زلزل  شدن  ارکان  و  اصول  زندگی  روحي  و  اجتماعی‌،  و  لرزان  شدن  پایه‌های  عقائد،  و  قواعد  و  مقررات  ارتباطات  و  معاملات،  می‌ترساند  و  هراسان می‏‎گرداند،  و  آنان  را  از  عذاب  بزرگ  قیامت  به  هول  و  هراس  می‌اندازد،  و  به  چیزی  اشاره  می‌نمایدکه  در  پیشگاه  خدا  آماده  است  و  عوض  چیزی  است‌که  به  سبب  وفای  به  عهد  ازمنافع  بی‌ارزش  دنیا  از  دست  می‌دهند،  و  یادآور  می‌شودکه  آنچه  در  دسترس  و  در  اختیار  ایشان  قرار  دارد  پایان  می‌گیرد  و  از  میان  می‌رود،  و  آنچه  برای  آنان  در  پیشگاه  خدا  مهيا  است  پایان  نمی‌پذیرد  و  از  میان  نمی‌رود،  خدائی  که  گنجهایش  پايان  نمی‌گیرد،  و  ارزاق  و  روزیهایش  منقطع  نمی‌شود  وگسیخته  نمی‏گردد.

(وَلا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ وَلا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ).

سوگندهایتان  را  در  میان  خود  وسیله  نیرنگ  و  فساد  نسازید  (‌و  مردمان  را  با  قسمهای  دروغ  گول  نزنید  و  از  راه  راست  به  در  نکنید.  اگر  سوگند  و  قسم  یاد  کنید  و  بدان  وفا  نکنید،  این  امر)  سبب  می‌شود  که  گامهای  ثابت  (‌بر  ایمان  و  گذارده  در  جاده مستقیم  مردمان‌)  از  جای  بلغزد،  و  به  سبب  جلوگیری  از  راه  خدا  (‌با  رفتار  ناهنجاری  که  می‌ورزید،  در  دنیا)  دچار  بلا  و  بدی  بشوید،  و  در  آخرت  عذاب  بزرگی  داشته  باشید.  پیمان  یزدان  را  به  بهای  اندک  (‌جهان‌)  نفروشید  (‌و  به  خاطر  منافع  ناچیز  مادی‌،  عهدشکنی  نکنید)‌.  بی‏گمان  آنچه  نزد  خدا  برای  شما  (‌محافظین  عهود)  است‌،  بهتر  است  (‌از  آنچه  برای  آن  پیمان‌شکنی  می‌کنید)‌،  اگر  (‌از  حقیقت  کار  و  واقعیت  روزگار  آگاه  باشید  و  خوب  و  بد  خود  را)  بدانید،  آنچه  نزد  شما  (‌مردمان  از  نعمت  جهان‌)  است  ناپایدار  و  فانی  است‌،  و  آنچه  نزد  خدا  است  ماندگار  و  باقی  است‌.  و  ما  پاداش  زیباترین  اعمال  شکیبایان  را  می‌دهیم  (‌که  ایستادگی  بر  پیمان  و  وفای  به  عهد  است‌)‌.

سوگندها  را  وسیله  خیانت  و  نیرنگ‌کردن‌،  عقیده  را  در  درون  انسان  سوگند  خورنده  متزلزل  می‌گرداند،  و  شکل  عقیده  را  در  درونهای  انسانهای  دیگر  زشت  و  پلشت  می‌نماید.  زیرا  کسی‌که  قسم  میخورد  در  حالی‌که  می‌داندکه  او  با  سوگندش  دیگران  راگول  می‌زند،  ممکن  نیست  عقیده  او  استوار  بماند،  و  ممکن  نیست‌که  پای  او  بر  راه  عقیده  ماندگارگردد.  در  عین  حال  شکل  عقیده  را  در پیش‌کسانی  زشت  و  پلشت  می‌سازدکه  برایشان  سوگند  میخورد  و  بعد  آن  را  ميشکند.  آنان  می‌فهمندکه  سوگند‌هایش  برای  خیانت‌کردن  و  نیرنگ  زدن  بوده  است‌،  بدین  سبب  او  با  همچون  صفتی‌که  خدا  آن  را  برای  مومنان  ذکر  می‌کند  ایشان  را  از  راه  خدا  بازمی‌دارد.

گروه‌ها  و  ملتهای  فراوانی  اسلام  را  پذیرفته‌اند  و  بدان  داخل‌گردیده‌اند  به  سبب  وفای  به  عهد،  راستی  و  درستی‌،  اخلاص  در  اینان،  و  پاكي  در  معاملاتی‌که  از  مسلمانان  دیده‌اند.  مسلمانان  آنچه  به  سبب  وفای  به  عهدها  و  پیمانهایشان  به  دست  آورده‌اند  بسیار  بیشتر  از  زیان  موقت  ظاهری  بوده  است‌.

قرآن  مجید  و  سنت  پیغمبر  (ص)‌در  این  جنبه  تاثیر  بسزائی  در  دلهای  مسلمانان  جای‌گذاشته  است‌،  و  قالب  همگانی  به  خودگرفته  است‌،  و  نشان‌دهنده  همزیستی  ممتاز  فردی  و  دولتی  اسلامی‌گردیده  است  ...  روایت  شده  است‌که  میان  معاویه  پسر  ابوسفیان  و  پادشاه  روم  برای  مدت  زمان  معینی  صلح  و  ساز  بوده  است‌.  معا‌ویه  در  اواخر  آن  مدت  زمان  معین‌،  به  سوی  رومیان  حرکت‌کرده  است‌.  تا  اگر  مهلت  به  پایان  رسید  او که  به  مملکت  ایشان  نزدیک  است  پیش  از  این‌که  رومیان  به  خو‌د  آیند  بر  ایشان  بتازد  وكار  آنان  را  بسازد.  عمر  (رض)‌گفت‌:  الله  اکبر  ای  معاویه‌!  باید  به  عهد  و  پیمان  وفاء‌کرد  نه  خیانت‌.  از  پیغمبر  خدا  (ص)شنیدم‌که  فرمود:

(‌مَن‌ کانَ  بَینَهُ و  بَينَ  قَوم  أجل  فَلا  يَحُلّنّ  عَقدَهُ‌ حتّي ‌یَنقَضيَ ‌أمَدُها)‌.

کسی  که  میان  او  ومیان  مردمانی  مدت  معینی  صلح  و  ساز  باشد،  پیمان  قرارداد  خود  را  نشکند  تا  آن  زمان  که  مدت  مهلت  به  پایان  می‌آید.

معاویه  با  شنیدن  این  حدیث‌،  همراه  با  سپاه  خود  برگشت.  روایتها  درباره  حفظ  عهدها  و  پیمانها  -  هرچند  هم  مصلحت  این  جهانی  در  عهدشکنی  و  پیمان‌شکنی  بوده  باشد  -  متواتر  و  مشهور  است‌.

این  قرآن  در  درونهای  مردمان  این  نماد  برجسته  اسلامي  را  برجای‌گذاشته  است‌.  قرآن  تشویق  می‌کند  و  می‌ترساند،  و  بیم  می‌دهد  و  برحذر  مي‌گرداند  و  عهد  و  پیمان  را  عهد  و  پیمان  خدا  ميشمارد،  و  سودی  راکه  عهدشکنی  و  پیمان‌شکنی  به  بار  می‌آورد  بسی‌کم  و  ناچیز  به  تصویر  می‌کشد،  و  چیزی  راکه  در  پیشگاه  خدا  است  بسی  بزرگ  و  فراوان  پیش  چشم  می‌دارد:

«وَلا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ »‌.

پیمان  یزدان  را  به  بهای  اندک  (‌جهان‌)  نفروشید  (‌و  به  خاطر  منافع  ناچیز  مادی‌،  عهدشکنی  نکنید)‌.  بی‏گمان  آنچه  نزد  خدا  برای  شما  (‌محافظین  عهود)  است‌،  بهتر  است  (‌از  آنچه  برای  آن  پیمان‌شکنی  می‌کنید)‌،  اگر  (‌از  حقیقت  کار  و  واقعیت  روزگار  آگاه  باشید  و  خوب  و  بد  خود  را)  بدانید.

قرآن  یادآور  می‌شودکه  هرآنچه  همه  مردمان  دارند  اگر  کسی  آن  را  داشته  باشد  به  پایان  می‌آید  و  از  میان  می‌رود،  و  آنچه  در  پیشگاه  خدا  است  همیشه  ماندگار  می‌ماند:

«  مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ »‌.

آنچه  نزد  شما  (‌مردمان  از  نعمت  جهان‌)  است  ناپایدار  و  فانی  است‌،  و  آنچه  نزد  خدا  است  ماندگار  و  باقی  است‌.

قران  مجید  اراده‌ها  را  برای  وفای  به  عهدها،  و  شکیبائی  بر  دشواریهای  وفای  به  عهدها،  تقويت  می‌کند  و  نیرو  می‌بخشد،  و  به  شکیبایان  وعده  پاداش  خوب  را  می‌دهد:

« وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ‌»  ٠

و  ما  پاداش  زیباترین  اعمال  شکیبایان  را  می‌دهیم  (‌که  ایستادگی  بر  پیمان  و  وفای  به  عهد  است‌)‌.

و  ازکارهای  زشتی  که  کرده‌اند  گذشت  می‌کنیم‌،  تا  پاداش  به  زیباترین  و  نیکوترین  کارشان  تعلق‌گیرد  نه  کار  دیگری  جز  آن‌.

*

روند  قرآنی  به  مناسبت  سخن  ازک