  وآگاهی  نمی‌گویند،  و  بلکه  تنها  گمان  می‌برند  و  تخمین  می‌زنند.  هنگامی  که  آیات  روشن  ما  (‌که  دال  بر  توانائی  ما  برای  ایجاد  رستاخیز  و  زندگی دوباره‌اند)  بر  آنان  خوانده  می‌شود،  در  برابر  آنها  دلیلی  جز  این  ندارند  که  می‌گویند:  اگر  راست  میگوئید  (‌که  قیامتی  و  زندگی  دومی  در  کار  است‌)  پدران  و  نیاکان  ما  را  زنده  کنید  و  بیاورید  (‌تا  نمونه‌ای  از  زنده  شدن  مردگان  را  ببینیم  و  باور  کنیم‌)‌.  بگو:  خداوند  شما  را  (‌از  نیستی  به  هستی  می‌آورد  و)‌زنده  می‌کند،  سپس  (‌بعد  از  به  پایان  آمدن  اجلتان‌)  شما  را  می‌میراند،  سپس  (‌بعد  از  دوران  برزخ  و  ماندگاری  در  گورها،  شما  را  دوباره  زنده  می‌کند  و)  در  روز  قیامت  که  درآن  تردیدی  نیست  شما  را  گرد  می‌آورد،  و لیکن  بیشتر  مردم  (‌به  علت  نیندیشیدن  و  تامّل  نکردن‌،  قدرت  خدا  را  بر  ایجاد رستاخیز)  نمی‌دانند.   (‌جاثیه‌/24-26)  درست  است‌که  اینان  همگی یک‌گروه  از  مردمان  باشند  و  هم  این  و  هم  آن  از  ایشان  ســر  بزند،  و  قرآن  آنان  را  در  اینجا  و  آنجای  سوره  معرفی  بکند.  همــچنین  درست  خواهد  بودکه  آنان  دسته‌های  متعددی  باشند،  دسته‌هائی  که  در  مکه  با  دعوت  اسلام  رویاروی  شده  باشند.  همراه  ایشان  برخی  از  اهل‌کتاب  نیز  باشند.  چون  اندکی  از  اهل  کتاب  در  مکه  بوده‌اند.  درست  هم  است  این‌گفتار  اشاره‌ای  به  این  دسته  باشد  تا  اهالی  مکه  در  پرتو  این  اشاره  درس  عبرت  بگیرند،  بدون  این‌کـه  همچو‌ن  دسته‌ای  از  اهل‌کتاب  در  مکه  در  آن  زمان  عملا  وجود  داشته  باشند.

به  هر  حال  قرآن  با  صفات  وکارهای  همچون  انسانهائی  روبرو گردیده  است‌،  و  در  این  سوره  همچون  سخنی  را  در  باره  ایشان‌گفته  است  .  .  .  قرآن  همچنین  ایشان  را  با  آیه‌ها  و  نشانه‌هائی‌که  درکرانه‌های  جهان  بیرون  و  در  زوایای  جهان  درون  هستند  روبرو  نموده  است  و  آنها  را  بدیشان  نشان  داده  است‌،  و  آنان  را  از  حساب  وکتاب  روز  قیامت  ترسانده  است‌،  و  از  چيزی‌که  بر  سرکسانی  آمده  است‌که  پیـش  از  ایشان  بوده‌اند  آگاه‌کرده  است‌،  کسانی‌که  از  آئین  درست  خدا  منحرف گرديده‌اند  و  به  کژراهه  افتاده‌اند  .  .  .  آیه‌های  خدا  را  با  این  شیوه‌ي  ساده  و  آسان  و  موثر  و  ژرف‌،  بدیشان  نشان  داده  است‌،  و  آنان را  با  آنها  رویاروی ‌گردانده  است‌:

  (إِنَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِّلْمُؤْمِنِينَ (3) وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِن دَابَّةٍ آيَاتٌ لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ (4) وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (5) تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَآيَاتِهِ يُؤْمِنُونَ (6).

بدون  شک  درآسمانها  و  زمین  دلائل  و نشانه‌های  فراوانی  (‌بر  وجود  خدا)  است  برای  مومنان‌.  همچنین  در  آفرینش  شما  (‌بدین  صورت  زیبا  و  آراسته‌،  و  دستگاههای  داخلی  پیچیده  و  اسرارانگیز:  رشته‌های  ارتباطی  سلسله  اعصاب‌،  رگ‏ها  و  مویرگها،  مغز،  سلولها،  گردش  خون‌،  خصال  و  صفات  ویـژه‌،  و  تنوع  خلقت  و  فطرت  ظاهری  و  باطنی  هریک  از  افراد  بشر)  و  نیزدر  آفرینش  جنبندگانی  که  خداوند  در  سراسرزمین  پراکنده  مـی‌سازد  (‌از  موجودات  ذره‌بینی  گرفته  تا  حیوانات  غول‌پیکر،  با  ویژگیهای  گوناگون  و  ساختارهای  جوراجور  و  الوان  و  اشکال  رنگارنگ‌) نشانه‌های  بزرگ  و  دلائل  قوی  (‌برای  پی  بردن  به  خدا  و  خالق  یکتا)  است  برای  آنان  که  اهل  یقین  هستند.  همچنین  در  دگرگونی  شب  و  روز  (‌از  لحاظ  تغییر  رنگ  و  کوتاهی  و  درازی  و  فعل  و  انفعالاتی  که  در  هریک  انجام  می‌پذیرد)  و  در  چیزهائی  که  خدا  از  آسمان  فرومی‌فرستد  و  (‌سبب‌)  رزق  و  روزی  هستند  (‌همچون  باران  و  نور  و  اشعه‌های  گوناگون‌)  و  خدا  به  وسیله‌ي  آنها  زمین  را  بعد  از  مرگش  حیات  می‌بخشد،  و  نیز  در  وزش  بادها  (‌و  بالطبع  دگرگونی  هوا)  نشانه‌های  بزرگی  و  دلائل  سترگی  است  (‌بر  وجود  خدا  و  خالق  یکتا)  برای  آنان  که  به  تعقل  می‌پردازند  و  اهل  عقل  و  درایت  هستند.  اینها  آیات  خدا  است  که  به  حق  بر  تو  می‌خوانیم‌.  با  این  حال‌،  اگر  به  خدا  و  آیات  او  (‌با  وجود  این  همه  دلائل  موجود  در  گستره  جهان  و  پیدا  در  عبارات  قرآن‌)  ایمان  نیاورند،  پس  به  چه  سخنی  ایمان  می‌آورند؟‌!.  (جاثیه/3-6) 

قرآن  ایشان  را  دیگر  باره  با  آیات  خدا  روبرو  می‌سازد،  و  با  یادآوری  نعمتهائی  از  نعمتهای  بیشماری‌ که  یزدان  بدیشان  بخشیده  است  و  آنان  از  آنها  غافل‌گردیده‌اند  و  از  اندیشیدن  در  باره  آنها  واپس  کشیده‌اند،  به  بیدارباش  و  هوشیارباش  ایشان  می‌پردازد:

(اللَّهُ الَّذِي سخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (12) وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِّنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لَّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (13)‏.

خداوند  همان  کسی  است  که  دریا  را  رام  شما  کرده  است  تا  کشتیها  برابر  فرمان  و  اجازه‌ي  او  (‌که  به  ماده‌ي  کشتیها  و  خود  آبها  و  دیگر  عوامل  طبیعی  داده  است‌)  در  دریا   روان ‌شوند،‌و شما انسانها از فضل ‌خدا بهره  گیرید، ‌و  شاید  سپاسگزار  گردید  (‌و  شکر  نعمتهای  بیکران  یزدان  را  بجای  آورید)‌.  و  آنچه  که  در  آسمانها  و  آنچه  که  در  زمین  است  همه  را  از  ناحیه  خود،  مسخر  شما  ساخته  است‌.  قطعا  در  این  (‌تسخیر  موجودات  مختلـف  و  به  گردش  و  چـرخش  درآوردن  چـرخه‌ي  حیات  به  نفع  انسانها)  نشانه‌های  مهمّی  (‌بر  قدرت  و  مهربانی  خدا  در  حق  آدمیزادگان‌)  است‌،  برای  کسانی  که  می‌اندیشند  (‌و  اندیشمندانه  بـه  اشـیاء  دور  و  بر،  و  به  خود  زندگی  می‌نگرند)‌.    (‌جاثیه/12و13) 

 همچنین  ایشان  را  با  حال  و  وضعی  روبرو  می‌سازدکه  در  روز  قیامت  خـواهند  داشت‌،  روزی‌که  آنان  آن  را انکار  می‌کنند  یا  در  باره‌اش  می‌ستیزند:

 (وَيَومَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ (27) وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ (28) هَذَا كِتَابُنَا يَنطِقُ عَلَيْكُم بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنسِخُ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ (29) فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ (30) وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا أَفَلَم