‌خورد،  سرآغاز  جامع  الهامگرانۀ  آن  است‌:

(تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (١)

بزرگوار  و  دارای  بـرکات  بسیار،  آن  کسی  که  فرمانروائی  (‌جهان  هستی‌)  از  آن  او  است  و  او  بر  هر  چیزی  کاملاً  قادر  و  توانا  است‌. (‌ملک‌/1)  

از  حقیقت  فرمانروائی  و  از  حقیقت  توانائی‌،  همۀ  شکلهائی  ‌که  این  سوره  آنها  را  پیش  چشم  می‌دارد،  و  همۀ  حرکتهای  نهان  و  آشکاری‌  که  دلها  را  بیدار  می‌گردانند  و  متوجّه  آن  شکلها  می‌سازند،  پدیدار  و  نمودار  می‌آ