هِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٧٥) بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٧٦) إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلا أُولَئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ وَلا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٧) وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٧٨) مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ (٧٩) وَلا يَأْمُرَكُمْ أَنْ تَتَّخِذُوا الْمَلائِكَةَ وَالنَّبِيِّينَ أَرْبَابًا أَيَأْمُرُكُمْ بِالْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (٨٠) وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ (٨١) فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٨٢) أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (٨٣) قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (٨٤) وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإسْلامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٨٥) كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ وَشَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَجَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٨٦) أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (٨٧) خَالِدِينَ فِيهَا لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ (٨٨) إِلا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٨٩) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ (٩٠) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الأرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٩١) لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ (٩٢) 

 

اين بخش از سوره هم پيوسته با يكمين خط سير اصلي عريض و برجسته‌اي در حركت است‌ كه در سوره موجود است... خط سير پيكار ميان اهل‌ كتاب و گروه مسلمانان ... پيكار عقيده‌، و كوشش و تلاش و مكر و نيرگ و كلك و دروغ و چاره جوئيهائي ‌كه دشمنان اين آئين براي آميختن حق با باطل و پوشاندن درست با نادرست و پخش شك و گمان در ميان مؤمنان و رساندن شرّ و زيان بدون ‌كوچكترين سستي و گسيختگي به ا‌ين ملّت مسلمان‌، از خود نشان ميدهند و دامهائي‌ كه بر سر راه آنان تعبيه ميكنند ... و ... مبارزه و روياروئي قرآن با اين همه ناروائيها و ناهنجاريها، به وسيلۀ بيداري مؤمنان و آگاه ‌كردن ايشان از حقيقت آنچه برآنند و حقّانيّتي كه متمسّك بدانند، و نمودن باطلي‌ كه دشمنانشان در پيش گرفته‌اند و نيّات پليدي كه اين دشمنان نسبت به مؤمنان در دل دارند و اهداف كثيفي‌ كه در سر مي‌پرورانند ... و سرانجام‌، بيان حال مفصّلي از اين دشمنان و بدسگالان ... بيان سرشت و خوي و كردار و پندارشان ... در برابر ديدگان گروه مؤمنان … تا ماهيت دشمنانشان را بديشان بشناساند، و با رسواگريهايشان آشنايشان‌ گرداند، و اندازۀ دانش و معرفتي كه ادّعاي آن را دارند بدانان بنماياند، و اعتمادي را كه برخي از مسلمانان ‌گول خورده بديشان دارند از ميان بردارد، و مؤمنان را از حال آنان بيزار نمايد، و با پرده‌برداري از دسيسه‌ها و نيرنگهايشان حناي ايشان را بي‌رنگ‌ گرداند، تا ديگر با دغلكاريها و حقّه‌بازيهايشان كسي را نفريبند و فردي را شيفتۀ ظاهر آراسته خود نكنند.

اين بخش آغاز ميشود با روياروئي با اهل‌ كتاب يعني يهوديان و مسيحيان ... مبارزۀ با آنان‌، به وسيلۀ بيان سخافت و نادرستي موقعيّت ايشان آغاز ميگردد، بدانگاه كه دربارۀ ابر‌اهيم عليه السلام به ستيزه و جدال نشسته  بودند و يهوديان ادّعا داشتندكه ابراهيم يهودي بوده است‌! و مسيحيان ادّعا داشتند كه او مسيحي بوده است‌! ... د‌ر صورتي‌كه ابر‌اهيم پيش از آئين يهودي و مسيحي ميزيسته است و قبل از نزول تورات و انجيل زندگي ميكرده است‌. روشن است‌ كه به ستيزه نشستن و به جدال پرداختن دربارۀ او بدين منوال‌، كشمكشي است‌ كه متّكي به دليل و حجّتي نيست ... اين بخش از قرآن حقيقت چيزي را مقرّر ميدارد كه ابراهيم بر آن بوده است ... او بر آئين اسلام بوده است ... آئين راستين و استوار خداوند. دوستان او هم‌ كساني هستند كه راه او را طي ميكنند و بر روش او ميزيند. و خداوند هم سرپرست هم مؤمنان است ... از اينجا است كه ادّعاهاي اينان و آنان پوچ ميگردد، و خط اسلام روشن ميشود، خطي كه پيغمبران را با مؤمنان بديشان در همۀ قرون و اعصار به هم پيوند ميدهد:

(إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ (٦٨)) ...

سزاوارترين مردم (‌براي انتساب‌) به ابراهيم (‌و دين او) كساني هستند كه (‌در زمان ابراهيم دعوت او را اجابت كردند و) از او پيروي نمودند و نيز اين پيغمبر (‌محمّد) و كسانيند كه (‌با او) ايمان آورده‌اند (‌زيرا محمّد و يارانش اهل توحيد خالصند كه دين ابراهيم است‌) و خداوند سرپرست و ياور مؤمنان است‌...

به دنبال آن در روند گفتار، پرده از هدف اصيل نهفته در فراسوي ستيزه و جدال اهل كتاب دربارۀ ابراهيم و جز او -‌چيزهائي‌كه قبلاً در سوره‌ گذشت و چيزهائي كه خواهد آم