د،‌گذشته  از  آن‌،  به  جای  پیشرفت‌،  پسرفت‌،  و  به  جای  صعود  سقوط  می‌کنند[1]  بعدها،  به  هنگام  بررسی  تفصیلی  متن  آیات‌،  مصداق  این  حقیقت  را  در  واقعیّت  تاریخی  انسانها،  مشاهده  خواهیم  کرد،  حقیقتی  که  در  تاریخ  راستین  عمر  انسانها، اگر  جاهلیّت دلهـا  و  چشمها،  پرده‌ای  نکشیده  باشد  و  هواها  و  هوسها،  دلها  را  فرا  نگرفته  باشد  و  چشمها  را  نابینا  نکرده  باشد  به  وضوح  هویدا  و  پیدا  است‌.

(وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاء ذَلِكُمْ أَن تَبْتَغُواْ بِأَمْوَالِكُم مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً (24) وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً أَن يَنكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِن مِّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُم مِّن فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ فَانكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلاَ مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَن تَصْبِرُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (25) يُرِيدُ اللّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (26) وَاللّهُ يُرِيدُ أَن يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَن تَمِيلُواْ مَيْلاً عَظِيما (27 )يُرِيدُ اللّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمْ وَخُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفاً) (28) 

زنان  شوهردار  (‌بر  شما  حرام  شده‌اند)  مگر  زنانی  که  (‌آنان  را  در  جنگ  دینی  مسلمانان  با  کافران‌)  اسیر  كرده  باشید،  که  (‌در  این  صورت  نکاح  شوهران  كافرشان‌،  بـا  اسارت  لغو  می‏‎گردد  و  بعد  از  زدوده  شدن  رحم  ایشان‌،‌)  برای  شما  حلال  می‌باشند.  ایـن  را  خدا  بـر  شـما  واجب  گردانده  است  (‌پس  آنچه  را  که  او  بر  شما  حـرام  نـموده  است‌،  حرام  بدانید  و  ان  را  مراعـات  داریـد)‌.  بـرای  شـما  ازدواج  با  زنان  دیگری  جز  اینان  (‌یعنی‌:  جز  زنان  مؤمن  حرام‌)  حلال  کشته  است  و  می‌توانید  با  امـوال  خـود  (‌از  راه  شرعی‌)  زنانی  را  جویا  شـوید  و  بــا  ایشـان  ازدواج  کنید  (‌بـدان  شـرط  کـه  مـنظورتان  زنـا  و  دوست  بـازی  نباشد  و)  پاکدامن  و  از  زنا  خویشتندار  باشید.  پس  اگر  با  زنی  از  زنان  ازدواج  کردید  و  از  او  کام  گرفتید،  باید  که  مهریّۀ  او  را  (‌چنانکه  مقرّر  است‌،  بدون  کـم  و  کاست  و  در  موعد  خود)  بپردازید،  و  این  واجبی  (‌از  واجبات  الهـی‌)  است‌.  و  بعد  از  تعیین  مهریّه‌،  گناهی  بر  شما  نیست‌،  در  آنچه  میان  خود  برآن  توافق  می‌نمائید  (‌مثلاً  اینکه  همسر  با  رضا  و  رغبت  از  مقداری  از  مهریّۀ  خود  چشم‌پوشی  کند،  و  یا  شوهر  مشتاقانه‌،  مـقداری  بـر  انـدازۀ  مهریّه  بیفزاید)‌.  بيگمان  خداوند  (‌پـیوسته  بـر  مصالح  بندگان  خود)  آگاه  (‌و  در  احکامی  که  برای  آنان  وضع  می‌نماید)  حکیم  بوده  (‌و  می‌باشد)‌.  و  اگر  کسی  از  شما  نتوانست  با  زنان  آزادۀ  مؤمن  ازدواج  کند،  می‌تواند  با  کنیزان  مؤمنی  ازدواج  نـماید.  خداونـد  آگاه  از  ایمان  شـما  است‌.  (‌از  ازدواج  با  کنیزان  مؤمن  سرپیچی  نکنید،  چرا  که‌)  برخی  از  برخی  هستید  (‌و  شما  و  ایشان  در  برابر  دین  یکسان  می‌باشید)‌،  لذا  با  اجازۀ  صاحبان  آنان  با  ایشان  ازدواج  کرده  و  مهریّۀ  ایشان  را  زیبا  و  پسندیده  و  برابر  عرف  و  عادت  (‌به  تمام  و  کمال‌)  بپردازید.  کنیزانی  را  برگزینید  که  با  عفّت  و  پاکدامن  باشند  و  بـرای  خود  دوسـتانی  (‌نامشروع‌)  برنگزینند.  اگر  پس  از  ازدواج،  از  ایشان  زنا  سر  زد،  عقوبت  ایشان  نصف  عقوبت  زنان  آزاده  (‌یعنی‌:  پنجاه  تازیانه‌) است‌.  ازدواج  با  کنیزان  بـه  هنگام  عدم  قدرت‌،  برای کسی  از  شما  آزاد  است  که  ترس  از  فساد داشته باشد  (‌و  بترسد  به  مشقّتی  دچار  شود  که  به  زنا  منتهی  گردد)‌.  و  اگر  شکیبائی  ورزیـد  (‌و  از  ازدواج  بـا  کنیزان  خودداری  کنید  و  بتوانید  عفّت  خود  را  مراعات  دارید)  برای  شما  بهتر  است‌.  و  خداوند  دارای  مغفرت  و  مرحمت  فراوان  است‌.  خداوند  می‌خواهد  (‌قوانین  دین  و  مصالح  امور  را)  برایتان  روشن  کند  و  شما  را  بـه  راه  کسانی (‌از  پیغمبران  و  صالحان‌)  رهنمود  کند  که  پیش  از  شما  بوده‌اند،  و  توبۀ  (‌لغزشها  و  بـزهکاریهای  پـیشین‌)  شما  را  بپذیرد،  و  خداوند  آگاه  (‌از  احوال بندگان است و قوانینی را برایتان  وضع  می‌نماید که مصلحت و منفعت  شما  را  در  بر  دارد)  و  حکیم  است  (‌و  برابر  حکمت‌،  احکام  شریعت  را  صادر  می‌نماید)‌.  خداوند  مـی‌خواهـد  تـوبۀ  شما  را  بپذیرد  (‌و  به  سوی  طاعت  و  عبادت  برگردید  و  از  لوث  گناهان  پاک  و  پاکیزه  گردید)  و  کسانی  کـه  بدنبال  شهوات  راه  می‌افتند،  می‌خواهند  که  (‌از  حقّ  دور  شـوید  و  به  سوی  باطل  بگرائید  و  از  راه  راست‌)  خیلی  منحرف  گردید  (‌تا  همچون  ایشان  شوید)‌.  خداوند  می‌خواهد  (‌با  وضـع  احکام  سهل  و  ساده‌)  کار  را  بـر  شما  آسان  کند  (‌چرا  که  او  می‌داند  که  انسان  در  برابر  غرائز  و  امیال  خود  ناتوان  است‌)  و  انسان  ضعیف  آفریده  شـده  است  (‌و  در  امر  گرایش  به  زنان‌،  تاب  مقاومت  ندارد)‌.

*
در  پایان  جزء  چهارم  از  زنان  محارمی‌،  سخن  رفت‌ که  خودشان  حرام  بودند  و  آن  در  این  فرمودۀ  خداوند  متعال  آمده  است‌:
(وَلاَ تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتاً وَسَاء سَبِيلاً (22) حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاَتُكُمْ وَبَنَاتُ الأَخِ وَبَنَاتُ الأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاَّتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُم مِّنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَآئِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاَّتِي فِي حُجُورِكُم مِّن نِّسَآئِكُمُ اللاَّتِي دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمْ تَكُونُواْ دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلاَئِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلاَبِكُمْ وَأَن تَجْمَعُواْ بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إَلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللّهَ كَانَ غَفُوراً رَّحِيماً) (23) 

با  زنانی  ازدواج  نکن