سانی كه با گروهی پیوند پیدا می کنند (‌و بدیشان پناه می‌برند) كه میان شما و آنان پیمان است (‌و برابر آن‌، پناهندگان به شما و ایشان مصون از تعرض باشند)‌، و یا كسانی كه به پیش شما می‌آیند و نه سر جنگ با شما دارند و نـه مـی‌خواهند با قوم خود بجنگند. و اگر خداوند می‌خواست ایشان را برشما چیره می کرد و آنان با شما می‌جنگیدند. بنابراین اگر از شما كناره‌گیری كردند و با شما نجنگیدند و (‌بلكه‌) پیشنهاد صلح كردند، خداوند به شما اجازه نمی‌دهد كه متعرض آنان شـوید (‌و بلكه موظفید دستی را بفشارید كـه برای ‌صلح به سوی شما دراز شده است‌)‌. گروه دیگری را خواهید یافت كه می‌خواهند (‌با اظهار ایمان در پـیش شما) از ناحیه شما در امان بـاشند و (‌با اظهار كفر در پـیش كافران‌) از ناحیه قوم خود، در امان بمانند (‌و در زمان قدرت هر گروه خویشتن را فریبكارانه جزو آن دسته قلمداد كنند)‌. هر زمان كه به سوی كفر (‌یا جنگ بـا مسلمانان‌) خوانده شوند با سر در آن فرو می‌روند! پس اگر از شما دست نكشیدند و ترك جنگ و دشمنی نگفتند و به شما پیشنـهاد صلح ننمودند و دست ‌بردار نشدند، آنان را بگیرید و (‌اسیر كنید و در صورت لزوم‌) ایشان را هر كجا یافتید بكشید. آنان كسانیند كه ما (‌بـه سبب غدر و خیانتشان‌) دلیل آشكار و برهان واضحی برای (‌اسیر كردن یا كشتن‌) ایشان به دست شما داده‌ایم‌.  (نساء‌/89-91)

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا). 

ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، هنگامی كه (‌برای جهاد) در راه خدا به مسافرت رفتید تحقیق كنید (که با چه كسانی می‌جنگید. آیا مسـلمانند یا كافر) و به كسی كه به شما سلام كرد (‌-‌و سلام نشانه پذیرش اسلام است -) مگوئید تو مومن نیستی و جویای مال دنیای (‌او) باشید. (‌بلكه سلام آنان را بپذیرید و پاسخ گوئید و بدانید) كه در پیش خدا غنائم فراوانی است (‌و آن را برای شما تهیه دیده است و بسی بهتر از ثروت و غنیمت دنیای فانی است‌)‌. شما پیش از این چنین بودید (‌و كفر را گردن نهاده بودید و جنگهای شما تنها انگیزه غارتگری داشت‌.) ولی خداوند بر شما منت نهاد (‌و نعمت اسلام را نصیبتان كرد) پس (‌به شكرانه این نعمت بزرگ‌) تحقیق كنید. بی‏گمان خداوند از آنچه می کنید باخبر است‌.    (‌نساء / 94)

همچنین در لابلای سخن از جهاد، بعضی از احكام ویژه نماز در حالت خوف و در حالت امن‌، همر‌اه با سفارشهای پروردگار به مومنان و برحذر داشتن آنان از دشمنان كمین كرده ایشان‌، ذكر می‌گردد:

(وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الأرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا. وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا. فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا.).

هر گاه در زمین به مسافرت پرداختید و نماز را كوتاه خواندید (‌و چهار ركعتیها را دو ركعت نمودید) گناهی بر شما نیست‌، اگر ترسیدید كه كافران بلائی بـه شما برسانند و به فتنه‌ای گرفتارتان گردانند. بی‏گمان كافران دشمنان آشكار شمایند. زمانی كه (‌تو، ای پیغمبر) در میانشان بودی و نماز (‌خوف‌) را برایشان بپاداشتی‌، دسته‌ای از آنان با تو، به نماز ایستند، و باید كه اسلحه خود را با خود داشته باشند، و وقتی که (‌نصف‌) نماز را با تو خواندند (‌سلام بدهند و به كشک پردازند و) شما را (‌از دشمنان‌) بپایند و دسته دیگری كه هنوز نماز را نخوانده‌اند، بیایند و با تو، به نماز ایستند و احتیاط خود را مراعـات و اسلحه خود را داشته باشند. كافران دوست می‌دارند كاش از اسلحه و كالاهای خود غافل می‌شدید و آنان یكباره بر شما تاخت می‌آوردند (‌و غافلگیرتان می کردند و در حین نماز دمار از روزگارتان برمی‌آوردند)‌. اگر از باران‌، ناراحت بودید یا بیمار بودید، گناهی بر شما نخواهد بود كه اسلحه خود را زمین بگذارید (‌ولی باز هم تا آنجا كه ممكن است وسـائل سبك دفاعی را از خود دور نكنید) و احتیاط خویش را بدارید. بی‏گمان خداوند برای كافران عذاب خواركننده‌ای فراهم ساخته است‌. هرگاه نماز را به پایان بردید، خدای را ایستاده و نشسته و بر پهلوهایتان افتاده (‌و در همه حال و احوال‌) یاد كنید (‌و حتی در كشاكش روزگار و گرماگرم كشت و كشتار، خدا گوئید و خدا جوئید) و هنگامی كه (‌ترس و هراسی نماند و) آرامش خود را بازیافتید، نماز را (‌ به تمام و كمال و در وقت مشخص‌) بر پای دارید. بی‏گمان نماز بر مومنان فرض و دارای اوقات معلوم و معین است‌.   (‌نساء/101-103) 

این آیه‌ها بیانگر منزلت نماز در زندگی اسلامی است‌. حتی در جایگاه خون هم یاد می‌شود، و در چنین جائی هم کیفیت آن بیان می‌گردد. از سوی دیگر این آیه‌ها بیانگر تكامل این برنامه است در رویارویی با زندگی انسانی در همه حالات و ابعادی که دارد، و می‌رساند كه فرد مومن وگروه مومنان در همه آن و همه حال‌، باید از فرمان‌، اطاعت و پیروی کنند.

به دنبال امر به جهاد، سخت حمله می‌شود به منافقان و دوستیشان با یهودیان مدینه‌، آن هم در زمانی که یهودیان درباره دین خدا وگروه مسلمانان و فرماندهی اسلامی شدیداً به مكر و حیله مشغو‌لند. همچنین تاخت تندی برده می‌شود به سیاست بازی و نیرنگسازی ایشان در میان صفوف مسلمین‌، و رخوت و سستی راه دادن‌، و ناچیز و بی‌ا‌رزش جلوه دادن معیارها و قانونهای آئین اسلام‌. به آیه‌هائی که از بخشهای جهاد گلچین کرده بودیم و در آنها بر منافقان یورش می‌رفت‌، این تكه را می‌افزائیم که احوال و صفات ایشان را به تصویر می کشد، و سرشت و نهادشان و وسائل و ابزار كا