.  هر یک  از  آن  دو  تا،  مدّت  معیّن  و  سـرآمـد  روشـنی  بـه  حرکت  خود  ادامـه  مـی‌دهند.  آن  کسـی  کـه  (‌درازی  و  کـوتاهی  شبها  و  روزها  و نظام  نور  و  ظلمت  و  حرکات  دقیق  ماه  و  خـورشید  را  سـر  و  ســامان  داده  است‌)  الله  است  کـه  خداوند  شما  است‌،  و  مالکیّت  و  حاکميّت  (جهان  هستی‌)  از آن  او  است‌.  و  بجز  او  کسانی  را  که  به  فریاد  می‌خوانید  (‌و  پرستش  می‌نمائید)  حتّی  مالکیّت  و  حاکـمیّت  پـوستۀ  نازک  خرمائی  را  ندارند. (‌فاطر‌/13)  

دست  نوآفرین  خدا  د‌ر  این  حهان  به  شيو‌ۀ  شناخته  شدۀ  خودش  به  کار  می‌پردازد،  و  جماد‌ات  و گیاهان  و  حیوانات  و  انسانها  را  رنگ‌آمیزی  می‌کند  و  رنگارنگ  می‌نماید:     

(أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُّخْتَلِفاً أَلْوَانُهَا وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌ (27) وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ).

(‌ای  عـاقل‌)  مگر  نـمی‌بینی  کـه  خـداونـد  از  آسـمان  آب  سودمندی  را  می‌باراند  و  با  آن  محصولات  گوناگون  و  مـیوه‌های  رنگارنگ  را  بـه  وجود  می‌آورد؟  (‌و  مگـر  نمی‌بینی  که‌)  کوه‌ها  خطوط  و  جاده‌هائی  است  (‌کـه  بـر  سطح  زمین  کشیده  شده  است‌.  خطوط  و  جاده‌هائی‌)  که  برخیها  سفید  و  برخیها  سرخ  و بـعضیها  سـیاه  پررنگ  است‌.  و  هر یک  از  آنها  به  رنگهای  مختلفی  و  در  طرحهای  متفاوتی  (‌با  دست  تقدیر  پروردگار،  بـر  چـهرۀ  زمین  ترسیم  گشته‌)  است‌.  انسانها  و  جنبندگان  و  چـهارپـایان  نیز  کاملاً  دارای  رنگهای  مختلفی  بوده  و  متفاوتند.(فاطر/27و28)

اين  دست‌ گامهای  انسانها  را  به  جلو  برمی‏دارد،  و  نسلها  و  نسلها  را  پدید  می‌آورد:

(ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ).

سپس  کتاب  (‌قرآن‌)  را  به  بندگان  برگزیدۀ  خود  (‌یـعنی  امّت  محمّدی‌)  عطا  کردیم‌. (فاطر/32)                       

(هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ ).

خدا  کسی  است  که  شما  را  جـانشین  (‌گذشتگان‌)  روی  زمین  کرده  است‌.(فاطر/39)  این  دست  است‌ که  این  جهان  بزرگ  و  سترگ  را  نگاه  می‌دارد  و  از  نابودی  محفوظ  می‌نماید.

(إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ ).

خـداونــد  آسـمانها  و  زمــین  را  نگاهداری  مــی‌کند  و  نمی‏گذارد  (‌از  مسیر  خود)  خارج  و  نابود  شوند.  هر گاه  (‌هم  بخواهند  از  مـسیر  خود)  خارج  و  نابود  شـوند،  جز  خدا  هیچ  کس  نمی‌تواند  آنها  را  (‌در  مسیر  خود)  نگاه  و  محفوظ  دارد. (فاطر/41)                                                  

همين  دست  است‌ که  زمام  امور  را  می‏‎گیرد  و  اصلاً  هیچ  چیزی  او  را  درمانده  نمی‌تواند  بکند:  
(وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِن شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ).
هـیچ  چیزی  چـه  در آسـمانها  و  چـه  در  زمـین  خدا  را  درمانده  و  ناتوان  نخواهد  کرد.(فاطر/44)                   
او  (عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (1).
بر  هر  چیزی  توانا  است‌.  (‌فاطر/1)
او  (الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (2).
توانا  و  کاربجا  است‌. (‌فاطر/2)
(وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ) (18)‏
بازگشت  (‌همگان‌،  اعم  از  كافران  و  مؤمنان‌)  بـه  سوی  خدا  است‌.(فاطر/18)
او  (عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ) (8) 
بس  آگاه  از  کارهائی  است  که  می‌کنند. (‌فاطر/‌٨) 
(ولَهُ الْمُلْكُ ).
و  مالکیّت  و  حاکمیّت  (‌جهان  هستی‌)  از آن  او  است‌.(فاطر/13)
او  (الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (15)
بی‌نیاز  (‌از  عبادت  شما  است‌)  و  ستوده  است‌.    (‌فاطر/15)  
(وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ) (18)‏ 
بازگشت  (‌همگان‌،  اعم  از  کـافران  و  مؤمنان‌)  بـه  سوی  خدا  است‌. (فاطر/18)                                                       
 او  (عَزِيزٌ غَفُورٌ) (28) 
توانا  و  چیره  (‌در  کار  جهان‌ آرائی  است‌)  و  بس  آمرزگار  (‌برای  بندگان  توبه  کار  و  امیدوار  بـه  الطـاف  کردگار ) است‌.  (‌فاطر/28‌) 
 او  (غَفُورٌ شَكُورٌ) (30)‏ 
آمرزگار  و  سپاسگزار  است‌. (‌فاطر/  30)  
قطعاً  خداوند  از  اوضاع  بندگان  خود:  (لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ).
 کاملاً  آگاه  (‌و  به  احوالشان‌)  بینا  است‌. (‌فاطر/31)  
خدا:  (عَالِمُ غَيْبِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ). 
دانندۀ  غیب  آسمانها  و  زمین  است‌. (‌فاطر/38)  
خدا:  (عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ) (38)‏
از  چیزهائی  كه  در  درون  دلها  است  کاملاً  آگاه  است‌.  (‌فاطر/38)  
خدا:  (حَلِيماً غَفُوراً) (41) 
شکیبا  است  (‌و  در  مجازات  تـعجیل  روان  نمی‌دارد)  و  آمرزنده  است  (‌و  توبۀ  بزهکاران  را  می‌بخشاید)‌.  (فاطر/41)
خدا:  (عَلِيماً قَدِيراً) (44)‏
بسیار  فرزانه  و  خیلی  قدرتمند  است. (‌فاطر/44)  
خدا:  (بِعِبَادِهِ بَصِيراً) (45) 

بندگان  خـود  را  دیـده  است  (‌و  از  گـفتار  و  کـردار  و  پندارشان  باخبر  بوده  است‌،  لذا  چنان  که  باید  پـاداش  و  پادافره  آنان  را  می‌دهد)‌.(فاطر/45)                                    

از  این  آ‌یه‌ها  و  از  ایـن  پـیروها  فضای  سوره  ترسیم  می‌شود،  و  نشانۀ  چیره  بر  سوره‌،  و  سایه‌ای ‌که  این  سوره  به  طور  عام  بر  نفس  می‌اندازد،  به  تصویر  درمی‌آید.  با  توجّه  به  سرشت  این  سوره‌،  مصلحت  دیدیم  آن  را  به  شش  مقطع  همخوان  و  متجانس  در  معانی  برای  سـاده  فهم ‌کردن ‌آن  تقسیم‌ کنیم‌.  والا  این  سوره  یک  مرحله  است  و  آهنگها  و  حلقه‌های  آن  از  آغاز  تـا  بـه  انـجام  متّصل  به  یکدیگر  است‌.

*
(الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلاً أُولِي أَجْنِحَةٍ مَّثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (1) 

ستایش  خداوندی  را  سزا  است  که  آفرینندۀ ‌آسمانها  و  زمین  است‌،  و  فرشتگان  را  با  بالهای  دو تا  دو تا،  و  سه ‌تا  سه ‌تا،  و  چهار تا  چهار تائی  که  دارند،  مأموران  (‌قدرتمند  اجرای  فرمان  خود  در  زمینه‌های  مـختلف  تکـوینی  و  تشریعی‌)  کرد.  او  هر چه  بخواهد  بر  آفرینش  (‌فرشتگان  و  مردمان  و  سائر  موجودات  جهان‌)  می‌افزاید.  چرا  کـه  خدا  بر  هر  چیزی  توانا  است‌. (فاطر/1)  

این  سوره  با  دیباچۀ  سـتایش  خداونـد  را  سزا  است  می‌آغازد.  سوره‌ای  است‌ که  بنیاد  آن  رهنمود  دلهـا  به  سوی  خدا،  و  بیدار گرداندن  دلها  برای  مشاهده‌ کـردن  نعمتهای  خدا،  و  متوجّه  رحمت  و  فضیلت  و  لطف  و  فضل  خدا  شدن  است‌.  این  سوره  زیبائیهای  ساختار  خدا  را  در  آفریدگان  یزدان  پیش  چشمها  می‌دارد،  و  ذهن  و  شعو‌ر  را  از  این  زيبا‌ئیها  پر  می‌سازد،  و کرم  و  بزرگو‌اری  خدا  را  با  تسبیح  و  تقدیس  و  حمد  و  سپاس  و  ذکر  و  مناجات  او  زم