رآنچه  قدرت  آنها  را  پیدا  و  پدیدار  می‌سازد،  و  دانش  ا‌ز  آنها  پرده  برميافكند‌ ،  و  آینده  آنها  را  با  خود  می‌آورد.  اسلا‌م  پذیره  همه  چیز  نو ينی  می‌گردد  كه  در  شگفتیهای  آفرینش  و  دانش  و  زندگی  است‌،  با  وجدان  دیني  ،  بازی  كه  آمادگي  دریافت  تازه‌ها  را  دارد. وسائل حمل ونقل و سواري و زينتي پديدار گرديده است  که  اهالي آن  زمان  اطلاعي  از  انها  نداشته‌اند.  وسائل  دیگری  نیز  پدیدار  می‌گردد  كه  اهالی  این  زمان  بي ‌خبر  از  انها  هستند.  قران  دلها  و  ذهنها  را  برای  پذیرش  انها  بدون  هرگونه  قید  و  بند  و  جمود  و  ركودی  آماده ميسازد .

(وَيَخْلُقُ مَا لا تَعْلَمُونَ).
(خداوند)چيزهايي را (براي حمل و نقل و طي مسافات) آفرید  که  (‌شما  هم  اینک  چیزی  از آنها) نمی‌دانید.

روند  قراني  در  وقت  عرصه  حمل‌ونقل  و  سواری  و  سیر  و  سیاحت  برای  رسیدن  به  هدفهای  محسوسی  در  جهان زمين،به راه‌های  معنوی  می‌پردازد.  چه  افزون  بر  راه‌های  محسوس آنجا راه ديگري درميان است و  از  هدف  دور  و  منحرف  نمی‏‎شود.  و  سخن  بگوید  با  ایه‌ها  و  نشانه‌های  موجود  درجهان،و با فرستادن پيغمبران به سوي مردم :

(وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَائِرٌ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ).

هدايت مردمان به) راه راست بر خداست،(راهي كه منتهي به خير و حق ميگردد) وبرخي از راهها منحرف و بيراهه است (و منتهي به خير وحق نميگردد). و  اگر  خدا  می‌خواست  همه  شما  را  (‌به  اجبار  به  راه  راست‌)  هدایت  می‌کرد  (‌و  نعمت  اختیار  و  آزادی  اراده  و  انتخاب  را  به  شما  انسانها  نمی‌داد،  و  لذا  همچون  حیوانات  راهی  را  بیشتر  نمی‌پيمودید  و  ترقی  و  تکاملی  پیدا  نمی‌کردید)‌.

راه  راست  و  درست‌،  راه  مستقیمی  است  که  کج  نمی‌شود.  انگار  هدفدار  است  و  به  سوی  هدف  خود  می‌رود،  و  از  آن  هدف‌کناره‌گیری  نمی‌کند  و  دور  نمی‌شود.  راه‌کج  و كژ  هم  راهی  است‌که  از  هدف  منحرف  می‌شود  و  از  آن  درمی‌گذرد  و  رهسپار  را  به  مقصد  نمی‌رساند  و  به  هدف  رهنمود  نمی‌گرداند.

(وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ).

و  اگر  خدا  می‌خواست  همه  شما  را  (‌به  اجبار  به  راه  راست‌)  هدایت  می‌کرد  (‌و  نعمت  اختیار  و  آزادی  اراده  و  انتخاب  را  به  شما  انسانها  نمی‌داد،  و  لذا  همچون  حیوانات  راهی  را  بیشتر  نمی‌پيمودید  و  ترقی  و  تکاملی  پیدا  نمی‌کردید  )‌.

ولی  خدا  خواست‌که  انسان  را  مستعد  هدایت  و  ضلالت  بیافریند،  و  به  اراده انسان  واگذارد  که  راه  هدایت  را  برگزیند  یا  راه  ضلالت  را  انتخاب‌کند.  این  است‌که  در  میان  انسانها  کسانی  پیدا  می‌شوند  که  راه  راست  و  درست  را  درپیش  می‌گیرند،  و  در  میان  آنان‌کسانی  هم  یافته  می‌شوند  که  راه  کج  و  نادرست  را  می‌پیمایند.  هر  دو  دسته  نیز  بر  مشیت  و  اراده  خدا  نمی‌شورند  و  از  آن  بیرون  نمی‌روند.  مشیت  و  اراده‌ای  که  چنین  تعیین  کرده  است  و  داوری  نموده  است  که  آزادی  اختیار  و  حرّیّت  انتخاب  را  به  انسان  واگذارد.

دسته  دوم  از  آیه‌ها  و  نشانه‌های  آفرینش  و  نعمت‌،  عبارتند  از:

(هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالأعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ).

او  کسی  است  که  از  آسمان  آبی  فروفرستاده  است  (‌که  مایه  حیات  است‌)  و  شما  از آ ن  می‌نوشید  (‌و  زلال  و  گوارايش  می‌یابید)  و  به  سبب  آن  گیاهان  و  درختان  می‌رویند  و  شما  حیوانات  حود  را  در  میان  آنها  می‌چرانید.  خداوند  به  وسیله  آن  (‌آب‌)  زراعت  و  (‌درختان‌)  زیتون  و  خرما  و  انگور  و  همه  ميوه‌ها  را  برای  شما  می‌رویاند.  بی‏گمان  در  این  (‌کار  آفرینش  میوه‌های  رنگارنگ  و  محصولات  کشاورزی  گوناگون‌)  نشانه  روشنی  است  (‌از  خدا)  برای  کسانی  که  (‌درباره  نیروی  آفریینده  آنها)  بیندیشند  (‌و  با  چشم  بینش  و  خرد  به  جهان  گیاهان  بنگرند)‌.

آبی  که  برابر  قوانینی  از  آسمان  نازل  می‌گردد،  قوانینی  که  خدا  آنها  را  در  این  هستی  پدید  آورده  است‌،  و  این  قوانین  حرکات  هستی  را  ایجاد  وکنترل  می‌نماید،  و  نتائج  آنها  را  برابر  خواست  خدا  و  تدبیر  و  تقدیر  او  پدیدار  و  نمودار  می‌سازد،  و  با  هر  قضا  و  قدر  ویژه‌ای  از  قضاها  و  قدرهای  خدا  حرکتی  و  نتیجه‌ای  را  پیدا  و  هویدا  می‌گرداند.  این  آبی  که  در  اینجا  ذکر  می‌شود  نعمتی  از  نعمتهای  خدا  است‌:

« لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ »‌.

شما  از  ان  می‌نوشید.

این  ویژگی  نوشیدن  است‌،  ویژگی‌ای  که  در  این  جولانگاه  پیدا  و  هویدا  می‌گردد. پس از آن ويژگی چراگاه  است‌:

(‌و  منه‌شجر  فیه  تسیمون  )‌.

و  به  سبب  ان  گیاهان  و  درختان  می‌رویید  و  شما  حیوانات  خود  را  در  میان  انها  می‌چرانید.

چراگاهائی  است‌که  شما  حیوانات  را  در  ميان  آنها  سرمی‌دهید  و  پرورده  می‌کنید.  ذکر  این  بخش  به  مناسبت  یادی  از  چهارپایان  در  بخش  ییشین  است‌،  و  هماهنگ  با  فضای  عامی  است  که  چراگاه‌ها  و  چهارپایان  را  فرامی‌گیرد.  آ‌ن‌گاه  ازکشتزارهائی  سخن  می‌رودکه  انسانها  از  آنها  تغذيه  می‌کنند،  و  پس  از  آن  از  زیتون  و  درختان  خرما  و  درختان  انگور  و  از  درختان  میوه‌دار  دیگر  صحبت  می‌شود.

(إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ).

بیگمان  در  این  (‌کار  آفرینش  میوه‌های  رنگارنگ  و  محصولات  کشاورزی  گوناگون‌)  نشانه  روشنی  است  (‌از  خدا)  برای  کسانی  که  (‌درباره  نیروی  آفریننده  آنها)  بیندیشند  (‌و  با  چشم  بینش  و  خرد  به  جهان  گیاهان  بنگرند.

نشانه  روشنی  در  این‌کار  است  برای‌کسانی‌که  درباره  گرداندن  و  چرخاندن  و  اداره  کردن  این  جهان  می‌اندیشند،  و  قوانین  همساز  با  زندگی  بشر  را  پيش چشم  خرد  می‌دارند،  و  بدین  مساله  پی  می‌برندکه  اگر  قوانین  جهان  سازگار  با  زندگی  انسان‌،  و  هماهنگ  با  فطرت  او  نبود،  و  به  نیازمندیهایش  پاسخ  نمی‌داد  و  احتیاجات  وی  را  برآورده  نمی‌کرد،  انسان‌که  نمی‌توانست  بر  این‌کره  زندگی‌کند.  آفرینش  انسان  بر  روی‌کره  زمین‌،  و  نسبت‏های  معین  و  فاصله‌های  مشخص  میان  این‌کره  و  سائر  ستارگان  و  سیارگان  دیگر،  و  پدیده‌های  جوی‌،  وگشت  وگذارهای  فلكي  بدین  شکلی‌که  هست  و  زند‌گی  را  برای  انسان  ممکن  می‌سازند،  و  بدین‌گونه  و  به  صورتی‌که  می‏‎بینیم  پاسخگو‌ی  نیازمندیهای  انسان  هستند،  با  تصادف  گذرائی  تهیه  و  تدارک  دیده  نمی‌شوند.

کسانی‌که  می‌اندیشند،  حکمت  و  فلسفه  گرداند‌ن  و  چرخاندن  و  اداره  کردن  جهان  را  می‌فهمند،  و  میان  پدیده‌ای  همچون  بارش  و  میان  