 فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ. وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ. وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ. وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ. فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ).

محمّد جز پيغمبري نيست و پپش از او پيغمبراني بوده و رفته‌اند، آيا اگر او (‌در جنگ احد كشته ميشد، يا مثل هر انسان ديگري) وقتي بميرد يا كشته شود، آيـا چرخ ميزنيد و به عقب برميگرديد (‌و با مرگ او اسلام را رها ميسازيد و به كفر و بت پرستي بازگشت ميكنيد)‌؟‌! و هر كس به عقب بازگردد (‌و ايمان را رها كرده و كفر را برگزيند) هرگز كـوچكترين زياني بـه خـدا نميرساند (‌بلكه به خود ضرر مـيزند) و خدا به سپاسگزاران پاداش خواهد داد. و هيح كسي را نسزد كه بميرد مگر به فـرمان خدا، و خداونـد وقت آن را دقيقاً در مدت - مشخص و محدودي ثبت و ضـبط كرده است (‌و در كتابي كه مشتمل بر مرگ و ميرها است نوشته است‌)‌. و هركس پاداش (‌و کالاي‌) دنيا را خواستار شود از آن بدو ميدهيـم‌، و هر كه پاداش (‌و متاع‌) آخرت را خواهان باشد از آن بدو ميدهيم‌، و ما پـاداش سپاسگزاران را خواهيم داد. و چه بسيار پيغمبرانـي كه مردان خـداي فراواني به همراه آنـان كـارزار ميكردند و به سبب چيزي كه در راه خدا بدانـان ميرسيد (‌از قبيل كشـته شدن برخي از ياران و مجروح شدن خود و دوستان) سست و ضعيف نميشدند و زبوني نشان نـميدادند (‌و بلكه شكيبائي ميكردند) و خداوند شكيبايان را دوست ميدارد. و (‌اين عمل ايشان به هنگام سختي بود، و در اين وقت‌) گفتارشان جـز اين نبود كه ميگفتند: پروردگارا! گناهانمان را ببخشاي و از زياده‌رويها و تند رويهايمان صرف نظر فرماي و گامهايمان را ثابت و استوار بدار و ما را بر گروه كافران پيروز بگردان. پس خداوند پاداش اين جهان را (‌با پيروز كردنشان بر دشمنان و فراچنك آوردن غنيمت و كرامت و عزت‌) بديشان داد، و پاداش نيكوي آخرت را (‌بـراي آنان تضمين كرد) و خداوند نيكوكاران را دوست ميدارد. در اين بخش آيه نخستين اشاره دارد به حادثه ويژه‌اي كه در جنگ احد پیش آمد. و آن اينكه چون تيراندازان پشت سر مسلمانان را خالي ‌كردند و جاي خود را در كوه رها نمودند و كافران بدانجا در آمدند و مسلمانان را شكست دادند، و دندان پیشين ييغمبر (صلی الله علیه و سلم) شكست و چهره‌اش زخمي شد و خون از زخمهايش فوران زد... و چون ‌كارها مشوش و پراكنده ‌گرديد و مسلمانان متفرق شدند و يكي مكان ديگري را نميدانست‌... بدين هنگام ندا دهنده‌اي فرياد برآورد كه‌: محمّد كشته شد... ايـن بانگ سخت در مسلمانان اثر كرد. بسياري از آنـان نا اميدانه پشت به ميدان‌ كـارزار كردند و گريزان و پريشان ازكوه بالا رفتند و رو به مدينه به راه افتادند... ولي پيغمبر (صلی الله علیه و سلم) با عده‌ كمي از ياران ايستادگی كرد و گريزندگان را به نزد خود خواند و فريادشان زد تا آنان دوباره بازگشتند و روي به جانب وي نهادند و خـدا دلهايشان را نيرو بخشيد و چرت و خواب سبكي را بر آنان غالب ‌كرد و بدين وسيله اندك آسايش و آرامشي بديشان دست داد... همانگونه که خواهد آمد.

قرآن از اين حادثه‌اي که مسلمانان را اينگونه دگرگون و هراسان‌ كرد، بهره‌ برداري مـيكند و آن را در اينجا وسيله‌اي جهت راهنمائي قرار ميدهد، و مايه بيان حقائق جهان‌ بيني اسلامي ميكند، و از آن محوري برا‌ي اشارات الهامگرانه درباره حقيقت مرگ و حقيقت زندگي‌، و تاريخ ايمان و كاروانهاي مومنان ميسازد:

(وَمَا مُحَمَّدٌ إِلا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ).

محمّد جز پيغمبري نيست و پيش از او پپغمبراني بوده و رفته‌اند. آيا اگر او (‌در جنگ احد كشته ميشد، يا مثـل هر انسان ديگري وقتي‌) بميرد يا كشته شود، آيا چـرخ ميزنيد و به عقب برميگرديد (‌و با مرگ او اسلام را رها ميسازيد و به كفر و بت‌پرستي بازگشت ميكنيد)‌؟‌! و هر كس به عقب بازگردد (‌و ايمان را رها كرده و كفر را برگزيند) هرگز كوچكترين زياني به خدا نميرساند (‌بلكه به خود ضـرر ميزند) و خدا بـه سپاسگزاران پاداش خواهد داد.

بي‏گمان محمّد فرستاده‌اي از سوي خدا است‌. پيش از او نيز پيغمراني آمده‌اند و رفته‌اند. محمّد خواهـد مرد همانگونه که پيش از او پيغمبران مرده‌اند‌... ايـن يك حقيقت ابتدائي ساده‌اي است‌. چرا از اين حقيقت غافل شديد، بدانگاه که در كارزار با شما روبرو شد‌؟ مگر پيشآمدها چنين حقائقي را بايد از يادتان ببرد؟!

محمّد پيغمبر‌ي است که از نزد خدا آمده است‌. او آمده است تا فرمان خدا را برساند. خدا باقي است و نميميرد. فرمان او نيز باقي است و نميميرد... هر گاه پيغمبري که آمده است تا اين فرمان جاويدان را برساند بميرد يا كشته شود، سزاوار نيست که مومنان بر پاشنه‌هاي خود چرخ زنند و از آئين خود برگردند... اين هم يك حقيقت ابتدائي ساده‌اي است و مسلمانان به هنگام خـوف و هراس‌، آن را از ياد برده بودند. اصلا سزاوار مسلمانان نيست که چنين حقيقت ابتدائي سـاده‌اي را فـرامـوش كنند!

بیگمان انسان نيستي مـي‌پذيرد، و عقيده ميماند. برنامه‌اي كه پيغمبران و دعوت‌كنندگان در طول تاريخ از سوي خدا براي اداره زندگي به مـردم مـيرسانند، خـودش مستقل است و جد‌اي از پیغمبران و دعوت‌كنندگان است‌... مسلمان كسي است كه فرستاده خدا (صلی الله علیه و سلم) را دوست ميدارد. ياران رسول خدا (صلی الله علیه و سلم) او را به اندازه‌اي درست ميداشتند كه بشريت همچون دوست داشتني را در سراسر تاريخ خو‌د سراغ نـدارد. دوست داشتني که تا آنجا در ژرفاي درونشان ريشـه دوانده بود كه حاضر بودند جان و مال خود را فدا كنند و نگذارند خاري به پاي او خلد. ديديم که چگونه ابو دجانه پشت خود را سپر بلاي او كرده بود و تيرها مرتب به پشتش ميخورد و او از جاي نمي‌جنبيد! و نيز ديديم نه نفري را كه از او دفاع ميكردند و يكي پس از ديگري شربت شهادت مينوشيدند... پـيوسته بسياري هستند كه در هر زماني و در هر مكاني چنان دوست داشتن شگفتي نسبت به ا‌و دارند و با تمام وجود دوستش ميدارند و سراپاي وجودشان از ع