َيْتُمُوهُنَّ إِلا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا (١٩) وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٢٠) وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (٢١) وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلا (٢٢) حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ وَبَنَاتُ الأخِ وَبَنَاتُ الأخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٣) ).

مرحله نخستین سوره پایان‌گرفت‌. مرحله‌ای که به سر و سامان دادن زندگی جامعه مسلمان می‌پردازد، و برای نجات آن از زیر رسوبات و ته‌نشستهای جاهلیت‌، ضمانتهای اجتماعی برای یتیمان و مال و جان ایشان در محیط خانوادگی برپا می‌دارد، و قانون ارث‌گذاری و ارث بری را در جامعه خویشاوندی پدیدار و نمودار می‌سازد، و چنین ضمانتهای اجتماعی و همچنین خود قانون ارث را به سرچشمه اصلی آنها برمی‌گرد‌اند که عبارت است از: خداوندگاری خـدا بر انسانها، و پروردگاری یزد‌ان بر مردمان‌، و خو‌است ایزد منان در آفرینش ایشان از یك جنس و یك انسان‌، و پابرجای نمودن جامعه انسانی بر بنیاد خانواده‌، و بر پایه ضمانت اجتماعی‌، و بالاخره ارجاع همگان در همه کار و بار زندگیشان به حدود و مقررات الهی‌، و توجه دادنشان به اینكه مردمان در محضر دانش و بینش خـداونـدگاری بسر می‏‎برند و پیوسته پروردگارشان ایشان را می‌پاید و بر حركات و سكناتشان نظارت می‌نماید، و آنان را در برابر فرمانبرداری و یا نافرمانی از جملگی اینها، پاد‌اش و پادافره عطاء می‌فرماید.

و امّا در این مرحله دوم‌، خداوند در باره سر و سامان دادن زندگی جامعه اسلامی ادای مطلب می‌فرماید، و با توضیحات وتوجیهات بیشتر آن را از رسوبات و ته‌نشستهای جاهلیت می‌زداید. برای این كار جامعه اسلامی را از لوث زنا پاكیزه می‌دارد، و عناصر آلوده دامن را از میان مردمان می‌راند و مردان و زنانی که خویشن را با ارتكاب زنا پلید و آلوده می‌سازند از جامعه اسلامی بركنار و منفور می‌نماید. در ضمن در توبه را برای چنین کسانی باز نگاه می‌دارد، و آنانی را كه پشیمان شوند و راه پاكیزگی در پیش‌گیرند، به درگاه می‌پذیرد، و لذا ایشان می‌توانند پاك و پاكدامـن به میان جامعه اسلامی برگردند ... در بخش واپسین این مرحله‌، به گـوشه‌ای از زندگی خانوادگـی پرداخته می‌شود و از زنـان حرام‌ و زنـان حلال در شـریعت اسلامی سخن می‌رود. با این بیان، این مرحله پایان می‌گیرد، و این جزء هم خاتمه می‌پذیرد.

*

(وَاللاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلا. وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا.).

كسانی كه از زنان شما مرتكب زنا می‌شوند، چهار نفر از (‌مردان عادل‌) خودتان را به عنوان شاهد بر آنان به گواهی طلبید. اگر گواهی دادند، آنان را در خانه‌های (‌خود برای حفظ ایشان و دفع هرگونه شر و فسادی‌) نگاه دارید تا مرگشان فرا می‌رسد یا اینكه خداوند راهی را بـرای (‌زندگی پـاك و درست‌، یا عقوبت‌) آنان (‌با ازدواج یا توبه‌، یا وضع حكم دیگری‌) باز می کند. و مرد و زنی كه از شما زنا می کنند (‌و متزوج نمی‌باشند) آنان را بیازارید (‌و بعد از شهادت چهار نفر مرد عـادل‌، توبیخشان نمائید)‌. ولی اگر توبه كردند (‌و از كرده خود پشیمان شدند) و به اصلاح (‌حال و تغییر احوال خود) پرداختند، دست از آنان بدارید (‌و نه با گفتار و نه با كردار، ایشان را بدنبال عقوبت و شكنجه لازم نیازارید و گذشته را به یادشان نیارید، چرا كه‌) بی‏گمان خداوند بسیار توبه‌پذیر و مهربان است‌.

در اینجا اسلام شیوه خود را در پیش می‌گیرد و برابر آن در پاكیزه کردن و آراسته داشتن جامعه می کوشد. بدین منظور پس از اثبات زنا پیش از هر چیز زنـان مرتكب زنا را از میان سائر زنان بدور می‌دارد و ایشان را از جامعه می‌راند، و به اذیت و آزار مردانی می‌پردازد كه به لواط دست می‌یازند و همان كاری را انجام می‌دهند که قوم لوط انجام می‌دادند. در اینجا نوع عقوبت و اندازه آن را معین نفرموده است ... بعدها عقوبت زنان و عقوبت مـردان را تعیین می‌فرماید و بطور یكسان حد زنا را در آیات سوره نور مشخص می‌نماید که تازیانه زدن بدیشان است‌. سنت نبوی هم در این باره رجم را تجویز می کند. هدف نهائی تازیانه زدن و یا رجم نمودن هم صیانت جامعه از آلودگی و ناپاكی‌، و حفظ جامعه نظیف و شریف اسلامی است‌. قوانین اسلامی برای هر حالت و هر عقوبتی ضمانتهای اجتماعی رسا و پویائی دارد که با وجود آنها ستمگر‌ی و گناهكاری و ظن بردن و گمان ورزیدن مشكل و چه بسا ناممكن خواهد بود، بویژه دركارهای مهمّی که در زندگانی مردمان ‌تا‌ثیر بسزائی داشته باشد:

(وَاللاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلا).

كسانی كه از زنان شما مرتكب زنا می‌شوند، چهار نفر از (‌مردان عادل‌) خودتان را به عنوان شاهد بر آنان به گواهی طلبید، پس اگر گواهی دادند، آنان را در خانه‌های (‌خود برای حفظ ایشان و دفع هرگونه شر و فسادی‌) نگاه دارید تا مرگشان فرا می‌رسد یا اینكه خداوند راهی را برای (‌زندگی پاك و درست‌، یا عقوبت‌) آنان (‌با ازدواج یـا توبه‌، یا وضع حكم دیگری‌) باز می کند.

در متن قرآنی‌، دقت كافی و احتیاط وافی بعمل آمده است‌. چرا كه متن قرآنی زنانی راكه حد بر آنان اجراء می‌گردد مشخص می‌سازد و می‌فرماید:

(مِنْ نِسَائِكُمْ).

اززنان خو