 مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ. إِذْ تُصْعِدُونَ وَلا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ. ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الأمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الأمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الأمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَا هُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ. إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لإخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الأرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ. وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ. وَلَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لإلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ).

اي كسـاني كـه ايمان آورده‌ايـد اگر از كافران فرمانبرداري كنيد، شما را به كفر برميگردانند و زيان ديده (‌از سوي دين و ايمان به سوي كفر و حرمان‌) برميگرديد. (‌كافران ياور شما نيستند) بلكه خدا يـاور شما است‌، و او بهترين ياوران (‌و بزرگ‌ترين مددكاران‌) است‌. به دلهاي كافران رعب و هراس خواهيم انداخت از آن رو كه چيزهائي را انباز خدا ساخته‌اند که خداوند دليل و برهاني (‌بر حقانيت آنها) فرو نفرستاده است و جايگاه آنان آتش (‌دوزخ‌) است‌، و جايگاه ستمكاران چه بد جايگاهي است‌! و در آن هنگام كه آنـان را (‌در آغاز جنگ احد) با كمك و ياري او از پا درميآورديد خداوند به وعده خود ( که پپروزي بود و بر زبان پپغمبر رفته بود) با شما وفا كرد تا انگاه كه سستي كرديد و در امر (‌ماندن در سنگرها و رها كردن آنجاها) به كشــمكش پرداختيد و اختلاف ورزيـديد، و پس از آنكه آنچه را دوست ميداشتيد به شما نشان داد ( که غلبه بر دشمن بود) نـافرماني كرديد (‌و دو دسته شـديد:‌) دسـته‌اي از شما خواهان كـالاي دنيا (‌يعني غنائم جنگ) شـد، و دسته‌اي خواستار آخرت‌، (‌يعني‌: رضايت الله و پاداش اخروي‌) گرديد. پس (‌بر اثر فرار، دست‌) شما را از آنان بازداشت و از ايشان منصرفتان گردانيد (‌و بدين ‌وسيله پيروزي شما به شكست انجاميد) تا شما را بيازمايد و (‌مومنان مخلص‌، از دیگران ممتاز و جدا شـوند. و هنگامي كه پشيمان شديد) شما را بخشيد، و خداوند را بر مومنان نعمت و منت است‌. (‌اي مومنان به ياد آوريد) آنگاه را که در زمين پراكنده ميشديد و ميگريختيد و دور ميگشتيد و (‌از شدت بیم و هراس‌) در فكر كسي (‌جز نجات خود) نبوديد، و پيغمبر از پشت سر شما را صدا ميزد (‌و ميگفت‌: اي بندگان خدا به سوي من بيائيد، من پيغمبر خدايم‌، و هر كس بر دشمن بتازد، بهشت از آن او است‌...) پس در برابر غم (‌و اندوهي كه به سبب نافرماني‌، به پيغمبر چشانديد) غم (‌و اندوهي‌) بـه شما رساند (‌و غم و اندوهها يكي پس از ديگري به سوي شما روي آورد)‌. اين بدان خاطر بود كه ديگر براي آنچه (‌از غنيمت‌) از دست داده‌ايد و بر آنچه (‌از هزيمت‌) به شما رسيده است غمگين نشويد، و خداوند از آنچه انجام ميدهيد آگاه است‌. سپس به دنبال اين غم و اندوه‌، آرامشي به گونه خواب سبكي بر شما چيره كرد كه گروهي از (‌مومنان راستين‌) شما را فرا گرفت، و گروه ديگري تنها در بند خود بودند و درباره خدا پندارهاي نادرستي چون پندارهاي زمان جاهليت داشتند (‌و بر سبيل انكـار) ميگفتند: آيا چيزي از كار (‌پيروزي و نصرتي كه پيغمبر به ما وعده داده بود) نصيب ما ميشود؟ بگو: همه كارها (‌اعم از پپروزي و شكست‌) در دست خدا است‌. (‌آنان در حين گفتن این سخن‌) در دل خود چيزهائي را پنهان ميدارند كه براي تو آشكار نميسازند. (‌به خود) ميگويند: اگر به دست ما بود (‌و يا: اگر برابر وعده محمّد، سهمي از پيروزي داشتيم‌،‌) در اينجا كشته نميشديم‌. بگو اگر (‌براي جنگ بيرون نميآمديد و) در خانه‌هاي خود هم بوديد، آنان که كشته شدن در سرنوشتشان بود، به قتلگاه خود ميآمدند و (‌در مسلخ مرگ كشته ميشدند. آنچه خدا خواست -‌بنا به مصلحتي كه خود ميدانست - در جنگ احد شد) تا خداوند آنچه را كه درسينه ها داريد بيازمايد و تا آنچه را در دلهـا داريـد خالص و سره گرداند، و خداوند بدانچه درسينه ها (‌از اسرار و رازها) است‌ آگاه است‌. آنان كـه در روز رويـاروئي دو گروه (‌مسلمانان و كافران در جنگ احد) فرار كردند، بي‏گمان اهريمن بـه سـبب پاره‌اي از آنچه كرده بودند ( که سركشي از فرمان خدا بود) آنان را به لغـرش انداخت و خداوند ايشان را بخشيد، چرا كه خداوند آمرزنده و شكـيبا است‌. اي كساني كـه ايمان آورده‌ايد، شما همانند كافران نباشيد كه چون برادرانشان به مسافرتي (‌براي تجارت و كسب و كار) ميرفتند (‌و ميمردند) يا (‌در كشور خود يا جاي دیگري‌) به جنگ ميپرداختند (‌و كشته مـيشدند) ميكـند: اگر نزد ما ميماندند نميمردند و كشته نميشدند. (‌شما اي مومنان چنين سخناني نگوئيد) تا خداوند ايـن (‌گفتار و گمان‌) را حسرتي بر دل آنان كند. و خدا است كه زنده ميكند و ميميراند (‌و زندگي و مرگ در دست او است‌) و خدا آنچه را كه ميكند (‌چه خوب باشد چه بـد) مي‌بيند. و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد، مغفرت و مرحمتي ( که شما را در برمیگیرد) بهتر از چيزهائي است ( که آنان در طول عمر) جمع‌آوري ميكنند. و اگر بمیرید يا كشـته شـويد (مگر نه ايـن است كه فاني نميشويد و سرانجام‌) بـه سوي خدا بازگردانده ميشويد (‌و پاداش اعمال خوب يا بدتان داده ميشود)‌.

هرگاه به اين مجموعه از آيات‌، نگاه كاوشگرانـه‌اي بيندازيم، مـي‌بينيم كـه بر مـقدار بسيار زيـادي از صحنه‌هاي زند٥ و جنبنده بال‌ گسترده است‌، و حـقائق بزرگ و اصيلي را در جهان بيني اسلامي و 