یان هر گروهی یافته می‌شوند. نمونه ای از اشخاصی است که اینان از تحمّل مسوولیت اندیشه و تاب رنج وظائف عقیده ناتوانتد و از مبارزه در می‌مانند و از گُردان گُرد واپس می کشند و در خانه می‌نشینند. هر گاه که پیكارگران شكست خوردند و مغلوب گشتند، سرهای خود را بالا می گیرند و دماغهای خویش را بالا می‏‎برند و خویشتن را فرزانه و خردمند و جـهان بین می‌خوانند!... اما هرگاه پیكارگران پیروز شدند و غنیمت بردند، این چنین یارانی جامه تظاهر به تن می کنند و می گو‌یند که ما از طرفداران نقشه و همگامان اندیشه شما بودیم، و كارتان را تایید و تمجید می کنیم‌! بدین وسیله می‌خواهند بگو‌یند که آری ما نیز در امر پیروزی سهمی داریم و كنار گود نبوده‌ایم‌! و دوست می‌دارند که در برابر كار ناكرده ستوده شوند و تعریف و تمجید گردند!

اینان نمونه‌ای از نمونه‌های بشری هستند که زندگیشان با ترسوئی سیراب و با ادعا سپری می‌شود. نمونه ای هستند که تعبیر قرآنی با یكی دو پسوده‌، آنان را ترسیم می کند. با این یكی دو پسوده‌، چهره‌ها و قیافه‌های واضح و كاملی در برابر دیدگان جلوه گر می‌آید، و نشانه‌های نقش و نگارشان بر صفحه روزگار، جاودانه می‌ماند... و این ساختار قرآن است‌، و ساختار قرآن جز این نمی تواند باشد!

اینان کسانیند که خداوند برای فرستاده خود (صلی الله علیه و سلم) موكداً می‌فرماید که از عذاب نجات پیدا نمی کنند، و آنچه در انتظارشان است عذاب دردناكی است و آنان از آن نه گزیری و نه گریزی و نه یاری و نه مددكاری دارند :

(فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).

گمان مبر كه آنان از عذاب نجات پیدا كنند، و ایشان را است عذاب دردناكی‌.

كسی که ایشان را به عذاب وعده می‌دهد خدا است‌. مالك آسمانها و زمین‌. قادر مطلق بر همه چیز. پس در این صورت چگونه نجات پیدا می کنند؟ نجات چگونه ممكن می گردد؟

(وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ).

ملك آسمانها و زمین از آن خدا است‌، و خـدا بر هر چیزی توانا است‌.

*
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - روایتی است که می‏‎گوید : نخستین آیه این درس شصتمین آیه ای است که درباره جنگ احد نازل شده است‌. ولیكن ما این آیه را به درس کنونی پیوسته تر و مرتبط تر می‌بینیم‌،‌ و لذا آن را در اینجا آوردیم‌. (‌مولف‌)<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:183.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:184.txt">قسمت دوم</a></body></html>سوره‌ي آل عمران آيه‌ي 200-190

 (إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأولِي الألْبَابِ (١٩٠) الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (١٩١) رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ (١٩٢) رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ (١٩٣) رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ (١٩٤) فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لأكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلأدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ (١٩٥) لا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلادِ (١٩٦) مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ (١٩٧) لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلأبْرَارِ (١٩٨) وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (١٩٩) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٢٠٠)).

این آخرین درس سوره ای است که دربرگیرنده آن همه مطالب بزرگ و رهنمونهای سترگی است که بیان و بررسی کردیم‌. از قبیل : اركان جهان بینی اسلامی‌. بیان این اركان و اصول و زدودن آنها از تاریكی و آلودگی به هنگام مجادله با اهل کتاب‌، و مجادله با منافقان و مشركان‌. بیان سرشت این برنامه الهی و تكالیف آن در انفس و اموال‌. آموزش دادن گروه مومنان اینكه چگو‌نه به چنین تكالیفی اقدام نمایند و آن را به انجام برسانند. چگونه با گرفتاریهای آزمون داشتن و نداشتن و خو‌شی و ناخوشی رویاروی شوند. چگونه مخلصانه بدین عقیده گردن نهند و تكالیف سخت آن را در انفس و اموال انجام دهند... و دیگر چیزهائی که روند سوره آنها را دربرگرفته است و در جزء‌های سوم و چهارم فی ظلال القرآن بررسی و از نظر گذراندیم‌.

هم اینك این آخرین نغمه سوره است که گوش دل را نوازش می‌دهد. یا بهتر است بگوئیم این آخرین نغمه‌هائی است که در این سوره می‌آید، و موضوعها و شیوه‌هایش‌، با نغمه‌های فراوانش‌، هم از حیث موضوع و هم از لحاظ اداء‌، همآوا و هماهنگ می گردد، و آواها و نغمه‌ها به هم میآمیزد.

این بخش از سوره‌، بیانگر حقیقت ژرفی است : این جهان خود كتاب بازی است و دلایل ایمان و نشانه‌های آن را در بر دارد. نظم و نظام و اسرار و رموز آن بیانگر دست توانائی است که با حكمت والای خویش جهان را اداره می کند و می‌چرخاند. در فراسوی این جهان، آخرت قرار دارد، و آنگاه حساب وكتاب و جزاء و پاداشی در میان است‌... تنها كسانی این آیه‌های جهان را می‌خوانند، و این حكمت استوار را می‏بینند، و این الهامها را می‌شنوند كه «‌خردمند» باشند. كسانی که سرسری این کتاب باز را ورق نمی‌زنند و این نشانه‌های مبهوت کننده و حیرت انگیز را با چشمان بسته و بدون توجه از برابر خود رژه نمی‌دهند!

این حقیقت بیانگر یكی از مبادی و اصول جهان بینی اسلامی است درباره این «‌جهان‌» و پیوند استواری که میان آنان و میان سرشت «‌انسان» و تفاهم درونی محكم که میان سرشت جهان و سرشت انس