ر  و  نابودکننده  سخت  و  شدیدی  بوده  است‌.  جایگاه‌های  نقش  زمین  شدن  مردمان‌که  آثار  آن  بـرجا  است  بر  سختی  و  شدت  عقاب  و  عذاب  یزدان  گواهی  می‌دهد،  و  سخنها  و  روایتها گویای  آن  است‌.

این  پیکار  به  پایان  نیامده  است‌.  این  پیکار  سر  به  دامنه  قیامت  می‌کشد  و  آثار  طولانی  و  فراوانی  در  آخرت  دارد:

( وَكَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحَابُ النَّارِ)  .

این  چنین‌،  فرمان  پروردگارت  بر  کافران  (‌و  مشرکانی  که  راه‌های  ظلم  و  جنایت  را  با  پای  خود  پیموده‌اند،  و  با  اراده  خویش  بر  گناهکاریها  و  بزهکاریها  اصرار  و  ابرام  ورزیده‌اند،  اجراء  شده  است  و)  تحقق  پذیرفته  است‌،  و  آن  این  که  ایشان  دوزخیانند.

فرمان  یزدان  در  باره  هرکس‌که  تحقق  پذیرفته  است  و  واقع  گردیده  است‌،  واقعا  تحقق  پذیرفته  است  و  واقع  گردیده  است  و  کار  از  کارگذشته  است  و  دمار  از  روزگار  طرف  برآورده  است  و  هرگونه  جدال  و  ستیزی  را  باطل‌کرده  است  و  به  پایان  رسانده  است‌)

قرآن  این‌گونه  حقیقتی  را  به  تصویر  می‌کشدکه  روی  داده  است‌،  حقیقت  پیکار  میان  ایمان  وکفر،  و  میان  حق  و  باطل‌،  و  میان  دعوت‌کنندگان  به  سوی  خداوند  یگانه  و  طاغیان  و  یاغیانی‌که  به  ناحق  در  زمین  تکبر  ورزیده‌اند  و  عظمت  فروخته‌اند.  بدین  منوال  ما  متوجه  می‌شویم  این  پیکار،  یک  کارزار  قدیمی  است  و  از  بامدادان  پیدایش  انسانها  در  جهان‌،  آتش  آن  شعله‌ور  شده  است  و  خاموشی  نپذیرفته  است‌.  میدان  آن  هم  فراخ‌تر  از  سراسر  کره  زمین  است‌.  زیرا  همه  جهان  هستی  به  پروردگارشان  ایمان  دارند  و  در  برابر  فرمانش  سرکرنش  فرود  می‌آرند.  تنها  از  جملگي  جهان  هستی‌کسانی‌کناره‌گیری  می‌کنند  و  بیراهه  می‌روندکه  کافرند،  و  تک  و  تنها  ایشان  درباره  آیات  و  نشانه‌های  خدا  به  جدال  و  ستیز  می‌پردازند،  و  با  سائر  مخلوقات  این  جهان  بزرگ  در  این  باره  همراه  و  هماهنگ  نمی‌گردند!  همچنین  نتیجه  و  فرجام  این  پیکار  نابرابر  را  هم  می‌دانیم‌،  پیکاری‌که  میان  صف  حق  طویل  و  بزرگ  و  سترگ  و  هراس‌انگیز،  و  میان  این‌گروه  باطل  و  اندک  و  ناتوان  و  ناچیز  درگرفته  است  و  در  می‌گیرد،  هراندازه  هم  اینان  در  شهرها  وکشورها  بگردند  و  بچرخند  و  برو  و  بیائی  داشته  باشند،  و  هرچند  هم  به  ظاهر  از  قدرت  و  قوت  و  سلطه  و  حکومت  و  کالاها  و  متاعها  بهره‌مند  و  برخوردار  باشند!

این  حقیقت  -  حقیقت  پیکار  و  نیروهای  موجـود  در  آن‌،  و  میدان  آن  درگستره  و  پهنه  زمان  و  مکان  -  را  قرآن  به  تصویر  می‌کشد  تا  در  دلها  مستقرگردد،  و  خصـوصاً  کسانی  آن  را  بشناسندکه  بر  دوش‌کشندگان  پرچم  دعوت  حق  و  ایمان  در  هر  زمانی  و  در  هر  مکانی  هستند.  تا  قدرت  و  قوت  باطل  در  جلو  چشمانشان  بزرگ  ننماید  وقتی‌که  در  دوره  محدودی  از  زمان  و  در  پهنه  محدودی  از  مکان‌،  پفیده  و  باد  به  غبغب  انداخته  نمودار  و  پدیدار  می‌آید.  چه  این  شکل  ظاهری  باطل،  حقیقت  نیست‌.  بلکه  حقیقت  آن  چیزی  است‌که‌کتاب  خدا  آن  را  برایشان  به  تصویر  می‌کشد،  و  سخن  خداگویای  آن  است‌.  خدا  هم  راستگو‌ترین ‌گویندگان  است‌،  و  او  با  عزت  و  چیره  و  بس  دانا  و  آگاه  است‌.

*
بدين  حقیقت  نخستین‌،  این  امر  می‌پیونددکه  بردارندگان  عرش  و  آنان‌که  پیرامون  عرش  هستند  -‌ آنان  هم‌گروهی  از  فرشتگان  و  به  عنوان  دسته  برگزیده‌ای  از  میان  همه  نیروهای  مومن  این  جهان  هستند  -‌ از  انسانهای  مومن  و  ایماندار  در  پیشگاه  خدای  دادار  یاد  می‌کنند،  و  برایشان  آمرزش  می‏‎طلبند،  و  درخواست  می‌کنندکه  یزدان  وعده‌ای  را  برآورده  فرماید  که  بدیشان  داده  است‌.  این  یادکردن  و  آمرزش  طلبیدن  و  درخواست  وفای  به  وعده  نمودن‌،  به  خاطر  رابطه  ایمان  است  که  میان  فرشتگان  و  میان  مومنان  است‌:

( الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ .‏ رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدتَّهُم وَمَن صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ . وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَن تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ).

آنان  که  بردارندگان  عرش  خدایند  و  آنان  که  گرداگرد  آنند  به  سپاس  و  ستایش  پروردگارشان  سرگرمند  و  بدو  ایمان  دارند  و  برای  مومنان  طلب  آمرزش  مـی‌کنند  (‌و  می‌گویند:‌)  پروردگارا!  مهربانی  و  دانش  تو  همه  چیز  را  فراگرفته  است  (‌هم  اعمال  و  اقوالشان  را  کاملاً  می‌دانی  و  هم  مرحمت  و  مهربانیت  می‌توانـد  ایشان  را  دربر  گیرد)  پس  در گذر  از  کسانی  که  (‌از  گناهان  دست  می‌کشند  و  به  طاعت  و  عباداتت  می‌پردازند،  و  از  راه‌های  انحرافی  دوری  می‌گزينند  و  به  راستای  راهت‌)  برمی‌گردند  و  راه  تو  را  درپیش  می‏‎گیرند،  و  آنان  را  از  عذاب  دوزخ  مصون  و  محفوظ  فرما.  پروردگارا!  آنان  را  به  باغهای  همیشه  ماندگار  بهشتی  داخل  گردان  که  بدیشان  (‌توسط  پیغمبران‌)  وعـده  داده‌ای‌،  همراه  با  پدران  خوب  و  همسران  شایسته  و  فرزندان  بایسته  ایشان‌.  قطعاً  تو  (‌بر  هر  چیزی‌)  چیره  و  توانا  و  (‌در  هر  کاری‌)  دارای  فلسفه  و  حکمت  هستی‌.  و  آنان  را  از  (‌عقوبت  دنیوی  و  کیفر  اخروی‌)  بدیها  نگاهدار.  و  تو  هرکه  را  در  آن  روز  از  کیفر  بدیها  نگاهداری،  واقعاً  بدو  رحم  کرده‌ای  (‌و  مورد  الطاف  خود  قـرار  داده‌ای‌)  و  آن  مسلما  رستگاری  بزرگ  و  نیل  به  مقصود  سترگی  است‌. 

 ما  نمی‌دانیم  عرش  چیست‌.  و  شکلی  برای  آن  نمی‌توانیم  پیش  چشم  داریم‌.  و  نمی‌دانیم  بردارندگان  عرش  چگو‌نه  آن  را  برمی‏دارند،  وکسانی‌که  پیرامون  عرش  هستند  چگونه‌اند،  و  پیرامون  آن  کجا  و  تا  به  کجا  است‌.  هیچ  گونه  فائده‌ای  در  این  نیست‌که  انسان  به  دنبال  شکلها  و  صورتهائی  راه  بیفتد  و  پژوهش‌کند  که  سرشت  انسان  توان  پرداختن  بـدانها  و  درک  و  فهم  آنها  را  ندارد.  هیچ‌گونه  سودی  از  مجادله  و  مباحثه  پیرامون  چیزهای  غیبی  نیست‌،  غیبیاتی‌که  یزدان  کسی  از  مجادله  و  مباحثه‌کنندگان  را  از  آنها  مطلع  نکرده  است‌.  آنچه  مربوط  به  حقیقتی  است‌که  روند  سوره  آن  را  بیان  می‌فرماید  این  است  که  بندگان  مغربی  از  بندگان  یزدان  هستند:  
(  يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ)‌.
به  سپاس  و  ستایش  پروردگارشان  سرگرم  هست