ا  رها  کند  تنها  به  خاطر  ترس  از  خدا  نه  کس  دیگری،  قطعاً  خدا  در  همین  جهان  زودگذر  دنیا  پیش  از  آخرت‌،  چیز  بهتری  از  آن  را  جایگزین  می‌سازد  و  نصیب  او می‏‎گرداند.

حرص  و  آز  در  پیمودن  وسنجیدن  و  مترکردن‌،  ناپاكی  و  حقارت  درون‌،  و  نادرستی  و  خیانت  در  معاملات  است‌،  و  به  سبب  ناپاكي  نیت  درون  و  نادرستی  رفتاربیرون‌،  اطمینان  و  اعتماد  لرزان  و  پریشان  می‏‎گردد،  و  موجب  کساد  و  رکود  بازار  وكار  می‌شود،  و  به  علت  پلشتی  نیت  و  خیانت  برکت  از  محیط  زندگی  مردمان  رخت  برمی‌بندد،  و  زیان  همچون  پندار  وکرداری  بیشتر  متوجه  خو‌د  اشخاصی  می‌گرددکه  چنین  می‌انگارندکه  با  کاستی  وکژی  در  پیمودن  و  سنجیدن  و  مترکردن  دارائی  می‌اندوزند.  این‌کار  در  ظاهر  امر  چنین  است‌،  ولی  موقت  وگذرا  است‌.  چه  زیان‌کساد  و  رکود  بازار  همگانی  پس  از  مدتی  به  خود  این  افراد  نیزبرمی‌گردد  و  دامنگرشان  می‌شود.

این  حقیقتی  است‌.  آنان‌که  در  تجارت  صاحب‌نظرند  همچون  چیزی  را  دیده‌اند  و  می‌نگرند.  این  افراد  خبره  و  صاحب‌نظر  این  را  نه  از  روی  انگيزه  اخلاقی‌،  یا  انگیزه  دینی  می‌گویند،  بلکه  این  واقعیت  را  در  پرتو  تجربه عملی  در  خود  بازار  درک  و  فهم  کرده‌اند  و  زبان  بدان  گشوده‌اند.

فرق  است  میان‌کسی‌که  در  پیمودن  و  سنجیدن  و  متر  کردن‌،  به  خاطر  تجارت‌،  راستی  و  درستی  درپیش  می‌گیرد،  و  میان‌کسی‌که  در  پیمودن  و  سنجیدن  و  متر  کردن‌،  به  خاطر  اعتقاد،  راستی  و  درستی  درپیش  می‌گیرد  ...  کسی  که  در  همچون  اموری  از  روی  اعتقاد  دینی  راستی  و  درستی  درپیش  می‌گیرد،  اهداف  شخص  راست

و  درست  بی‌اعتقاد  را  تحقق  می‌بخشدکه  هیچ‌،  بر  آن  پاکی  دل  و  امید  به  فرجام  تلاش  وکوشش  خود  را  می‌افزاید،  و  پاداشی  را  چشم  می‌داردکه  درکرانه‌های  بالاتر  از  زمین‌،  و  فراخ‌تر  از  اندیشه  زندگی  و  برتر  از  لذائذ  دنیوی  قرار  دارد.

اسلام‌همیشه‌اهداف‌زندگی  عملی‌راتحقق  می‏بخشد  که  هیچ‌،  به  راه  خود  نیز  ادامه  می‌دهد  در  راستای  جاده‌ای  که  رو  به  سری‌کرانه‌های  درخشان‌،  و  فاصله‌های  والا  وبالای  دوردست‌،  و  جولانگاه‌های  فراخ  دارد.

*
عقیده  اسلامي  عقیده  روشن  و  راست  و آشکار  است‌،  و  چیزی  در  آن  برگمان  یا  خیاپردازی  و  یا  شبهه  استوار  نمی‌گرد‌د:
«  وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولا »  .

از  چیزی  دنباله‌روی  مکن  که  از  آن  ناآگاهی.  بی‏گمان  (‌انسان  در  برابر  کارهائی  که‌)  چشم  و  گوش  و  دل  همه  (‌و  سائر  اعضاء  دیگر  انجام  می‌دهند)  مورد  پرس  و  جوی  از  آن  قرار  می‏‎گیرد.

این  واژه‌های  اندک  برنامه کاملی  را  برای  دل  و  خرد  بنیان‌گذاری  می‌کند  و  مقرر  می‌دارد،  برنامه‌کاملی‌که  دربرگيرنده  برنامه علمی‌ای  است‌که  انسانها  به  تازگی  با  آن  آشنا  شده‌اند،  و  بر  آن  برنامه  علمی  سلامت  دل  و  مراقبت  خدا  را  ميافزاید.  این  هم  امتياز  اسلام  بر  همه  برنامه‌های  عقلانی  خشک  است‌.

آشنائی‌کامل  از  هر  خبری  و  از  هر  پدیده‌ای  و  از  هر  جنبشی،  پیش  از  صدور  حکم  درباره  آن‌،  دعوت  قرآن  مجيد،  و  برنامه  دقیق  اسلام  است‌.  هروقت  دل  و  خرد  بر  این  برنامه  استوار  شوند،  فرصتی  برای‌گمان  و  خرافه  در  جهان  عقیده  برجای  نمی‌ماند.  و  محالی  برای  شک  و  شبهه  در  جهان  حکم‌کردن  و  داوری  نمودن  و  معامله  کردن‌،  باقی  نمی‌گردد.  هچنین  مجالی  برای  صدور  احکام  سطحی  و  طرح  فرضیه‌های  وهمی  در  جهان  پژوهشها  و  بررسی‏ها  وتجربه‌ها  و  آزمونها  و  علوم  و  فنون  باقی  نخواهد  ماند.

امانت  علمی‌که  در  عصر  حاضر  مردمان  آن  را  ورد  زبان  کرده‌اند،  جزگوشه‌ای  از  امانت  عقلی  قلبی‌ای  نیست‌که  قرآن  مسوولیت  بزرگ  و  پیامد  سترگ  آن  را  اعلان  می‌دارد،  و  انسان  را  مسوول‌گوش  و  چشم  و  دل  خودش  در  پیشگاه  بخشنده گو‌ش  و  چشم  و  دل  می‌شمارد.  این  امانت‌،  امانت  اندامها  و  هو‌اس  و  خرد  و  دل  است‌.  امانتی  است‌که  از  امانتدار  درباره  آن  پرسش  می‌شود.  از  جملگي  اندامها  و  حواس  و  خرد  و  دل  نیز  پرسش  می‌شود.  امانتی  است‌که  وجدان  از  دقت  و  ظرافت‌،  و  از  بزرگی  و  سترگی  آن‌،  بر  خود  می‌لرزد،  هر  زمان‌که  زبان  واژه‌ای  را  بگوید،  و  هر  وقت  که  انسان  داستانی  را  روایت‌کند،  و  هرگاه‌که  انسان  حکمی  را  درباره‌کسی  یا  کاری‌،  و  یا  رخدادی  صادرکند.
« وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ »‌.
از  چیزی  دنباله‌روی  مکن  که  از  آن  ناآگاهی.

پیروی  مکن  از  چیزی‌که‌کاملا  از  آن  آگاه  نیستی‌،  و  درستی  آن  را  به  تمام  وکمال  نمی‌دانی‌.  چه  این  چیز  سخنی  باشدکه‌گفته  میشود،  و  چه  روایتی  باشدکه  نقل  می‌گردد.  یا  این  چیز  پدیده ای  باشدکه  تفسیر  می‌شود،  و  چه  رخدادی  باشد  که  علت‌یابی  می‏‎گردد.  و  چه  یک  حکم  شرعی  و  یا  یک  مساله  اعتقادی  باشد.
(‌ایاكم  و  الظن  فان ‌آلظن  اكذب  الحدیث‌)‌.
بر  شما  باد  که  از  گمان  بردن  دوری  کنید.  چه  گمان  بردن  دروغ‌آمیزترین  سخن  است‌.
در  سنن  ابوداوود  آمده  است‌:
(‌بئس  مطيه ‌الرجل‌:  زعمرا)‌.
بدترین  وسیله  سواری  شخص  عبارت  است  از:  گمان  برده‌اند.
در  حدیث  دیگری  آمده  است‌:
(‌ان‌آفر‌ی  الفر‌ی  آن  یری  آلرجل  عينیه  ما  لم تریا)‌.
دروغ‌آمیزترین  دروغها  این  است  که  شخص  بگوید  در  خواب  چنین  و  چنان  دیده‌ام‌،  ولی  همچون  خوابی  ندیده  باشد.

بدین  منوال  آیات  و  احادیث  فراوانی  پیاپی  می‌گردد  و  همديگر  را  تقویت  می‌کند  درباره  بیان  آن  برنامه‌کاملی  که  تنها  از  خرد  نمی‌خواهدکه  در  احکام  خود  پاک  و  پرهیزگار  باشد،  و  در  پیجوئیها  و  وارسیهای  خو‌یش  به  یقین  و  اطمينان  برسد.  بلکه  از  دل  نیز  می‌خواهد  در  چیزهائی‌که  بر  دل  می‌گذرد  و  در  اندیشه‌هائی‌که  خواهد  داشت‌،  و  در  احساسات  و  احکام  خود  پاکی  و  پرهیزگاری  داشته  باشد،  و  زبان‌کلمه‌ای  نگوید،  و  روایتی  را  نقل  نکند،  وعقل  حکمی  را  صادرنکند،  و  انسان  تصمیم  بر  انجام‌کاری  نگیرد،  مگر  این‌که  از  جزئیات  مساله  و  از  شرائط  و  ظروف و  ازنتیجه  و  فرجام  آن  اطمینان  و  یقین  داشته  باشد،  و  هیچ  شک  و  گمانی  و  هیچ  شبهه  و  تردیدی  در  صحت  آن  باقی  نماند.

« إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ »  ٠

این  قرآن  (‌مردمان  را)  به  راهی  رهنمود  می‌کند  که  مستقیم‌ترین  راه‌ها  (‌برای  رسیدن  به  سعادت  دنیا  و  آخرت‌)  است‌. (اسراء/9)

مستقیم‌ترین  و  استوارترین  راه  در  حق  و  حقیقت  و  در  راستی  و  درستی  است‌.  این  اوامر  و  نواهی  مرتبط  به  عقیده  توحیدی  و  یگانه‌پرستی  خاتمه  ميیابد  با  نهی  از  تکبر 