انیشان‌گردانند. چون ایـن مـیزان و معیاری است‌که جهان‌بینی اسلامی معترف بدان نیست و آن را به رسـمیت نـمی‌شناسد. ارزش هر حـال و وضعی‌، و بهای هر عرف و عادی‌، و ارج هرگونه رسم و تقلیدی‌، وقتی معتبر است‌که اصلی در برنامه یزدان داشته باشد، یزدانی که ارزشـها و معیارها تـنها از او دریافت می‌گردد و بس.

از اینجا است‌که‌گروه مومنان در راه خدا جهاد می‌کنند، و از سرزنش سرزنش‌کننده‌ای خوف و هراسی ندارنـد ... این هم نشانه مومنان گزیده است‌.

قطعاً این‌گزینش خدا، و این عشقي‌که میان یـزدان و میان بندگان‌گزیده ردو بدل می‌گردد، و این نشانه‌هائی که خدا آنها را سیما و عنوا‌ن سردفتر وجودشان می‌سازد، و این اطمینانی‌که آنان در درونشان نسبت به یزدان دارند، و این سیر و حرکت و پویش و تکاپوئی‌که در پرتو هدایت و رهنمود آفریدگارشان در جهاد و پیکارشان از خود نشان می‌دهند، همه و همه از فضل خدای بزرگوار است‌:

(‌ذلِکَ فَضلُ الله یُوتیِه مَـن یَشـاء‌ُ. و الله‌ُء‌واسـعُ عَليمُ ) ٠

این هم فضل خدا است (‌که کسی دارای چنین اوصافی باشد)‌. خداوند آن را به هر کس که بخواهد (‌بـه خیر و خوبی نائل شود) عطاء می‌کند. و خداوند دارای فضل فراوان و (‌انعام بیشمار است‌، و از مستحقان آن‌) آگاه است‌.

خدا از دارائی بیکران و نعمت نامحدود فراوان خود، و از روی دانش و فرزانگی مطلق خدایانه خـویش‌، به بذل‌+ بخشش دست می‌یازد و به بندگان خود عطایای خداوندگارانة خویشتن را عطاء می‌فرماید... چه عـطاءفراوان و بذل و بخشش فـراخ و زیادی است آنـچه برمی‏گزیند و از روی دانش خویش و اندازه‌ای‌که در نظر است به هرکس‌که خود بخواهد می‌بخشدا

خداوند متعال برای مومنان سـمت و جـهت دوستی یگانه‌ای را نیز مشخص می‌سازد که با صـفت ایـمان سازگار است‌، و برایشان معین می‌دارد کسـانی را که باید مومنان ایشـان را به دوسـتی‌گیرند و برای مهرورزی خود برگزینند:

(إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ وَرَسُولُهُ). 

 تتها خدا و پیغمبر او و مومنانی یاور و دوست شمایبد کـه خـاشعانه و خـاضعانه نماز را بجای مـی‌آورند و زکات مال بدر مـی‌کنند.

از جمله صفتهای ایشان یکی هم اقامه نماز - نه تنها ادای نماز - است‌. اقامه نماز یعنی خواندن نماز به تمام وکمال و بدانگونه‌که سزاوار و بایسته است و آثار و نتائج خود را به دنبال آورد. آثـار و نتائجی‌که ایـن فرموده خداوند بزرگ آن را مقرر می‌فرماید:

( إنّ‌ الصّلا٥‌‌ تَنهی عَنِ ا‌لفَحشاءِ وَ ا‌لُمنکَرِ ) ٠

مسلما نماز (‌انسان را) از گناهان بزرگ و از کـارهای ناپسند (‌در نظر شرع‌) باز می‌دارد.  (‌عنکبوت/ ٥4) 

 کسی‌که نمازش او را ازگناهان بزرگ و ازکارهای ناپسند باز ندارد، نماز را اقامه نکرده است و حـون شایسته نخوانده است‌. چه اگر نماز را اقامه می‌کرد و بگونه بایسته می‌خواند، نماز او را از بدیها و زشـتیها باز می‌داشت‌، همانگو‌نه‌که یزدان می‌فرماید.صفت دیگر چنین مومنان گزیده‌ای، پـرداخت زکات است‌... یعنی پرداخت حق موجود در اموال‌، اطاعت از یزدان‌، و نزدیک شدن به آستانه ایزد منان‌، و رغبت به رضایت آفریدگار جهان‌، و عشق به دادار مهربان است‌. زکات تنها مالیات دارائی نیست‌. بلکه زکـات عبادت است‌. یا بهتر بگوئیم‌: عبادت مالی است‌. این نیز یکی از ممیزات و والائیهای برنامه اسلامی است‌. برنامه‌ای که با فریضه‌ای یگانه‌، هـدفهای‌گـوناگونی را تـحقق می‏بخشد و مقاصد مختلفی را پیاده می‌کند. امّا قوانین و مقررات زمینی چنین‌نیستند. اگر هـدفی را تحقق می‏‎بخشند و مـقصودی را پـیاده می‌کنند، در هـدفهای زیادی و خواستهای فراوانی کوتاهی می‌کنند.

برای اصلاح حال جامعه‌، این بس نـیست‌کـه مـردمان مالیات دولتی را بپردازند‌، و یـا این کـه دولت از ثروتمندان اموال را دریافت دارد و به فقراء بپردازد. دریافت‌کننده دولت نام داشته باشد و یـا مـلت‌ و یا نامهای زمينی دیگری بر خود نهد... مالیات تنها هدفی را تحقق می‏بخشد و بس. و آن رساندن اموال به دست نیازمندان است‌.

امّا زکات‌، هم نام و هم معنی آن مورد نظر است‌. زکات پیش از هر چیز پاکی و بالندگی است‌. زکات مایه پاکی دل و درون می‏‎گردد، زیرا عبادت است و احسـاس پاکیزه‌ای هم در قبال برادران و خواهران تنگدست به همراه دارد. از آنجاکه عبادت خدا است‌، زکات دهنده پاداش نیکويی در آخـرت از خدا چشـم می‌دارد، و امیدوار است در زندگی دنیا سبب بالندگی و افزایش مال‌، و مایه نظم و نطام اقتصادی پر برکت‌گردد.گذشته از این‌، در دل و درون تنگدستانی که زکات را دریافت می‌دارند، باعث شـادی و خوشی مـی‌شود. احـساس می‌کنندکه این زکات تـفصيل خدا در حق ایشـان است‌. زیرا با تعیین زکات در اموال ثروتمندان‌، بدیشان لطف و عنایت فرموده است‌. چـنین تنگدستانی به علت دریافت زکات‌، احساس کینه و انتقام نسبت به برادران ثروتمندشان را نخواهند داشت‌. البته تذکر این مطب لازم است‌که در سیستم حکو‌مت اسلامی ثـروتمندان نباید مال اندوزی‌کنند مگر از راه حلال‌. و به هنگام گردآوری دارائی نباید بر حق‌کـسی بشـورند و ستم کنند... افزون بر هـمه ایـنها، زکـات در ایـن فضای خـوشایند خوب پـاک‌، هدف مالیات را نیز تحقق می‌بخشد، فضای پاکیزگي و پاکی و بالندگی آکند٥ از خیر و خوبی و رضایت و خشنودی‌. بیانگر این واقعیت است‌که مومنان در امور زندگی از شریعت و قوانین خداوند جهان پـیروی می‌کنند. پس زکات دادن اعتراف ایشان په سلطه یزدان در هـمه‌کار و بارشان است‌. این اسلام است‌که تسليم شدن نرمان یزدان است‌.

« وَ هَم راکِعونَ » ٠

و حال آن که آنان عبادات و تکالیف خود را فروتنانه و از صمیم قلب انجام می‌دهند.

این کار ایشان است‌. انگار حالت اصلی آنان است‌. این است‌که روند قرآنی بدین بسنده نمی‌کندکه بگوید: 

 ( یُقیمُو‌نَ ‌اُلصّـلاة ) .

نماز را چنانکه باید می‌خوانند.

این صفت جدید، همگانی‌تر و فراگیرتر است‌. چراکه این صفت بر صفحه دلها آنان را چنین ترسیم می‌نماید که انگار ایـن عـمل‌کار دائمی ایشـان است‌. چـه برجسته‌ترین و نمودارترین نشانه ایشـان‌، ایـن نشانه اين و بدین نشانه شناخته می‌گردند.

الهامهای تعبیرات قرآنی در چنین مناسباتی‌، چه اندازه ژرف و چه اندازه نافذندا

یزدان به مومنان و به پیغمبرش در برابر اعتماد به آفریدگار و پناه بردن به‌کردگار و به دوسـتی‌گـرفتن خداوندگار یگانه‌، و در مقابل جداسـازی کامل میان ایشان و میان همه صفها مگر صفي‌که خالصانه رو به خدا می‌دارد، وعده یاری و پیروزی می‌دهد:

(وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ )٠

هر کس که خدا و پیغمبر او و مومنان را به دوستی و یـاری بپذ