  مدّتی  بیارامند)‌.

نه  مرگشان  درمی‌رسد،  و  نه  عذاشان  تـخفیف  داده  می‌شود.  حتّی  رحمت  با  فرارسیدن  مرگ  هـم  بدیشان  نمی‌رسد!

(كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ) (36) 

ما  هـر  کافر  لجوج  در  کـفر را  این  چنین  کیفر  و سـزا  می‌دهیم‌.

آن‌ گاه  صدای  درشت  و  در گلو  شکسته  و  آميخته  به  همی  به ‌گوشمان  می‌رسد.  صدا‌ئی  است  شیون‌ گونه ‌کـه  از  جوانب‌ گوناگو‌ن  شنیده  می‌شود.  صدای‌ کسانی‌ که  به  دوزخ  انداخته  شده‌اند:

(وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا ).

آنـان  در  دوزخ  فـریاد  برمی‌آورند  (‌و  نـعره‌ زنان  کمک  می‌طلبند)‌.

طنین  واژگان  خودش  همۀ  این  معانی  و  مفاهیم  را  به  ذهن  و  شعو‌رمان  می‌خوانند  .  .  .  پس  بگذار گو‌ش  فرا  دهیم  تا  از  این  صدای  بلند  نابهنجار  چیزی  درک‌ کنيم  و  بـبینيم  چه  می‌گوید.  این  صدا  می‌گوید:

(رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ).

پروردگارا!  بیرونمان  بـیاور  تـا  کـارهای  شــایسته‌ای  انـجام  دهـیم  کـه  جدای  از  کـارهائی  بـاشد  که  قبلاً  می‌کردیم‌.

در  این  صورت‌،  این  پشیبانی  و  توبه  و  اعتراف  و  اقرار  است‌،  و لیکن  پس  از  فرصت  مناسب  و  خارج  از  وقت  خود  است‌.  هان‌!  این  ما  هستیم‌ که  پاسخ  ردّ  قـاطعانه  را  می‌شنویم‌،  پاسخی‌ که  تنبیه  سختی  در بر  دارد:

(أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ ).

(‌بدیشان  خواهیم  گفت‌:)  آیا  بـدان  اندازه  بـه  شـما  عمر  ندادیم  که  در  آن  هر کس  بـخواهد  بیدار  و  هوشيار  شود،  کافی  و  بسنده  باشد؟‌.

شما  از  این  فرصت  زمان  فراوان  عمر  سود  نبردید،  و  الّا  این  مدّت  زمان  فراخ  برای  بیداری  و  هوشیاری‌ کافی  بوده  است  برای  كسانی ‌که  خواسته‌اند  بیدار  و  هـوشیار  شوند.

(وَجَاءكُمُ النَّذِيرُ). 

بیم‌دهندۀ  (‌الهی‌،  اعم  از  پیغمبران  و  علماء  ادیـان‌،  بـرای  ابلاغ  آئین  آسمانی‌)  به  پیش  شما  آمده  است‌.

این  هم  برای  بیدارباش  و  هوشيارباش  و  برحذر  داشتن  بیشتر  بوده  است‌،  ولی  شما  بیدار  و  هوشیار  نشده‌اید  و  خویشتن  را  از  خشم  و  عذاب  خدا  برحذر  نداشته‌اید. 

(فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ) (37) 

(‌ما  که  همۀ  وسائل  نجات  را  در  اختیارتان  گذاشتیم  و  راه  رستگاری  را  به  شما  نمودیم‌،  ولی  خودتان  از  آن  بـهره  نگرفتید  و  فرصت  را  از  دست  دادید)  پس  بچشید.  اصلاً  برای  ستمگران  یار  و  یاوری  نیست.

اینها  دو  تصویر  مقابل  یکدیگرند:  تصویر  امن  و  امان  و  آسودگی  و  آسایش‌،  و  مقابل  آن  تصویر  پریشانی  و  آشفتگی  و  غم  و  اندوه‌.  تصویر  نغمۀ  شکر  و  دعا که  در  مقابل  آن  تصویر  ناله  و  فریاد کمک  خواستن  و  شـیون  سر  دادن  است‌.  تصویر  نماد  عنایت  و  بزرگداشت ‌که  در  مقابل  آن  تصویر  نماد  سستی  و  تنبلی‌ کـردن  و  بیدار  شدن  و  پشیمانی  بودن  است‌.  تصویر  نوای  نرم  و  دلنـشین  و  آهنگ  همنوا  و  همآوا  است‌،  و  در  مقابل  آنها  صدای  ناتراشیده  و  ناخراشیده  و  آهنگ  درشت  و  زمخت  است‌.  بدین  وسیله  تقابل  به ‌کمال  مـی‌رسد،  و  هماهنگی  در  جزئیّات  و کلیّافت،  یکسان  به  اتمام  می‌رسد.[3]

سرانجام  پیرو  جملگی  این  صـحنه‌ها،  و  همـین  پـیرو  برگزیدن  و  وارث ‌گرداندن  در  می‌رسد:

(إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ) (38)‏ 

خداوند  دانندۀ  غیب  آسمانها  و  زمـین  است  و  مسـلّماً  از  چیزهائی  که  در  درون  دلها  است  کاملاً  آگاه  است‌.  علم  فراگیر  و  ریزبین  و  دقیق‌،  مناسب‌ترین  پـیرو  فـرو  فرستادن‌ کتاب‌،  و  پیرو  برگزیدن ‌کسانی  است‌ که  ایـن  کتاب  را  به  ارث  می‏‎برند  و  پـرچـم  آن  را  بر  دوش  می‌کشند،  و  بهترین  پیرو  بر  صرف  نظر کردن  یزدان  از  ظلم‌ کسانی  است‌ که  به  خویشتن  ستم‌ کرده‌اند،  و  او  بدیشان  لطف  و  تفضّل  می‌نماید  با  دادن  چنان  پاداشی‌ که  بدانان  عطاء  می‌فرماید.  همچنین  خوب‌ترین  پـیرو  بر  حکمی  است ‌که  خدا  دربارۀ کسانی  صادر  مـی‌کند که  چـنان  سـرنوشتی  را  باور  نـداشته‌انـد  و  بدان‌ کـفر  ورزیده‌اند  .  .  .  خدا  مطّلع  و  آگاه  از  راز  و  رمز  آسمانها  و  زمین  است‌،  و  او  بس  مطّلع  و  آگاه  از  اسرار  و  نيّات  موجود  در  سینه‌های  مردمان  است‌.  یزدان  با  این  علم  و  دانش  فراگیر  و  ریزبین  و  دقیق‌،  دربارۀ  همۀ  این  امـور  قضاوت  و  داوری  می‌فرماید.
---------------------------------------------------------
[1] ‌به نقل از کتاب‌: «‌مشاهد القیامه فی القرآن‌» صفحۀ  100 و 101.
[2] بـرخـی «‌نصب‌» را خستگی جسـمی‌، و «‌لغـوب‌» را خستگی روح  دانسته‌اند. (مترجم‌)  
[3] به نقل از کتاب‌: «‌مشاهد القیامه فی القرآن‌». صفحۀ  ١٠٠ و ١٠١ . <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:316.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:317.txt">قسمت دوم</a></body></html>سوره‌ي فاطر آيه‌ي 45-39

(هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتاً وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَاراً (39) قُلْ أَرَأَيْتُمْ شُرَكَاءكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَاباً فَهُمْ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّنْهُ بَلْ إِن يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُم بَعْضاً إِلَّا غُرُوراً (40) إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ إِنَّهُ كَانَ حَلِيماً غَفُوراً (41) وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِن جَاءهُمْ نَذِيرٌ لَّيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جَاءهُمْ نَذِيرٌ مَّا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً (42) اسْتِكْبَاراً فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلاً وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً (43) أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِن شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ عَلِيماً قَدِيراً (44)‏ وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ وَلَكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيراً) (45) 

این  بند  واپسین  سوره  نـیز  دربرگیرندۀ  چرخشـها  و  گرد