نین منافقانی‌) داوری خواهد كرد. و (‌مادام كه مومنان دارای ایمان راستین و كردار شایسته و بایسته باشند) هرگز خداوند كافران را بر مومنان چیره نخواهد ساخت... بی‏گمان منافقان (‌نشانه‌های ایشان را می‌نمایانند و كفر خویش را پنهان می‌دارند و به خیال خام خود) خدا را گول می‌زنند! در حالی كه خداوند (‌دماء و اموال ایشان را در دنیا محفوظ می‌نماید، و در آخرت دوزخ را برای‌آنان مهیا می‌دارد وبدین وسیله‌) ایشان را گول می‌زند. منافقان هنگامی كه بـرای نماز برخیزند، سست و بی‌حال به نماز می‌ایستند و با مردم ریا می‏‎كنند (‌و نمازشان به خاطر مـردم است نه به خاطر خدا) و خدای را كمتر یاد می کنند و جز اندكی به عبادت او نـمی‌پردازند ... در این میان سرگشته و مترددند. (گاهی به سوی دین می‌روند و گاهی به سوی كفر می‌دوند. زمانی خویشتن را در صف مومنان‌، و زمانی در صف كافران جای می‌دهند! امّا در حقیقت‌) نه با اینان و نه با آنان هستند (‌و گمراه و حیرانند) و هر كه را خداوند (‌بر اثر اعمال زشت و ناپسندش‌) سرگشته و گمراه كند، راهی برای او (‌به سـوی سعادت و هدایت‌) نخواهی یافت ... ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، كافران را به جای مومنان به دوستی نگیرید. مگر می‌خواهید حجت و برهان آشكاری علیه خود به دست خدا دهید (‌بر اینكه شما هم جزو منافقانید؟‌) ... بی‏گمان منافقان در اعماق دوزخ و در پائین‌ترین مكان آن هستند و هرگز یاوری برای ‌آنان نخواهی یافت (‌تا به فریادشان رسد و آنان را برهاند)‌.  (نساء /137-145)

*در بندهای راجع به جهاد - و در بندهای دیگر سوره که درباره چیزهائی جز جهادند -‌جنگی را ـواهیم دید که بر ضدگروه مسلمانان‌، و عقیده اسلامی‌، و همچنین رهبری اسلامی‌، توسط اهل کتاب - بویژه یهودیان - و همپیمانان ایشان در مدینه‌، و مشركان مكه‌، و ساكنان اطران مكه و مدینه‌، برافروخه شده است ... همان جنگی که پیشتر در سوره‌های بقره و آل عمران از آن سخن گفتیم‌. همچنین برنامه الهی را خواهیم دید که دارد دست ‌گروه مسلمانانی را می گیرد که در میان خارهای فراوان و انبوه‌، و در میان دامها و تله‌های نیرنگ حركت می کنند، و ایشان را رهبری می‌نماید و به راستای راه رهنمود می‌سازد، و آنان را از این خار و از آن دام برحذرمی‌دارد، و پرده از سرشت دشمنانشان به کنار می‌زند، و ماهیت پیكاری را بدیشان نشان می‌دهد که بدان وارد شـده‌اند، و بدانان ویژگی سرزمینی را می ‌شناساند و فرازها و نشیب‌های نواحی و اطراف آن را می‌نمایاند که هم اینك پیکار درگستره آن جریان دارد ...

از نشانه‌های اعجاز در این قرآن‌، این است که همان نصوصی که فرو آمده بود تا با پیکار مشخص درگیر شود، هنوزكه هنوز است‌، سرشت پیکار تازه مستمری را به تصویر می کشد که میان‌گروه مسلمانان و دشمنان مقلد آباء و اجدادی در هر سـرزمینی و در نسلهای پیاپی بر دوام است‌. دشمنانی كه هنوز هم همانهایی هستند كه بودند، و انگیزه‌هایشان در اصول همانهایی است که بود، هر چند که اشكال و ظواهـر و اسباب كنونی آن دگرگون شده باشد، و سرشت اهداف دشمنان هنوز كه هنوز است‌، همان است که بو‌د، هر چند که ابزارها و وسیله‌ها تغییركرده باشد. چه همیشه متزلزل كردن عقیده‌، و پراکندن صفها، و ایجاد بدگمانی درباره پیشوائی ربانی‌، همان اهدافی است كه گامهای نیرنگ بازشان به سوی آن برداشته می‌شود، تا به دنبال آن‌، زمام اختیارگروه مسلمانان را به دست بگیرند و در مقدرات و سرنوشت ایشان تصرف و دخالت کنند، و زمین و تلاش و محصولات و نیروها و انرژیهایشان را استثماركنند، همانگونه كه یهودیان‌، طوائف اوس و خزرج را در مدینه استثمار می‌نمودند، پیش از آن که خدا بدیشان عزت و عظمت بدهد و در سایه اسلام و مقام رهبری اسلامی و برنامه ربانی‌، ایشان را گرد هم آورد و متحد كند.

این سوره‌، همچون سوره‌های بقره و آل‌عمران توجه خاصی دارد به سخن‌گفتن از توطئه‌هائی که پیوسته یهودیان با همدستی منافقان و مشركان بر ضدگروه مسلمانان به راه می‌اندازند. چنین نصوصی مفصلا به هنگام بررسی آنها در جای خود در روند كلام خواهد آمد. در اینجا به ذكر گوشه‌ای از این حمله شدید بسنده می کنیم‌:

(أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ. وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَى بِاللَّهِ نَصِيرًا. مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلا قَلِيلا. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولا. إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلا يُظْلَمُونَ فَتِيلا. انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلا. أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا. أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا. أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا. فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا) ...

مگر نمی‌بینی كسانی كه بهره‌ای از كتاب ‌(‌های آسمانی سابق‌) بدیشان داده شده است‌، (‌بـا بهای هدایت‌،‌) ضلالت را می‌خرند و می‌خواهند كه شما (‌نیز همچون ایشان‌) گمراه شوید؟ خداوند (‌از شما) بهتر دشمنانتان را می‌شناسد، و كافی است كه خدا سرپرست (‌و نگهدارتـان‌) باشد، و كافی است كه خدا یـاور (‌و مددكارتان‌) باشد. برخی از یـهودیان سخنان را از جاهای خود منحرف می‏‎گرداند (‌و كلام را از معانی اصلی 