ا  به  درد  می‌خورند.  سنگهائی  را  ترتیب  دادند  که  در  استخراج  معادن  و  فلزات  سودمند  هستند.  مهمتر  از  همه  اینها،  و  بزرگتر  از  همه  اینها  این  سنگهای  آذرین  سفت  و  سختی‌که  برای  حیاتی‌که  بر  آنها  مستقر  و  پاجاگردد  سودمند  نیستند،  خاکی  را  پدید  آوردندکه  در  سطح  زمین  ته‌نشین  شد  و  رسوب  کرد،  و  زمینه  را  برای  پدیدآمدن  موجودات  زند‌ه  و  انسانها  آماده  نمود.

سنگ  گرانیت  برای  کشت  و  زرع  یا  آبیاری  سودمند  نمی‌افتد.  ولیکن  از  سنگ‌گرانیت  و  نظائر  آن  خاک  ریز  و  نرمی  پدیدار  آمده  است‌.  با  پیدایش  این  خاک  ریز  و  نرم  گیاهان  رسته‌اند  و  پدیدار  گردیده‌اند.  با  پیدایش  گیاهان  حیوانات  سر  برآورده‌اند  و  پای  به  عرصه  وجود  گذاشته‌اند.  آن‌گاه  زمین  آماده  پیدایش  سردفتر  موجودات  این  زمین‌گردیده  است‌که  انسان  است  ...)‌. [1]

این  کوچ  دور  و  درازی  است‌کـه  دانش  جدید  آن  را  تعیین  می‌کند  و  به  تصویر  می‌کشد.  چه‌بسا  این‌کوچ  دراز  آهنگ  در  فهم  معنی  روزهای  آفرینش  زمین  و  ساختارکوه‌های  استوار  بالای  آن‌،  و  ایجاد  خیرات  و  برکات  در  آن‌،  و  تقدیر  و  تعیین  اقوات  و  ارزاق  زمین  در  چهار  روز  از  روزهای  خداکه  ما  نمی‌دانیم  چگو‌نه  و  چه  اندازه  بوده‌اند،  و  تنها  و  قطعاً می‌دانیم‌ که  آن  روزها  غیر  از  روزهای  معمولی  این  زمین  بوده‌اند،  به  ماکمک‌کند.  لحظه‌ای  در  پیشگاه  هر  بندی  از  نـصوص  قرآنی  می‌ایستیم‌،  پیش  از  این‌که  زمین  را  به  سوی  آسمان  ترک‌کنیم  وبه‌درودگوئیم‌!   

(وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِن فَوْقِهَا)‌.

او  در  زمین  کوه‌های  استواری  قرار  داد.

در  موارد  بسیاری‌کوه‌ها  به  نام  «‌رواسی‌»  ذکر  می‌شوند.  در  جاهائی  علت  وجود  این  رواسی‌،  یعنی‌کوه‌های  ثابت  و  استوار،  چنین  ذکر  می‌شود:

(‌أن ‌تَمیدَ بکُم )  .

تا  این  که  زمین  شما  را  نلرزاند  (‌وبا  حرکت  خود  شما  را  مضطرب  نگرداند)‌.   (‌نحل/‌١٥ولقـمان /10) 

 کوه‌ها  در  زمین  ثابت  و  استوارند،  و  زمین  را  ثابت  و  استوار  نگاه  می‌دارند،  و  توازن  آن  را  محفوظ  می‌کنند  و  نمی‌گذارندکه  بلرزد  و  تکان  بخورد  .  .  .  زمانهاگذشته  است  و  مردمان  گمان  برده‌اندکه  زمین  ایشان  ثابت  و  بدون  حرکت  است  و  بر  پایه‌های  محکمی  استوار  است‌!  بعدها  زمانی  فرارسیده  است‌که  اکنون  در  آن  به  مردمان  گفته  می‌شود:  این  زمینی‌که  بر  آن  زندگی  می‌کنید کره  کوچ  بیش  نیست  و  درفضای  مطلق  شناور  است  و  بر  چیزی  تکیه  ندارد  .  .  .  چه‌بسا  وقتی‌که  برای  نخستین  بار  بدیشان  چنین‌گفته  می‌شود  به  هراس  می‌افتند،  یا  چه‌بسا  در  میانشان‌کسانی  باشند  با  ترس  و  هراس  چپ  و  راست  پیرامون  خود  را  بنگرند،  نکند  زمین  آنان  را  بدین  سو  و  بدان  سو  پرت  بکند  یا  ایشان  را  به  ژرفای  فضا  بیندازد!  امّا  همچون  کسانی  مطمئن  باشند  و  آرام  بگیرند.  چه  دست  خدا  زمین  را  نگاه  می‌دارد  و  نمی‌گذارد  زمین  و  آسمان  از  جای  بشوند  و  از  مسیر  خود  خارج  گردند.  هرگاه  هم  بخواهند  از  جای  بشوند  و  از  مسیر  خود  خارج  گردند،  جز  خدا  هیچ‌کس  نمی‌تواند  آنها  را  در  مسیر  خود  نگاه  و  محفوظ  دارد.  آنان  مطمئن  باشند  و  آرام  بگیرند،  چه  قوانین  و  سنن  حاکم  بر  این  جهان  هستی‌،  محکم  و  استوار  است  و  ساختار  خدای  نیرومند  و  چیره  است!  به  سوی  کوه‌ها  برمی‌گردیم‌.  می‏‎بینیم  قرآن  می‌فرماید  کوه‌ها  «‌رواسی‌«  یعنی  ثابت  و  استوار  هستند،  و  کوه‌ها  زمین  را  نگاه  می‌دارند  و  نمی‌گذارند  بلرزد  و  بجنبند.  و  چه‌بسا  - ‌همان‌گونه‌که  در  جای  دیگری  از  این  فی  ظلال  القرآن  گفته‌ایم‌ [2] -‌ کوه‌ها  هماهنگي  موجود  در  میان  گودیهای  اقیانوسها  و  بلندی‏های  خشکیهای  زمین  و  به  طورکلی  پستیها  و  بلندی‏های  آن  را  محفوظ  می‌دارند،  و  درنتیجه  زمین  توازن  پیدا  می‌کند  و  به  لرزش  و  جنبش  -در  نمیآید.

این  هم  فرزانه‌ای‌که  می‌گوید:

«‌هر  رخدادی‌که  در  زمین  رخ  می‌دهد،  در  سطح  زمین  یا  در  زیر  سطح  آن‌،  به  سبب  آن  انتقال  ماده‌ای  از  جائی  به  جائی  صورت  می‌پذیرد  و  این  انتقال  در  سرعت  گردش  زمین  تاثیر  دارد.  تنها  جزر  و  مد  انگیزه  این‌کار  نیست‌.  (‌مراد  از  این  کار،  کندی  سرعت  زمین  است‌،  چنان  که  پیش  از  این  بخش‌گفته  است‌)‌.  حتی  رودبارها  که  آب  خود  را  از  جائی  به  جای  دیگر  زمین  می‏‎برند  در  سرعت  گردش  زمین  تاثیر  دارد.  چـیزی  راکه  بادها  با  خود  می‏‎برند  و  به  جای  دیگری  منتقل  می‌کنند،  در  سرعت  گردش  زمین  تاثیر  دارد.  اگر  چیزی  به  ته  دریاها  بیفتد،  و  یا  چیزی  در  اینجا  و  آنجای  روی  سطح  زمین  پدید  آید  در  سرعت‌گردش  زمین  تاثیر  دارد  .  .  .  از  جمله  چیزهائی  که  در  سرعت‌گردش  زمین  تاثیر  دارند  این  است‌که  به  هر  سبب  وعلتی‌که  هست  زمین  منبسط  و  یا  منقبض  گردد،  هرچندکه  این  انسباط  و  انقباض  جزئی  و  ناچیز  بوده  و  بر  قطر  آن  نیفزاید  یا  از  قطر  آن  نکاهد  مگر  چند  قدمی  را»‌. [3]

این  زمین‌که  تا  این  اندازه  حساس  است‌،  جای  شگـفت  نیست  اگرکوه‌های  ثابت  و  استوار  محافظ  آن  باشند  و  نگذارند:
(‌أن ‌تَمیدَ بکُم )  .
تا  این  که  زمین  شما  را  نلرزاند  (‌و  با  حرکت  خود  شما  را  مضطرب  نگرداند)‌.
همان‌گونه‌که  چهارده  قرن  پیش  در  قرآن  آمده  است‌.  
(وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا)‌.
و  خیرات  و  برکات  زیادی  در  آن  آفرید،  و  مواد  غذائی  (‌مختلف  و  جوراجور  ساکنان‌)  زمین  را  به  اندازه  لازم  مقدر  و  مشخص  کرد.

این  بند  تصویرکشت  و  زرع  نموکننده  و  بالنده  این  زمین‌،  و  برخی  از  معادن  سودمند  همچون  طلا  و  نقره  و  آهن‌،  و  چیزهائی  از  این  قبیل‌که  خدا  آنها  را  در  دل  زمین  پنهان  فرموده  است‌،  به  ذهن  پیشینیان  ما  می‌انداخت  .  .  .  امّا  امروز  بعد  از  آن‌که  یزدان  چیزهای  زیادی  از  خیرات  و  برکاتی  راکه  در  زمین  به  ودیعت  نهاده  است  و  اقوات  و  ارزاقی  راکه  در  زمین  در  طول  روزگاران  درازی  انباشته  کرده  است‌،  برای  انسان  کشف  و  برملا  فرموده  است‌،  این  بند  مدلول  و  مفهوم  چندین  برابری  به  ذهن  ما  می‌اندازد.

ما  دیدیم‌که  چگو‌نه  عناصر  هوا  با  یکدیگر  همکاری  کرده‌اند  و  آب  را  تشکیل  و  پدیدارکرده‌اند،  و  چگونه  آب  و  هوا  و  خورشید  و  بادها  همکاری  و  همیاری  نموده‌اند  و  بارانها  را  ایجاد  کرده  است  که  منشا  آب  شیرین  است‌،  چه  آب  رودبارهای  ظاهری  و  بیرونی  و  چه  آب  رودبارهای  باطنی  و  درونی‌که  به  شکل  چشمه‌ها  و  چشمه‌سارها  و  چاه‌ها  در  می‌اید  .  .  .  همه  اینها  از  جمله پایه‌های  بنیادین  برکات  و  اقوات  هستند.  هوا  در  میان  است‌.  نفسهایمان  و  بدنهایمان  بر  هوا  استوار  و  ماندگارند  .  .  .

«‌زمین  کره‌ای  است  که‌گرداگرد  آ