هان  دور  و  بر  خود)  نمی‌دانستید.

زمان  تولد  هر  دانشمندی  و  هر  پژوهشگری‌،  و  بیرون  آمدنشان  از  شکم  مادرانشان‌،  در  حالی‌که  چیزی  نمی‌دانستند،  بسی  نزدیک  است‌.  دانشی  راکه  بعد  از  آن  به  دست  آورده‌اند  عطاء  و  داده  خدا  است  بدان  اندازه‌که  او  برای  آدمیان  خواسته  است‌،  و  برای  زندگیشان  بر  این  کره  خاکی  بسنده  دانسته  است‌،  و  در  اقیانوس‌کشف  شده  این  هستی  برایشان  کافی  شمرده  است‌:

(وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأبْصَارَ وَالأفْئِدَةَ)  ٠

و  او  به  شما  گوش  و  چشم  و  دل  داد.

قرآن  با  قلب  و  با  دل  از  مجموع  وسائل  درک  و  شعور  انسان  تعبیر  می‌کند،  و  شامل  چیزی  می‌گرددکه  اصطلاحاً  بدان  عقل  می‌گویند.  همچنین  شامل  تمام  نیروهای  پنهانی  الهام  می‌گرددکه  حقیقت  آنها  و  عملکرد  آنها  ناشناخته  مانده  است‌.  به  شماگوش  و  چشم  و  دل  داده  است  تا:

(لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ).

تا  (‌به  وسیله  آنها  بشنوید  و  ببینید  و  بفهمید  و  نعمتهایش  را)  سپاسگزاری  کنید.

امید  است  سپاسگزاری‌کنید  وقتی  که  ارزش  این  نعمت  و  سائر  نعمتهای  دیگر  را  در  حق  خود  دانستید.  سرآغاز  سپاسگزاری‌،  ایمان  آوردن  به  خدای  یگانه  معبود  است‌.  چیز  شگفت  دیگری  را  از  آثار  و  نشانه‌های  قدرت  الهی  می‌بینند  و  بدان  می‌نگرند،  ولی  در  باره  آن  نمی‌اندیشند،  صحنه شگفت‌انگیزی  است  که  عیان  برای  دیدگان  است‌:

(أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلا اللَّهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ)

مگر  پرندگان  را  نمی‌بینيد  که  در  فضای  آسمان  رام  و  فرمانبردارند  و  کسی  جز  خدا  آنها  را  نگاه  نمی‌دارد  (‌و  خواص  فیزیکی  خاص  را  در  اندام  پرندگان  و  قابلیت  را  در  فضا  ایجاد  نمی‌سازد)‌.  واقعاً در  این  (‌امکان  پرواز  به  هوا  و  جولان  در  فضا)  نشانه‌هائی  (‌از  عظمت  و  قدرت  خدا)  برای  کسانی  است  که  (‌به  چیزهائی  که  پیغمبران  به  ارمغان  آورده‌اند)  ایمان  دارند.

صحنه  پرندگان  مسخر  در  فضای  آسمان‌،  صحنه  مکرّری است.  الفت‌گرفتن  بدین  صحنه  شگفتی  آن  را  از  میان  برده  است‌.  دل  انسانها  متوجه  این  صحنه  نمی‌گردد  مگر  زمانی‌که  تکان  بخورد  و  بیدارگردد،  و  جهان  را  با  چشم  بینا  و  آگاه  خداداد  بنگرد  و  وراندازکند.  گردش  و  چرخش  پرنده‌ای  در  فضای  آسمان‌،  حس  آگاه  و  شعور  بیدا‌ر  را  به  جوش  و  خروش  میاندازد  و  ان  را  به  هدفی  كه  باید  رهنمائي مينماید،  و  ان  را  برای  دیدن  صحنه  قدیم  ولي اینك  جدید  به  شور  و  هیجان  می‌ا‌فكند.

«  مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلا اللَّهُ ؟‌«.

و  کسی  جز  خدا  انها  را  نگاه  نمی‌دارد  (‌و  خواص  فیزیکی  خاص  را  در  اندام  پرندگان  و  قابلیت  پرواز  را  در  فضا  ايجاد نميسازد.

خدا  است  كه  آنها  را  برا‌بر  قوانینی  كه  در  سرشت  پرندگان  و  در  سرشت  هستی  پیرامون  انها  سرشته  است‌،  نگاه  مي‌دارد.  خدا  ا‌ست  كه  پرندگان  را  توا‌ن  پرواز  داده  است‌،  و  فضای  پیرامون  انها  را  منا‌سب  ا‌ین  پروار  ساخته  است‌،  و  بدین  وسیله  پرندگان  را  در  فضای  اسمان  از  سقوط  مصون  داشته ا‌ست‌:

« إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ»

واقعا  در  این  (‌امكان  پرواز  به  هوا  و  جولان  در  فضا)  نشانه‌هائي ،(‌از  عظمت  و  قدرت  خدا) برای  كساني است كه  (‌به  چیزهائی  كه  پیغمبران  به  ارمغان آورده‌اند  ایمان دارند.

دل  با  ایمان  است  كه  از  زیبائیها  و  نواوریهای  افریده‌ها  و  آفرینش آگاه  است‌،  و  زیبائی  دل انگیز  و  مبهوت‌كننده‌ای  را  در  انها  درک  و  فهم  می‌كند  كه  ذهن  و  شعو‌ر  را  به  جنبش  و  تكان  می‌اندازد  و  دلها  و  درونها  را  به  جوش  و  خروش  می‌افكند.  دل  با  ا‌یما‌ن  از  احسا‌س  خود  درباره  جمال  افرینش  و آفریدگان‌،  به  وسیله  ایمان  و  عبادت  و  تسبيح و  تقدیس  تعبیر  میكند.  ا‌ن  مومنانی  كه  عطاء  تعبیر  بدیشان  ارمغان  گردیده  ا‌ست  می‌توانند  انواع  و  اقسامي   از  سخنان  زیبا  و  دلربا  را  دربا‌ره  زیبائیهای  افرینش  و  افریدگا‌ن  بگویند،  سخنانی  كه  شاعری  نمي‌تواند  آن‌گونه  زیبا  و  دل‌انگیز  ا‌دای  مطلب  بكند  که  سوز  ایمان  درخشان  و  تابان  به  دل  او  نیفتاده  باشد .

*
روند  قرآنی  گام  دیگری  را  در  راه  اسرار  آفرینش  و  رازهای  آفریدگان  و  نشانه‌های  قدرت  و  نمادهای  نعمت

برمی‏دارد.  با  این‌گام  به  داخل  خانه‌های  مردمان  می‌رود  و  به  چیزهائی  از  قبیل  آرامش  وکالا  و  سوراخها  و  سنبه‌ها  و  سایه‌هاکه  در  درون  و  بیرون  آنجاها  است  سرک  می‌کشد!

(وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الأنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلالا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ)‌.

خدا  است  که  (‌به  شما  قدرت  آن  را  داده  است  که  بتوانید  برای  خود  خانه‌سازی  کنید  و)  خانه‌هایتان  را  محل  آرامش  و  آسایشتان  گردانده  است‌.  و  از  پوستهای  چهارپایان  (‌با  ایجاد  خواص  ویژه‌)  چادرهائی  برایتان  ساخته  است  که  در  سفر  و  حضر  خود  آنها  را  (‌به  آسانی  جابجا  می‌کنید  و)  سبک  می‌یابید،  و  از  پشم  و  كرک  و  موی  چهارپایان  وسائل  منزل  و  موجبات  رفاه  و  آسایش  شما  را  فراهم  کرده  است  که  تا  مدتی  (‌که  زنده‌اید)  از  آنها  استفاده  می‌کنید  (‌و  پس  از  پایان  این  جهان‌،  نه  شما  می‌مانید  و  نه  نعمتهای  آن‌)‌.  خداوند  سایه‌هائی  برایتان  از  چیزهائی  که  آفریده  است  پدید  آورده‌،  و  پناهگاه‌هائی  برایتان  از  کوه‌ها  ساخته  است  و  (‌طرز  ساختن  و  استفاده  از  لباسها  را  به  شما  آموخته  است  و  بدین  وسیله‌)  جامه‌هائی  برایتان  تهیه  دیده  است  كه  شما  را  از  (‌اذیت‌)  گرما  و  (‌آزار)  جنگ  محفوظ  نگاه  می‌دارد.  بدین‌گونه  خدا  نعمتهای  خود  را  بر  شما  اتمام  می‌بخشد  تا  این  که  (‌حس  قدردانی  و  شکرگزاری  در  درونتان  بیدار  و)  مطیع  و  مخلص  او  گردید  (‌و  تنها  او  را  خدا  بدانید  و  فقط  از  وی  فرمانبرداری  کنید)‌.

آرامش  و  آسایش  در  خانه‌ها  نعمتی  است‌که  ارزش  آنها  را  جزکسانی  نمی‌دانندکه  آواره  باشند  و  خانه‌ای  و  آرامش  و  آسایشی  نداشته  باشند.  آرامش  و  آسایش  در  روند  قرآنی  پس  از  سخن  از  غیب  ذکرگردیده  است‌.

سایه  آرامش  و  آسایش  از  سایه  غیب  بیگانه  نیست‌.  چه  هر  دو  تای  آنها  پنهان  و  پوشیده  است‌.  یادآور