ِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٨٩) وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (١٩٠) وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ (١٩١) فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٩٢) وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوَانَ إِلا عَلَى الظَّالِمِينَ (١٩٣) الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (١٩٤) وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٩٥) وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (١٩٦) الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الألْبَابِ (١٩٧) لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ (١٩٨) ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٩٩) فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ (٢٠٠) وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (٢٠١) أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٢٠٢) وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ) (٢٠٣) 

این  درس  -  مانند  درس‌ گذشته  -  به  بیان  فرائض  این  ملّت  و  تکالیف  آنان  می‌پردازد  و  از  نظام  زندگی  و  احکام  شریعتشان  سخن  می‌راند  و  چگو‌نگی  رفتاری  را  که  باید  به  همدیگر  و  با  ملّتهای  همجوارشان  داشته  باشند  روشن  می‌گرداند.  این  درس  همچنین  دربارۀ  هلالهای  ماه  بیانی  دارد  و  به  تصحیح  عادت  نادرستی  می‌پردازد که  در  جاهلیّت  مرسوم  بود،  و  آن  ایـنکه  مردمان  به  جای  اینکه  در  مناسبات  معیّنی  از  در  منازل  به  خانه‌ها  درآیند،  از  پشت  خانه‌ها  وارد  منزل  می‌شدند.  آنگاه  توضیحی  راجع  به  احکام  جنگ  بطور  عام‌،  و  احکام  جنگ  در  ماههای  حرام  و  در  نزد  مسجدالحرام  بطور  خاص  دارد.  در  پایان  درس  سخن  از  مناسک  و  مراسم  حج  و  عمره  است  به  همان  شکلی‌ که  اسلام  آن  را  پذیرفته  و  پاکیزه‌ا‌ش  داشته  ا‌ست  و  چکیدۀ  اندیشه‌های  جاهلی  را  از  آن  زدوده  است‌.

بدین  منوال  در  ایـنجا  احکـامی  را  خواهیم  یافت  -  همانگونه‌ که  در  درس‌ گذشته  دیدیم  -‌که  به  جهان‌بینی  و  اعتقاد،  و  به  مناسک  و  مراسم  عبادت‌،  و  به  جنگ  و  پیکار،  مربوط  می‌شوند  ...  و  همۀ  آنها  درکمربند  یگانه‌ای‌ گرد  می‌آیند،  و  یاد  خدا  و  ترس  از  او  و  تقوی  پیشگی‌،  دنبالۀ  همۀ  آن  احکام  و  پایان  بخش  یکایک  آنها  است‌.  به  هنگام  سخن  از  موضوع  ورود  به  خانه‌ها  از  پشت  آنها،  پیروی  می‌آید  و  معنی  نیکی  و  نیکوکاری  را  تـصحیح  مـی‌کند  و  اعلان  مـی‌دارد که  نيكی  و  نیکو‌کاری  در  حرکات  ظاهری  نیست‌،  بلکه  تنها  در  تقوی  و  پرهیزگاری  جایگزین  است‌.

وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٨٩)

نیکوئی  آن  نیست  که  از  پشت  خانه‌ها  به  منزل  درآئید،  ولیکن  نیکی  کسـی  را  است  که  تقوی  پیشه  کند،  و  از  درهای  خانه‌ها  به  منازل  وارد  شوید،  و  از  (‌مخالفت  با  پروردگار  و  خشم‌)  خدا  بـپرهیزید،  بـاشد  که  رستگار  گرد‌ید.

در  رابطۀ  با  جنگ به طور  عام‌،  مؤمنان  را  به  عدم  تعدّی  و  تجاوز  رهنمود  می شود  و  چنین  امری  را  با  خوشایندی  و  ناخوشایندی  خدا  پیوند  می‌بخشد:
(إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ)
همانا  خداوند  تجاوزکاران  را  دوست  نمی‌دارد.
در  رابطۀ  با  جنگ  در  ماه  حرام‌،  سخن  را  با  پرهیزگاری  (‌از  مخالفت  و  خشم‌)  خدا  به  پایان  می بر‌د:
(وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ )
از  (‌خشم‌)  خدا  بپرهیزید  و  بدانید  که  خدا  با  پرهیزگاران  است‌.
به  هنگام  سخن  از  انفاق  و  بذل  مال‌،  کلام  را  با  دوست  داشت  و خوشایندی  خدا  از  نیکوکاران‌،  خاتمه  می‌دهد: 
 (وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ)
نیکوئی  کنید،  همانا  خداوند  نیکوکاران  را  دوست  می‌د‌ارد‌.
در  دنبالۀ  برخی  از  مناسک  حج‌،  می‌فرماید:
(وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ) (١٩٦)
از  (‌خشم‌)  خدا  بپرهیزید  و  بدانید 