ُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ وَمَا أَنفَقْتُم مِّن شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ) (39)‏ 

بگـو:  پـروردگارم ‌روزی ‌را  بـرای‌ هـر کس ‌که ‌خود  بخواهد  فراخ  یا  تنگ  می‏‎گرداند،  و  هر چه  را  (‌در  راه  خدا)  ببخشید  و صرف  کنید،  خدا  جای  آن  را  پر می‏کند،  و او  بهترین  روزی‌دهندگان  است‌.

*
قرآن  این  چرخش  و گردش  را  با  صحنه‌ا‌ی  خاتمه  می‌بخشد که  روز  قیامت  در  آن ‌گرد  می‌آیند،  آنجائی‌ که  خداوند  سـبحان  ایشـان  را  با  فرشتگانی  روياروی  می‌سازد که  بجز  خدا  آنان  را  پر‌ستش  می‌کرد‌ه‌اند.  بعد  از  آن  عذاب  آتشی  را  می‌چشند که  در  فرارسيدن  آن  شتاب  می‌ورزیدند،  و  می‌گفتند  اين  وعـده ‌کـی  فـرا  می‌رسد؟  بدانگونه  که  در  ابتدای  ایـن  مـرحله  آمـده است:

(وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَائِكَةِ أَهَؤُلَاء إِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ (40) قَالُوا سُبْحَانَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ (41) فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَّفْعاً وَلَا ضَرّاً وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ) (42) 

(‌یادآور  شو)  روزی  را  که  خداوند  جملگی  آنـان  را  گـرد  مـــی‌آورد  و  ســپس  بــه  فرشتگان  (‌رو  در  روی  فرشته‌پرستان‌)  می‌گوید:  آیا  اینان  شما  را  (‌به  جای  من‌)  پرستش  مـی‌کرده‌انـد؟‌!  مـی‌گویند:  تـو  منزّهی  (‌از  این  نسبتهای  ناروائی  که  به  ساحت  مقدّست  داده‌اند،  ما  بـه  هیچ  وجه  با  این  گروه  ارتباط  نداشته‌ایم‌)  و  تنها  تو  یار  و  یــاور  مــا  بـوده‌ای  نــه  آنـان‌.  بلکه  ایشان  جنّیان  را  می‌پرستیده‌اند،  و  اگر  آنان  بدیشان  ایمان  داشته‌اند.  در  آن  روز  هیچ  یک  از شما  نمی‌تواند  برای  دیگری  سـودی  و  زیانی  داشته  باشد،  و  به  ستمگران  مـی‌گوئیـم‌:  عذاب  آتشی  را  بچشید  که  آن  را  دروغ  می‌دانستید.

این  هم  فرشتگانی‌ که  آنان  را  به  جای  خدا  می‌پرستیدند،  یا  آنان  را  شفیعا‌ن  و  میانجیگران  خود  در  پیشگاه  خدا  می‌پنداشتند.  هم  اینک  با  چنین  فرشتگانی  رویـاروی  کرده  می‌شوند.  فرشتگان  به  تسـبیح  و  تـقدیس  خدا  می‌پردازند  و  او  را  به  پاکی  از  هر گونه  انبازی  می‌ستایند  و  دور  از  این  ادّعاء  قلمداد  می‌نمایند،  و  از  پرستش  چنان  مردمانی  برای  خود  بیزاری  می‌جویند  و  خویشتن  را  تبرئه  می‌کنند  و  بیگناه  می‌شمارند.  انگار  این  پرستش  اصلاً  باطل  بوده  است‌،  و  انگار  همچون  عبادتی  به  وقو‌ع  پیوسته  است  و  هیچ ‌گونه  حقيقتی  نداشته  است‌.  بلکه  آنان  اهریمن  را  یار  و  یاور  خود گرفته‌اند،  چه  با  پرستش  او  و  رو کردن  بدو،  و  چه  با  اطاعت  از  او  در  برگرفتن  انبازهائی  برای  خدا.  آخر  آنان  وقتی‌ کـه  فرشتگان  را  پرستس  کرده‌اند،  در اصل  برای  اهریمن  عبادت  نموده‌اند.  این  به  جای  خود،‌ گذشته  از  این  هم  برخی  از  عربها  به  پرستش  جنّیان  می‌پر‌اختند.  دسته‌ای  از  آنان  با  عبادت  یا  مدد گرفتن  و کمک  طلبیدن  به  جنّیان  رو  می‌کردند:

(بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ) (41) 

بـلکه  ایشـان  جنّیان  را  مـی‌پرستیده‌انـد،  و  اکثر  آنـان  بدیشان  ایمان  داشته‌اند.

به  همین  مناسبت  داستان  سلیمان  و  جنّیان  با  قضایا  و  موضوعاتی  ارتباط  پیدا  می‌کند که  ایـن  سوره  بدان  می‌پردازد،  همان‌ گونه‌ که  روند  داستانها  در  قرآن  مجيد است.

در  همین  حال‌ که  صحنه  نشان  داده  می‌شود،  روند  سخن  تغییر  مـی‌کند،  و  از  حکایت  و  وصف‌،  به  خطاب  و  رویاروئی  می‌گراید،  و  با  تنبیه  و  تهدید  و  سرکوبی  و  سرزنش  روی  سخن  را  بدیشان  می کند:

(فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَّفْعاً وَلَا ضَرّاً ).

در  آن  روز  هـیچ  یک  از  شـما  نـمی‌تواند  بـرای  دیگری  سودی  و  زیانی  داشته  باشد.

نه  فرشتگان  می‌توانند  برای  مردمان ‌کاری  بکنند،  و  نه  اين  کافران  یکی  برای  دیگری  می‌توانـد  چیزی  انـجام  دهد.  آتشی‌ که  ستمگران  آن  را  تکذیب  می‌کرده‌اند،  و  می‌گفته‌اند:  این  وعده‌ کی  فـرا  می‌رسد  اگر  راسـتگو  هستید،  این  آنان  هستند که  واقعاً  آن  آتش  را  می‏بینند  و  هیچ گو‌نه  شکّ  و  تردیدی  دربارۀ  آن  ندارند:

(وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ) (42) 

و به  ستمگران  می‌گوئيم‌:  عذاب ‌آتشی  را  بچشید  که آن  را  دروغ  می‌دانستید.

بدین  وسیله  این  چرخش  و گردش  پـایان  می‌پذیرد،  چرخش  و گردشی ‌که  بر  مسألۀ  رستاخیز  و  حساب  و  کتاب  و  سزا  و  جزا  تکیه  دارد  بسان  هـمۀ  چـرخشها  و  گردشهائی‌ که  در  این  سوره  است‌.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:303.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:304.txt">قسمت دوم</a></body></html>سوره‌ي سبأ آيه‌ي 54-43

(وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُّفْتَرًى وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ (43) وَمَا آتَيْنَاهُم مِّن كُتُبٍ يَدْرُسُونَهَا وَمَا أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِن نَّذِيرٍ (44) وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَمَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَا آتَيْنَاهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (45) قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَّكُم بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ (46) قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (47) قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (48)‏ قُلْ جَاء الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ (49) قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (50) وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ (51) وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِن مَكَانٍ بَعِيدٍ (52) وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِن قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِن مَّكَانٍ بَعِيدٍ (53) وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِم مِّن قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُّرِيبٍ) (54) 

این  مرحلۀ  واپسین  سوره  با  سخن ‌