یات‌/  ام‌)  

ا-‌مراجعه  شود  به ‌کتاب  حجاب‌،‌و کتاب  تفسیر  سورۀ  نور،  تالیف  ابوالاعلی  مودودی‌،  رئیس  جماعت‌اسلامی‌،  در  پاکستان‌. یر  این  نصّ  آمده  است‌ که  وراثت  راجـز  ه  

در  این  عمل  اسلامی‌،  کارها  سهل  و  ساده  انـجام  می پذیرد،  و  آسانی  انجام ‌کار،  و  ژرفی  و  فراگیری  و  حکمت  رفتار  موج  می‌زند،  و  تصرّف  حکیمانۀ  یزدانـی  در  انجام  امور  جامعۀ  اسلامی  هو‌یدا  می‌گردد.  این  هـم  جای  شگفت  نیست‌،  چرا که  اسلام  روز  به  روز  آثـار  جامعۀ  اسلامی  را  پدیدار  می‌ساخت‌،  و  با  هر  رهنمودی  و  با  وضع  هر  قانونی‌،  نشانه‌های  جاهلی  را  یکی  پس  از  دیگری  محو  و  نابود  می‌نمود[16]‌.

 آخرین  موضوع  ایـن  درس‌،  عـبارت  است  از:  تـنظیم  تشکيلات  خانواده‌،  سر  و  سامان  دادن  بـه ‌کـارهای  آن‌،  تقسیم ‌کارها،  تعیین  وظائف‌،  بیان  مقرّراتی ‌که  موجب  نظم  و  ترتیب  چنین  مرکزی  می‏‎گردد،  حفظ ‌کـانون  خـانواده‌،  از  طـوفانهای  ویـرانگر  و  خـانه‌برانـداز  آرزوگرائبها  و تک  رویها  و ناسازگاریها،  و  تا  سرحدّ  توان  پرهیز  از  عـناصر  ویـران‌کننده  و  درهم  کوبندۀ موجود  در  آن‌:

(الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلاَ تَبْغُواْ عَلَيْهِنَّ سَبِيلاً إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلِيّاً كَبِيراً )(34) وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُواْ حَكَماً مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَماً مِّنْ أَهْلِهَا إِن يُرِيدَا إِصْلاَحاً يُوَفِّقِ اللّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلِيماً خَبِيراً) (35) 

مردان  بـر  زنـان  سرپرستند  (‌و  در  جامعۀ  کوچک  خانواده‌،  حقّ  رهبری  دارند  و  صیانت  و  رعایت  زنان  بر  عهدة  ایشان  است‌)  بدان  خاطر  که  خداوند  (‌بـرای  نـظام  اجتماع‌،  مردان  را  بـر  زنـان  در  بـرخی  از  صفات  بـرتریهائی  بخشیده  است  و)  بـعضی  را  بـر  بعضی  فضیلت  داده  است‌،  و  نیز  بدان  خاطر  که  (‌معمولاً  مردان  رنج  می‌کشند  و  پول  بدست  می‌آورند  و)  ازاموال  خود  (‌برای  خانوا‌ده‌)  خرج  می‌کنند.  پس  زنـان  صالح  آنـانی  هستند  که  فـرمانبردار  (‌اوامر  خدا  و  مطیع  دستور  شوهران  خود)  بوده  (‌و  خویشتن  را  از  زنا  بدور  و  اموال  شوهران  را  از  تبذیر  محفوظ‌)  و  اسرار  (‌زناشوئی‌)  را  نگاه  می‌دارند؛  چرا  که  خداوند  بـه  حفظ  (‌آنها)  دستور  داده  است‌.  (‌زنان  صالح  چنین  بـودند  و لیکن  زنـان  ناصالح  آنانی  هستند  که  سرکش  می‌باشند)  و  زنانی  که  ا‌زسرکشی  و  سرپپچی  ایشان  بـیم  دارید،  پند  و  اندرزشان  دهید  و  (‌اگر  مؤثّر  واقع  نشد)  از  همبستری  با  آنان  خودداری  کنید  و  بستر  خویش  را  جدا  کنید  (‌و  بـا  ایشان  سخن  نگوئید.  و  اگر  باز  هم  مؤثّر  واقـع  نشد  و  راهی  جز  شدّت  عمل  نبود)  آنان  را  (‌تـنبیه  کنید  و  کتک  مناسبی‌)  بزنید.  پس  اگر  از  شما  اطاعت  کردند  (‌ترتیب  تنبیه  سه  گانه  را  مراعات  دارید  و  از  اخفّ  به  اشدّ  نروید  و  جز  این‌)  راهی  برای  (‌تنبیه‌)  ایشان  نجوئید  (‌و  نپوئید  و  بدانید  که‌)  بیگمان  خداوند  بلندمرتبه  و  بزرگ  است  (‌و  اگر  ایشان  را  بیش  از  حدّ،  اذیّت  و  آزار  کنید،  انتقام  آن  را  از  شما  می‌گیرد)‌.  و  اگر  (‌میان  زن  و  شوهر  اختلافی  افتاد  و)  ترسیدید  (‌که  این  کار  باعث‌)  جدائی  میان  آنان  شود،  داوری  از  خانوادۀ  شوهر،  و  داوری  از  خانوادۀ  همسر  (‌انتخاب  کنید  و  برای  رفع  و  رجوع  اختلاف‌)  بـفرستید.  اگر  این  دو  داور  جویای  اصلاح  باشند،  خداوند  آن  دو را  (‌کمک  نـموده  و  در  یکی  از  دو  کار،  سازش  نیک  و  خداپسندانه‌،  یـا  جدائی  زیـبا  و  مـعقولانه‌)  مـوفّق  می‏‎گرداند.  بیگمان  خداونـد  مطّلع  (‌بـر  ظـاهر  و  بـاطن  مردمان  و)  آگاه  (‌از  نیّات  همگان‌)  است‌.

پیش  از  شروع  به  شرح  و  تفسیر  این  نصوص  قرآنی‌،  و  بیان  هدفهای  روانی  و  اجتماعی  آنها،  لازم  است  دربارۀ  دیدگاه  اسلام  راجع  به ‌کانون  خانواده‌،  و  برنامۀ  اسلام  برای  تشکیل  خانواده  و  مراقبت  از  آن‌،  و  اهداف  اسلام  از  خانواده‌،  بیان‌ کو‌تاهی  داشته  باشیم.  بیان‌ کوتاهی  به  اندازۀ  امکان‌،  چرا که  شرح  آن  نیازمند  بحث  طولانی  ویژه‌ای  است‌[17]‌.

آن ‌کسی‌ که  انسـان  را  آفریده  است‌،  در  سـرشت  او  (‌زوجیّت‌)  را  نیز  به  ودیعت  نهاده  ا‌ست‌،  همانگونه‌ که  زوجیّت  یعنی  نرینگی  و مادینگی  را  در  همۀ  چیزهائی  که  در  این  جهان  آفریده  است  به  ودیعت ‌گذارده  است‌:

(وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ).  

ما  از  هر  چیز  جفتی  را  آفریده‌ایم‌،  تا  این  که  شما  (‌عظمت  آفریدگار  را)  یاد  کنید.(‌ذاریات‌/ 49)

خداوند  اراده  فرمود که  نـر  و  مـاده  را  در  انسان  نـیز،  بیافریند  و  یکی  نیـة  دیگری  باشد  و  مکتل  همدیگر  گردند:

(يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا )

ای  مردمان  از  (‌خشم‌)  پـروردگارتان  بـپرهیزید،  پروردگاری  که  شـما  را  از  یک  انسـان  بـیافریده  است  و  (‌سپس‌)  همسرش  را  از  نوع  او  آفریده  است‌. (‌نساء  /  1) 

 آنگاه  خواست  این  نیمۀ  نفس  با  آن  نیمۀ  نفس  بیامیزد  و  هدفی‌ که  از  آن  دارد،  حاصل ‌گردد،  و  چنین  آمیزشی  مایۀ  آرامش  و  آسایش  انسـان  شود.  اعصاب  را  آرام  بخشد،  جان  را  آسوده‌کند،  به  تن  آسودگی  رساند،  و  گذشته  از  اینها  عیب  و  عار  انسان  را  بپوشاند،  و  ناموس  آدمیزاد  را  نگاهداری ‌کند،  و  شخصیّت  بشر  را  محفوظ  دارد.  بالاتر  از  همۀ  اینها کشتزار  نژاد  آدمی  و  مایۀ  ادامۀ  حیات  فرزندانش  باشد  و  آدمیزادگان  همراه  با  تـرقّی  مستمرّ،  در کنف  پـرورشگاهی  بیارامـند که  لبریز  از  آرامش  و  آسایش  بوده  و  از  خوشی  و خرّمی  موج  زند: 

( و َمن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجًا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة ).

یکی  ازنشانه‌های  (‌دال  بر  قدرت  و  عظمت‌)  خدا  این  است  که  از  جنس  خودتان  همسرانی  را  برای  شما  آفرید  تا  در  کنار  آنان  (‌در  پرتو  جاذبه  و  کشش  قلبی‌)  بیارامید،  و  در  میان  شما  و  ایشان  مهر  و  محبت  انداخت‌.  (‌روم  /  ٢١) 

 (هن لباس لكم وأنتم لباس لهن).

آنان  جامۀ  شمایند  و  شما  جامۀ  آنانید.  (‌بقره  /  ١٨٧) 

(نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أنى شئتم , وقدموا لأنفسكم , واتقوا الله). . 

زنان  شما  محلّ  بذرافشانی  شما  هستند،  پس  از  هر  راهی  که  می‌خواهید  به  آن  محلّ  درآئید  (‌و  رناشوئی  نمائید،  به  شرط  آن  که  از  موضع  نس