 مسجدالحرام  و  مسجدالاقصی  در  برهه  کوتاهی  از  زمان  انجام  می‌پذیرد،  بدانگونه  که  رختخواب  پیغمبر  صلي الله عليه و آله و سلم هنوز  سرد  نمی‌گردد  این‌کوچ  شگفت‌انگیز  پایان  می‌پذیرد،  هرچه  و  هرگونه  صورت  گرفته  باشد،  نشانه‌ای  از  نشانه‌های  شگرف  خداشناسی  است‌.  همچون  کوچک  دریچه  دل  را  روبروی  افقهای  عجیبی  در  این  جهان  می‌گشاید،  و  پرده  از  نیروهای  نهان  در  سرشت  این  آفریده  انسان  نام  برمی‏دارد،  و  استعدادهای  خدادادی  فراوانی  را  می‌نماید  که  انسانهای  گزیده  این  جنس  در  پرتو  آن  استعدادها  می‌توانند  پذیره  فیضان  قدرت‌گردند  و  پیامهای  آسمانی  را  دریافت  دارند،  این  جنسی‌که  خدا  آن  را  مکرّم  و  معزّز  داشته  است  و  بر  بسیاری  از  آفریده‌های  خود  برتری  بخشیده  است‌،  و  در  او  این  اسرار  و  رموز  لطیف  و  دقیق  را  به  ودیعت  نهاده  است‌.

« إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »  ٠

بی‏گمان  خداوند  بس  شنوا  و  بینا  است‌.  (‌نه  سخنی  ازاو  پنهان  و  نه  کاری  از  او  نهان  می‌ماند)‌.

می‌شنود  و  می‏‎بیند  هر  آن  چیزی  راکه  هرچند  هم  ریز  و  خرد  باشد،  و  برگوشها  و  چشمها  مخفی  بماند،  از  لطائف  و  ظرائف  و  اسرار  و  رموزی‌که  در  جهان  است‌.

روند  قرآنی  در  آیه  سرآغاز  سوره  از  ساختار  تسبیح  و  تقدیس  یزدان  می‌پردازد:

« سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا...  »‌.

تسبیح  و  تقدیس  خدائی  را  سزا  است  که  بنده  خود  (‌محمّد  پسر  عبدالله‌)  را  در  شبی  برد  ...٠

و  به  ساختار  تقریر  و  بیان  ایزد  سبحان  می‌گراید:

(لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا  )  ٠

تا  (‌در  این  کوچ  یک  شبه زمینی  و  آسمانی‌)  برخی  از  نشانه‌های  (‌عظمت  و  قدرت  خداوندی‌)  خود  را  بدو  بنمائیم‌.

و  آن‌گاه  به  ساختار  وصف  آفریدگار  جهان  می‌پردازد:
« إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »  ٠
بی‏گمان  خداوند  بس  شنوا  و  بینا  است‌.  (‌نه  ستی  از  او  پنهان  و  نه  کاری  از  او  نهان  می‌ماند)‌.
این  دگرگونی  در  ساختارها  همخوان  و  هماوا  با  معانی  و  مفاهیم  تعبیر  است  و  با  تر‌ازوی  آرایه‌های  دقیق  و  حساس  سخن  قابل  سنجش  و  ارزیابی  است‌.  تسبیح  و  تقدیس  اوج  می‌گیرد  و  به  ذات  خداوند  سبحان  رو  می‌کند،  و  بیان  هدف  از  معراج  با  نصّ  از  سوی  خدای  بزرگوار  نازل  می‌گردد،  و  توصیف  با  شنیدن  و  دیدن  به  صورت  خبر  از  جانب  ایزد  دادار  درمی‌رسد،  و  این  ساختارهای  مختلف  در  یک  آیه  گرد  می‌آید  تا  با  دقت  هرچه  بیشتر  معانی  و  مفاهیم  خود  را  برسانند.

*
معراج  نشانه‌ای  از  نشانه‌های  عظمت  و  قدرت  یزدان  است‌.  معراج  کوچ  شگفتی  برابر  مقیاس  و  معیار  عادی  و  معمولی  انسانها  است‌.  مسجدالاقصی  پایانه  سفر  زمینی  است‌.  مسجدالاقصی  مرکز  سرزمین  مقدسی  است‌که  یزدان  بنی‏اسرائیل  را  در  آنجا  جایگزین  کرده  است‌،  و  سپس  آنان  را  از  آنجا  بیرون  رانده  است‌.  شیوه  زندگی  موسی  و  بنی‏اسرائیل  در  اینجا  در  جای  مناسب  روند  سوره  آمده  است  و  با  آیات  زیر  بیان‌گردیده  است‌:
(وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلا (٢)
ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا (٣)
وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إسْرائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الأرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا (٤)
فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلالَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولا (٥)
ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا (٦)
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لأنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا (٧)
عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا (٨)

ما  به  موسی  کتاب  (‌تورات‌)  دادیم  و  آن  را  رهنمود  بنی‌اسرائیل  کردیم  (‌تا  در  پرتو  آن  از  تاریکی  جهل  و  کفر  به  سوی  نور  علم  و  ایمان  راهیاب  شوند.  و  بدیشان  دستور  دادیم‌)  این  که  غیر  ما  را  تکیه‌گاه  و  پشتیبان  خود  مسازید  (‌و  امور  خویش  را  جز  به  ما  مسپارید)‌.  ای  فرزندان  کسانی  که  با  نوح  (‌بر  کشتی‌)  سوار  کردیم‌!  (‌ما  پدران  شما  را  از  غرقاب  رهانیدیم‌.  پس  به  شکرانه  این  که  زادگان  آن  مومنانید  و  خویشتن  را  پیروان  نوح  می‌دانید،  از  خدا  سپاسگزاری  کنید؛  چرا  که‌)  نوح  بنده بسیار  سپاسگزاری  بود  (‌و  شما  نیز  همچون  گذشتگانتان  او  را  قدوه  خود  کنید  و  بدو  تاسی  جوئید)‌.  در  کتاب  (‌تورات‌)  به  بنی‌اسرائیل  اعلام  کردیم  که  دوبار  در  سرزمین  (‌فلسطین  و  دور  و  بر  آن‌)  تباهی  می‌ورزید  و  برتری‌جوئی  بزرگی  می‌کنید  و  طغیان  و  عدوان  را  به  غایت‌،  و  ظلم  و  جور  را  به  نهایت  می‌رسانید.  هنگامی  که  وعده  نخستین  آن  دو  فرارسد،  بندگان  پیکارجو  و  توانای  خود  را  بر  شما  (‌میگماریم  و)  برانگیخته  می‌داریم  که  (‌شما  را  سخت  درهم  می‏‎كوبند  و  برای  به  دست  آوردنتان‌)  خانه‌ها  را  تفتیش  و  جاها  را  جستجو  می‌کنند.  این  وعده  (‌غلبه  و  انتقام‌،  حتمی  و  قطعی  و)  انجام  پذیرفتنی  است‌.  سپس  (‌شما  راه  صلاح  درپیش  می‏گیرید  و  از  فساد  دست  می‌کشید  و  آنگاه‌)  شما  را  بر  آنان  چیره  می‌گردانیم‌،  و  با  اموال  و  فرزندان  مدد  و  یاریتان  می‌دهیم  و  تعداد  نفراتتان  را  بیشتر  (‌از  دشمن‌)  می‌نمائیم‌.  (‌آنگاه  بدیشان  گفتیم‌:  ای  بنی‌اسرائیل‌)  اگر  نیکی  کنید  (‌و  از  خدا  اطاعت  نمائید)  به  خودتان  نیکی  می‌کنید  (‌و  سود  آن  در  دنیا  و  آخرت  به  خودتان  برمی‌گردد)  و  اگر  بدی  کنید  (‌و  از  فرمان  خدا  سرکشی  نمائید)  به  خودتان  بدی  می‌کنید.  و  هنگامی  که  وعده  دوم  (‌مجازات  و  عقاب  فسادتان‌)  فرامی‌رسد  (‌دشمنانتان  را  نیرو  بخشیده  و  بر  شما  مسلط  می‌گردانیم‌)  تا  شما  را  بدحال  (‌و  پریشان  روزگار)  سازند  (‌و  گرد  غم  و  اندوه  بر  چهره‌هایتان  بپاشند)  و  داخل  مسجد  (‌الاقصی‌)  گردند،  همانگونه  كه  در  دفعةه  اول  بدان  داخل  شدند  (‌و  بار  دیگر  به  تخریب  بیت‌المقدس  دست  یازند)  و  بر  هرکه  و  هرچه  دست  یابند  بکشند  و  درهم  کوبند.  امید  است  پروردگارتان  (‌بعد  از  بار  دوم  نیز  اگر  توبه  کردید  و  از  تباهکاریها  و  ستمکریها  برگشتید)  به  شما  رحم  کند  (‌و  شما  را  ببخشاید)‌،  و  اگر  هم  (‌به  زشتیها  و  پلشتیها)  برگردید،  ما  هم  (‌به  مجازات  و