ه‌ایم‌،  و  آنها  را  وسیلۀ  راندن  اهریمنان  ساخته‌ایم  ... .   (ملک‌/3-5)  

از  دیدگاه  جاهلیّت‌،  زندگی  دنیا  هدف  نهائی  وجود  انسان‌،  و  پاپان‌  کار  گشت  و  گذار  جهان  است‌.  و لیکن  این  سوره  پرده  از  جلو  جهان  دیگری  برمی‌دارد  که  برای  اهریمنان  و  کافران  حاضر  و  آماده  است‌.  جهان  دیگری  که  لبریز  از  جنبش  و  آمادگی  و  انتظار  است‌:

(وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ (٥) وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٦) إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَهِيَ تَفُورُ (٧) تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ (٨) قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلا فِي ضَلالٍ كَبِيرٍ (٩) وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ (١٠) فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لأصْحَابِ السَّعِيرِ) (١١)

و  برای‌  ایشان  عذاب‌  آتش  سوزانی‌  را  آماده  کرده‌ایم‌.  کسانی  که  به  پروردگار  خود  ایمان‌  نداشته  باشند،  عذاب  دوزخ  دارند،  ‌و  چه  بد  جایگاهی  است‌!  هر  زمان‌  که  به  دوزخ  انداخته  شوند،  تنوره  ‌می‌زند  و  غرّشی‌  از  آن  می‌شنوند.  دوزخ  از  شدّت  خشم  (‌بر  ایشان‌)  نزدیک  است  بترکد  و  پاره  پاره  شود.  هر  زمان  که  گروهی  بدان  انداخته  می‌شوند،  دوزخبانان  از  آنان  می‌پرسند:  آیا  پیغمبر  بیم‌دهنده‌ای  به  میان  شما  نیامده  است‌(‌تا  شما  را  از  چنین  روزی  و  وضعی  بترساند؟‌)‌.  می‌گویند:  آری‌!  پیغمبران  بیم‌دهنده‌ای  بـه  میـان  ما  آمدند  و  ما  دروغگویشان‌  نامیدیم  ‌و  گفتیم‌:  خداوند  به  هیچ  وجه  چیزی  را  (‌به  ‌نام  وحی‌،  برای  کسـی‌)  نـفرستاده  است‌،  و  شما  دچار گمراهی  بزرگی  هستید.  و  می‌گویند:  اگر  ما  گوش‌  شنوا  می‌داشتیم‌،  و یا عقل  خود  را  به  کار  می‏‎گرفتیم،  هرگز  از  زمرۀ  دوزخیان  نمی‌گشتیم‌.  اینجا  است  ‌که  ‌به  گناه  خود  اعتراف  ‌می‌کنتد.  پس‌  دوری  (‌از  رحمت  خدا)  بهرۀ  دوزخیان  باد!.  (ملک‌/‌٥-‌١١)  

انسانها  در  دورۀ  حاهلیّت  از  این  وضع  ظاهری‌  که  درآن  می‌زیستند  پا  فراتر نمی‌نهادند،  و  به  جهان  غیب  ‌و  آنچه  در  بردارد  دل  نمی‌دادند.  چرا  که  آنان  غرق  در  زندگی  دنیا،  و  اسیر  در  قفس  زمین  ثابت  و  برجای  بودند.  امّا  این  سوره  دلهایشان  و  چشمهایشان  را  به  جـان  غیب  و  به  آسمان  و  به  قدرتی  خیره  می‌دارد  و  می‌دوزد  که  آن  را  چشمی  ندیده  است‌،  و لیکن  چنین  قدرتی  می‌تواند  انجام  دهد  هر  چه  بخواهد  و  هر  گونه  ‌که  بخواهد  و  هر جا که  بخواهد.  این  سوره  در  فهم  و  شعورشان  این  زمین  ثابتی  را  به  تکان  می‌اندازد  که  بدان  اطمینان  یافته‌اند  و  غرق  آن  گردیده‌اند:

(إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ (١٢) وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (١٣) أَلا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ (١٤) هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأرْضَ ذَلُولا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ (١٥) أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الأرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ (١٦) أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ) (١٧)

کسانی  که  در  نهان‌،  از  پروردگار  خود  می‌ترسند،  آمرزش  و  پاداش  بزرگ  و  فراوانی  دارند.  چه  سخنان  خود  را  آهسته  گوئید  و  زمزمه‌  کنید،  و  چه  بلند گوئید  و  آشکار  سازید،  (‌برای  خدا  یکسان  و  عیان  است‌)‌.  چرا  که  او  کاملاً  آگاه  از  اسرار  و  خفایای  سینه‌ها  است‌.  مگر  کسی  که  (‌مردمان  را)  می‌آفریند  (‌حال  و  وضع  ایشان  را)  نمی‌داند،  و  حال  این  که  او  دقیق  و  باریک‌بین  بس  آگاهی  است‌؟‌!  او  کسی  است  که  زمین  را  رام‌  شما  گردانیده  است‌.  در  اطراف  و  جوانب  آن  راه  بروید،  و  از  روزی  خدا  بخورید.  زنده  شدن  دوباره  در  دست  او   است‌.  آیا  از  کسی  که  در  آسمان  است‌،  خود  را  درامان  می‌دانید  که  دستور  بدهد  زمین  بشکافد  و  شما  را  فرو  ببرد،  و  آن  گاه  بلرزد  و  بجنبد  و  حرکت  بکند؟  یا  این  ‌که  از  کسی‌ که‌  در  آسمان  است  خود  را  در  امان  می‌دانید  که  طوفان  شن  بر  شما گمارد  (‌و  شما  را  در  زیر  ریگ‏های  روان  دفن  نماید؟‌)‌.  آن  گاه  خواهید  دانست  که  تـهدید  من  چگونه  است. (ملک/12-17)

پرندگان  آفریده‌هائی  هستند  که  مردمان  آنها  را  بسیار  می‏بینند،  ولی  جز اندکی  در بارۀ  معجزۀ  آنها  نمی‌اندیشند.  این  سوره  چشـمان  مردمان  را  به  سوی  پرندگان  خیره  می‌دارد  تا  بنگرند،  و  دلهایشان  را  به  سوی‌  آنها  متوجّه  می‌سازد  تا  بیندیشند،  و  قدرت  خدائی  را  مشاهده‌  کنند  که  شکل  بخشیده  است  و  سنجیده  است  و  مقرّر  و  مقدّر  داشته  است‌:

(أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ) (١٩)

آیا  پرندگانی  را  نگاه  نکرده‌اند  که  بـالای  سر  آنان  (‌در  پروازند  و)  گاهی  بالهای  خود  را  گسترده  و  کاهی  جمع  می‌کنند؟‌!  جز  خداوند  مهربان  کسی  آنها  را  (‌بر  فراز  آسمان‌)  نگاه  نمی‌دارد،  چرا  که  او  هر  چیزی  را  می‌بیند  (‌و می‌داند  هر  آفریده‌ای  برای  ادامۀ  زندگی  خود  نیازمند  چیست‌)‌.                                          (ملک/‌١٩)  

در  حالی  ‌که  آنان  در  خانه‌هایشان  ایمن  نشسته‌اند،  و  به  جا  و  مکانشان  اطمینان  پیدا  کرده اند،  بسان  اطمینان  شخصی  غافل  از  قدرت  خدا  و  از  قضا  و  قدر  او  است‌،  این  سوره  ایشان  را  تکان  می‌دهد  و  از  این  چرت  زدن  و  به  خواب  غفلت  رفتن  روانی  بیدار  و  هوشیار  می‏‎گرداند،  بعد  از  آن‌  که  زمین  را  زیر  پاهایشان  تکان  داده  است‌،  و  فضای  پیرامونشان  را  به  حرکت  درآورده  است‌.  این  سوره  ایشان  را  با  توجّه  دادن  به  قهر  خدا  و  قدرت  او  به  تکان  می‌اندازد،  خدائی‌  که  حساب  او  را  نگاه  نداشته‌اند  و  وی  را  به  حساب  نیاورده‌اند:

(أَمْ مَنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلا فِي غُرُورٍ) (٢٠)

آخر  کدام  اشخاص  و  افرادند  که  لشکر  شمایید  و  جدای  از  خداوند  مهربان  به  شما  کمک  می‌کنند  و  از  شما  مواظبت  می‌نمایند؟‌!  کافران  گرفتار  غرورند  و  بس. (ملک/20)

رزقی  ‌که  در  دسترس  ایشان  است‌،  دارای  اسباب  و  علل  نزدیک  در  ذهن  و  شعورشان  است‌،  و  بر  سر  به  دست  آوردن  آن  به 