ِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ).

و بسیاری از مردمان‌، برای خدا سجده می‌برند (‌و به تسبیح و تقدیس او مشغول و سرگرمند؟‌) و بسیاری از مردمان هم (‌غافل بوده و برای خدا سجده نمی‌برند و) عذاب ایشان حتمی است (‌و مستحق عقابند).

این‌گونه انسانها در این کاروان وکوکبه هماهنگ جهانی‌، شگفت‌انگیز هستند.

در اینجا روند قرآنی مقرر می‌داردکسانی‌که مستحق عذاب می‌گردند، سزاوار خواری و زبونی نیز می‌باشند:

(وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ).

و خدا هرکه را بی‌ارزش کند، هیچ کسی نمی‌تواند او را گرامی دارد (‌و مشمول عنایت و سعادت آسمانی کند)‌. هیچ بزرگواری و ارجی در میان نیست جز با بزرگداشت و ارجگذاری خدا، و هیچ عزتی و عظمتی در میان نیست جز با عزت نهادن و عظمت بخشیدن خدا. قطعاً خوار و زبون می‌گردد هرکه در برابر جز خداوند دادار کرنش برد و پرستش کند.

*
سپس صحنه دیگری از صحنه‌های قیامت به میان می‌آید. در این صحنه تکریم و تعظیم و توهین و تحقیق جلوه‌گر می‌شود، به شکل واقعیتی که دیده می‌شود، به گونه‌ای‌که انگار چشمها آن را مشاهده می‌کنند:

(هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِنْ نَارٍ يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُءُوسِهِمُ الْحَمِيمُ. يُصْهَرُ بِهِ مَا فِي بُطُونِهِمْ وَالْجُلُودُ. وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ. كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ. إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ).

اینان که دو دسته مقابل هم (‌مردمان‌، به نام مومنان و کافران‌) می‌باشند (‌و در آیه‌های متعدد ذکری از ایشان رفته است‌) درباره (‌ذات و صفات‌) خدا به جدال پرداخته‌اند و به کشمکش نشسته‌اند. کسانی که کافرند، (‌خداوند برایشان آتش دوزخ را تهیه دیده‌، و انگار آتش آن‌) جامه‌هائی (‌است که به تن آنان چست بوده و) برای آنان از آتش بریده (‌و دوخته‌) شده است‌. (‌علاوه بر آن‌) از بالای سرهایشان (‌بر آنان‌) آب بسیار گرم و سوزان ریخته می‌شود. (‌این آب جوشان آن چنان در بدنشان نفوذ می‌کند که‌) آنچه در درونشان است بدان گداخته و ذوب می‏‎گردد، و هم پوستهایشان‌. و تازیانه‌هائی از آهن برای (‌زدن و سرکوبی‌) ایشان (‌آماده شده‌) است‌. هر زمان که دوزخیان بخواهند خویشتن را از غم و اندوه عظیم آتش برهانند، بدان برگردانده شوند (‌و آمرانه بدیشان گفته شود:‌) بچشید عذاب سوزان را (‌این حال گروه اول‌، یعنی کافران در قیامت است‌. امّا گروه دوم که مومنانند) خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، به باغهائی (‌از بهشت‌) داخل می‏‎گرداند که در زیر (‌درختان و کاخهای‌) آن رودبارها جاری است‌. آنان با دستبندهائی از طلا و مروارید زینت می‌یابند، و جامه‌هایشان در آنجا از حریر است‌.

صحنه‌ای است مالامال از سختیها و درشتیها، و لبالب از صداها و فریادها، و لبریز از حرکت و جنبش‌. شیوه تعبیر خیالهائی را در دل برمی‌انگیزدکه صحنه را به طول می‌کشاند. هنوز مرغ خیال بخش تازه‌ای از صحنه را به پایان نمی‌رساندکه بخش تازه دیگری جلوه‌گر می آید.

اینها جامه‌هائی از آتش است که بریده و دوخته می‌شود! و این آب بسیارگرم و سوزان و جوشان است که بر بالای سرها ریخته می‌شود. وقتی‌که بر بالای سرها ریخته می‌شود آنچه در درونها است و پوستهای بدنها بدان‌گداخته و ذوب می‌گردد! اینها تازیانه‌هائی از آهن است‌که با آتش تافته گردیده‌اند ... این است عذابی‌که پیوسته فزونی و شدت می‌گیرد، و فراتر از تاب و توان انسان می‌شود! این تازیانه‌ها بر سر کسانی فرود می‌آید، و این عذاب‌گریبانگیرکسانی می‌شودکه کافر گردیده‌اند:

(الَّذِينَ كَفَرُوا).

کسانی که کافرند.

کسانی‌که‌کافر بوده‌اند از این آتش شعله ور و آب داغ وکتک دردناک برمی‌خیزند و می‌خواهند از این «‌غم‌» بیرون روند و بگریزند! هان‌که این آنانندکه با درشتی برگردانده میشوند، و توبیخ و تهدید را می‌شنوند:

(ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ) .

بچشید عذاب سوزان را.

مرغ خیال این صحنه‌ها را از نخستین حلقه‌ها تا واپسین حلقه‌ها بارها ورانداز و بازنگری می‌کند، تا به حلقه‌ای از صحنه می‌رسدکه حلقه تلاش برای بیرون رفتن و سخت برگرداندن است‌، تا دیگر باره به نشان دادن صحنه بیاغازد!

مرغ خیال هنوز در این سو به ترک این صحنه جدید و هولناک نگفته است‌که به سوی دیگری می‌نگرد و متوجه جانب دیگری می‌شود، سمتی‌که روند قرانی به نشان دادن مستمر و پیاپی آن می‌پردازد. اصل موضوع این است که دوگروه طرفین دعاوی حاضر و آماده‌اند، دوگروهی که درباره پروردگارشان به جدال و ستیز پرداخته‌اند و جنگ و دعو‌ا راه انداخته‌اند. گروهی که کفر را انتخاب کرد‌ه‌اند و کافر گردیده‌اند، سرنوشت دردناک و فرجام ناگوار ایشان را لحظه‌ای پیش دیدیم! و امّا گروهی‌که ایمان آورده‌اند و مومن بوده‌اند، آنان در انجا هستند، آنجاکه باغهای بهشت است و رودبارها در زیر درختها وکاخهای آن روان است‌. لباسهایشان از آتش بریده و دوخته نشده است‌، بلکه از حریر بریده و دوخته شده است‌. فراتر از این جامه‌های ابریشمین‌، زیورهائی از طلا و مروارید دارند. خدا ایشان را به گفتن سخنان خوب رهنمود کرده است‌، و آنان را به راه خداوند ستوده رهبری نموده است‌. دیگر هیچ مشقت و رنجی حتی در سخن یا در راه ندارند ... راهیابی به سخنان خوب‌، و راهیابی به راه خداوند ستوده‌، نعمت بزرگی است‌که در صحنه بهشت مالامال و لبالب از نعمت ذکر می‌شود، یعنی نعمت آرامش و آسایش و دارائی و توفیق یافتن‌.

این سرانجام جنگ و ستیز درباره خدا است‌. این گروهی‌، و آن دیگر گروهی است ... کسی که آیه‌های روشن او راکافی و بسنده نیست‌، وکسی‌که درباره خدا بدون علم و آگاهی‌، و بدون رهنمود، و بدون‌کتاب روشن و روشنگری‌، به جدال و ستیز می‌پردازد، دست کم بدین عاقبت و فرجام بنگرد.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - حج / 38-41
[2] - حج/ 60<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:105.txt">قسمت اول</a><a class="text" href="w:text:106.txt">قسمت دوم</a><a class="text" href="w:text:107.txt">قسمت سوم</a></body></html>سوره‌ي حج آيه‌ي 41-25

(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٥)وَإِذْ بَوَّأْنَا لإبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ ل