ْنَابٍ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنْ الْعُيُونِ (34) لِيَأْكُلُوا مِن ثَمَرِهِ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (35) سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ (36) وَآيَةٌ لَّهُمْ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُم مُّظْلِمُونَ (37) وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (38) وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (39) لَا الشَّمْسُ يَنبَغِي لَهَا أَن تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (40)‏ وَآيَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (41) وَخَلَقْنَا لَهُم مِّن مِّثْلِهِ مَا يَرْكَبُونَ (42) وَإِن نَّشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنقَذُونَ (43) إِلَّا رَحْمَةً مِّنَّا وَمَتَاعاً إِلَى حِينٍ (44) وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (45) وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ آيَةٍ مِّنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (46) وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمْ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ (47) وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (48) مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ (49) فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ (50) وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ (51) قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَن بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ (52) إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ (53) فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ (54)‏ إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ (55) هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِؤُونَ (56) لَهُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ وَلَهُم مَّا يَدَّعُونَ (57) سَلَامٌ قَوْلاً مِن رَّبٍّ رَّحِيمٍ (58) وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ (59) أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ (60) وَأَنْ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيمٌ (61) وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنكُمْ جِبِلّاً كَثِيراً أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ (62) هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ (63) اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ (64) الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (65) وَلَوْ نَشَاء لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ (66) وَلَوْ نَشَاء لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيّاً وَلَا يَرْجِعُونَ (67) وَمَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَفَلَا يَعْقِلُونَ (68)

بعد  از  آن‌که  در  درس  اول  سخن  از  مشرکانی  رفت‌که  با  تکذیب‌کـردن  و  دروغ  نامیدن  با  دعـوت  اسلام  رویاروی‌ گردیدند  و  به  مقابله  برخاستند،  و  مثالی  برایشان  آورده  شد  در  داستان  ساکنان  شهر  (‌انطاکیه‌)‌که  پیغمبران  را  تکذیب  کردند  و  دروغگو  نامیدند،  و  ذکر  

گردید  که  کار  و  بارشان  سرانجام  به  کجا  کشید:

(  فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ).  

ناگهان  جملگی  خاموش  شدند  (‌و  بر  جای  سرد  گشتند  و  مردند)‌.

در  این  درس  سخن  آغاز  می‌شود  از  همگانی  بودن  موقعیت  تکذیب‌کنندگان  در  میان  هر  ملتی  و  آئینی‌ که  باشند.  این  درس  تصویر  بشریت‌ گمراه  را  در  طول  قرون  و  اعصار  نشان  می‌دهد.  بندگان  را  فریاد  می‌دارد  و  بر  ایشان  آه  و  ناله  سر  می‌دهدکه  آهای  چه‌کار  می‌کنید  و  کجا  می‌روید!  ولی  آنان  از  جایگاه‌های  نابودی  و  بر  باد  فنا  رفتن  گذشتگان  عبرت  و  اندرز  نمی‌گیرند،  گذشتگانی  که  پیش  از  ایشان  رفته‌اند  و  برنمی‌گردند  مگر  در  روز  سزا  و  جزای  قیامت‌:

(وَإِن كُلٌّ لَّمَّا جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ ).

همه  آنان  (‌بدون  استثناء  در  روز  قیامت‌)  نزد  ما  گرد  می‌آیند  و  حاضر  می‌گردند.

آن‌گاه  روند  قرآنی  به  نشان  دادن  نشانه‌های  جـهانی  می‌پردازد،  نشانه‌هائی  که  مردمان  از  کنار  آنها  غافل  و  بی‏خبر  می‌گذرند  و  بدانها  پشت  می‌کنند.  این  نشانه‌ها  در درونهایشان  و  در  همه  چیز  پیرامونشان  و  در  تاریخ  کهنشان  پخش  و  پراکنده  است‌.  آنان  با  وجود  این  همه  نشانه‌ها  به  حق  و  حقیقت  پی  نمی‌برند  و  راه  نمی‏‎یابند،  و هنگامی‌که  بدانها  توجه  و  تذکر  داده  می‌شوند  پند  و  اندرز  نمی‌گیرند  و  یادآور  نمی‌شوند:

«  وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ آيَةٍ مِّنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ »‌.

هیچ  آیه‌ای  از  آیات  پروردگارشان  نمی‌آید،  مگر  این  که  از  آن  رویگردان  می‌شوند.(‌یس‌/46) 

 آنان  عذاب  را  با  شتاب  می‌خواهند  و  در  فرارسیدن  آن  عجله  می‌کنند،  چه  به  عذاب  و  عقاب  ایمان  ندارند: 

(وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ). 
 خواهند  گفت‌:  اگر  راست  میگوئید  (‌که  رستاخیز  و  قیامتی  در  میان  است‌)  این  وعده  کی  تحقق  می‌یابد؟‌!.(‌یس‌/48)  

به  مناسبت  همین  شتاب  در  فرارسیدن  عذاب‌،  و  تکذیب  کردن  رستاخیز  و  قیامت‌،  روند  قرآنی  صحنه دور  و  درازی  از  صحنه‌های  قیامت  را  نمایش  می‌دهد  و  پیش  چشم  می‌دارد.  در  این  صحنه  طولانی‌،  آنان  سرنوشت  خود  را  می‏بینند،  سرنوشتی  که  در  فرارسیدن  آن  شتاب  دارند.  این  صحنه  آن‌گونه  به  نمایش  درمی‌آید که‌ گوئی  چشمها  آن  را  مشاهده  می‌کنند.

*
(يَحَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلاَّ كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُون أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّنْ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لاَ يَرْجِعُونَ وَإِن كُلٌّ لَّمَّا جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ) .
فسوسا  و  دریغا  بندگان  را!  هیچ  پیغمبری  به  سوی  ایشان  نمی‌آید  مگر  این  که  او  را  مسخره  می‌کنند  و  به  باد  استهزاء  می‏‎گیرند.  مگر  نمی‌دانند  که  در  روزگاران  پيش  از  ایشان  چه  ملتهای  فراوانی  را  (‌به  گناهانشان  گرفته‌ایم  و)  نابودشان  نمو