نده است (‌و فرودگاه دلشان‌، خراب گشته است و آمادگی فرود طائر قدسی ایمان را از دست داده است‌)‌. آیا می‌خواهید كسی را هدایت نمائید كـه خداوند (‌بر اثر كردار زشتش‌) گمراهش كرده است (‌و نعمت هدایت را از او گرفته است‌؟‌)‌. هر كه را خدا گمراه كند، راهی برای او (‌به سوی هدایت‌) نخواهی یافت‌... (‌شما می‌خواهید چنین منافقانی هدایت یابند و) آنان دوست می‌دارند كه شما كافر شوید، همانگونه كه خود كافر شده‌اند و (‌در كفر بـا ایشان‌) مساوی شوید. پس در این صورت یارانی از ایشان نگیرید (‌و آنان را از خود ندانید) تا آنگاه كه (‌ایمان می‌آورند و) در راه خدا هجرت می کنند (‌و ایمان آوردن خود را با جهاد در راه اسلام‌، ثابت می‌دارند)‌. ولی اگر از این كار سرباز زدند (‌و همچنان به دشمنانگی و اقدامات کافرانه خود بـر ضد شما ادامه دادند) آنان را هر كجا یافتید، بگیرید و (‌اسیر كنید، و در صورت لزوم‌) بكشید، و از میان ایشان یار و یاوری برنگزبنید.    (‌نساء/88-89)

(إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا. الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلا يَهْتَدُونَ سَبِيلا. فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا. وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الأرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا.).

بی‏گمان كسانی كه فرشتگان (‌بـرای قبض روح در واپسین لحظات زنـدگی‌) به سراغشان می‌روند و (‌می‌بینند كه به سبب ماندن بـا كفار در كفرستان‌، و هجرت نكردن به سرزمین ایمان‌) بر خود ستم كرده‌اند، بدیشان می گویند: كجا بـوده‌اید و به چه سرگرم بوده‌اید (که اینك چنین بـی‌دین و توشه مرده‌اید و بدبخت شده‌اید؟ عذرخواهان‌) گویند: ما بیچارگانی در سـرزمین (کفر) بـودیم (‌و چنانكه باید به انجام دستورات دین نرسیدیم‌! فرشتگان بدیشان‌) گویند: مگر زمین خدا وسیع نبود تا در آن (بتوانید بار سفر بندید و به جای دیگری‌) كوچ كنید؟ جایگاه آنان دوزخ است‌، و چه بد جایگاهی و چه بد سرانجامی‌!.. مگر بیچارگانی از مردان و زنـان و كودكانی كه كـاری از آنان ساخته نیست و راه چاره‌ای نمی‌دانند... پس امید است كه خداوند از آنان درگذرد (‌چون قدرت هجرت نداشته‌اند) و خداوند بس عفو كننده و آمرزنذه است‌... كسی كه در راه خدا هجرت كند، سرزمینهای فـراخ و آزادی فراوان‌، می‌بیند كه بینی دشمنان را بـه خاك مذلت می‌مالد، و گشایش و آسایش خواهد یافت‌. و هر كس از خانه خود بیرون آید و به سوی (‌سـرزمینهای اسلامی‌) خدا و رسول‌، هجرت كند، و سپس مرگ او را دریابد، اجر او بر عهده خدا است‌، و خداوند بسی آمرزنذه و مهربان است‌.          (نسـاء/٩٧-100)٤ - ‌بر آن اصل بزرگ، این هم مترتب است‌، که مسلمانان باید بجنگند در راه رهائی برادران مسلمان خویش‌، آن کسانی كه نمی‌توانند از دارالحرب‌، هجرت كنند و از زیر سلطه پرچم کفر بگریزند و به‌گروه مسلمانان سرزمین اسلامی بپیوندند، تا از دینشان برگردانده نشوند، و در زیر سایه پرچمی جز پرچم اسلام نغنوند، و ازسیستمی جزسیستم اسلام فرمان نبرند.گذشته از این‌، تا از سیستم اسلامی والا، و از زندگی در جامعه پاك اسلامی بهره‌ور شوند و لذت ببرند. چرا كه این حق هر مسلمانی است‌، و مـحروم شدن از آن‌، محروم شدن از بزرگ‌ترین نعمتهای الهی در زمین‌، و از برترین خو‌شیهای زندگی است‌:

(وَمَا لَكُمْ لا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَل لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا.).

و چرا باید در راه خدا و (‌نجات‌) مردان و زنـان و كودكان درمانده و بیچاره‌ای نجنگید كه (‌فریاد برمی‌آورند و) می گویند: پروردگارا! ما را از این شهر و دیاری كه ساكنان آن ستمكارند (‌و بـر مـا بیچارگان، سـتم روا مـی‌دارند) خارج ساز، و از جانب خود سرپرست و حمایتگری برای ما پدید آور، و از سوی خود یاوری برایمان قرار بده (‌تـا ما را یاری كند و از دست ظالمان برهاند)‌.    (نساء /75)

به دنبال این امر، یورش بزرگی برای جهاد با جان و مال آغاز می‌گردد، و سخت بر كسانی می‌تازد که كارها را به تعو‌یق می‌اندازند و سستی و تنبلی می‌ورزند و دست روی دست می‌گذارند و بیکاره می‌نشینند. چنین یورشی‌گسترده سترگی از سوره را فرا می‌گیرد، و در هنگامه این تاخت‌، رگ نفسهای آرام سوره بالا می‌اندازد و تندتر می‌شود، و آهنگ ضربات شدت می‏‎یابد، وگزشها و سوزشها در رهنمودها و تهدیدها گزنده‌تر و سوزنده‌تر می‌گردند!..

ما در اینجا نمی‌توانیم این بخش را به تـرتیب روند سخن قرآنی بیان نمائیم‌، چرا كه این ترتیب دارای اهمّیت ویژه و الهام خاص است‌. پس این را به جای خودش در سیاق كلام حوالت مـی‌داریم‌، و تنها به گلچینی از این بخش اكتفاء و بسنده می کنیم‌:

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا. وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا. وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا. فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا. وَمَا لَكُمْ لا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَل لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا. الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا).

ای كسانی كه ایمان آورده‌ای